I SA/Łd 703/21

Dnia 3 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Sędzia WSA Cezary Koziński, , po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. A. z siedzibą w L. Oddział Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2007 - 2009 oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy wydane wobec A. S.A w L. Oddział Ł. postanowienie Prezydenta Miasta Z. z [...] r., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o zwrot nadpłaty podatku od nieruchomości za lata 2007-2009. Organ odwoławczy wskazał, że A. S.A. z siedzibą w L. pismem z dnia 19 listopada 2018 roku wystąpiła do Prezydenta Miasta Z. o zwrot nadpłaty podatku od nieruchomości za lata 2007-2009 w łącznej kwocie 151.277,00 zł. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że złożyła w dniu 24 września 2010 roku wniosek o stwierdzenie nadpłaty, a decyzją z dnia [...] roku, organ pierwszej instancji przychylił się do wniosku o stwierdzenie nadpłaty i określił Spółce wysokość nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2007 rok w kwocie 29.264,00 zł, za 2008 rok w kwocie 58.695,00 zł oraz za 2009 rok w kwocie 63.320,00 zł. Postanowieniem z dnia [...] roku, organ odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie o zwrot nadpłaty podatku od nieruchomości za lata 2007-2009. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 79 § 2 ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja Podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), dalej: O.p., prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Organ pierwszej instancji wskazał, że wniosek o zwrot nadpłaty podatku można złożyć na podstawie art. 74 O.p. do czasu upływu terminu przedawnienia, określonego w art. 70 § 1 O.p. Po upływie tego terminu wygasa prawo do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nadpłaty podatku na podstawie art. 74 ww. ustawy. Organ poinformował stronę, że decyzja Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] roku, została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku. Od ww. decyzji stronie służyło prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, z czego jednak Spółka nie skorzystała. Ponadto postanowieniami dnia [...] roku, Prezydent Miasta Z. w związku ze złożonym w dniu 1 października 2010 roku wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty podatku od nieruchomości za lata 2007-2009, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2007-2009 oraz poinformował, iż na postanowienie służy prawo wniesienia zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. - w terminie 7 dni, licząc od dnia jego otrzymania. Organ pierwszej instancji poinformował, że pismami z dnia 27 września 2016 roku, organ podatkowy zawiadomił, że złożone w dniu 1 października 2010 roku korekty deklaracji na podatek od nieruchomości na lata 2007-2009 są bezskuteczne. Wskazane rozstrzygnięcia stały się ostateczne wobec ich niezaskarżenia przez stronę. Powyższe obligowało organ do odmowy wszczęcia postępowania, na podstawie art. 165a § 1 O.p. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organy pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w postanowieniu z [...] r. wskazało, że zgodnie z art. 79 § 2 O.p. prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty zobowiązania na podstawie art. 79 § 2 O.p., winna być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. Skoro zatem nastąpił upływ terminu przedawnienia, to organ podatkowy miał obowiązek odmówić - uwzględniając art. 165a § 1 O.p. - wszczęcia postępowania podatkowego Upływ terminu do złożenia wniosku o stwierdzenia nadpłaty powoduje wygaśniecie prawa do złożenia wniosku. Powoduje to, że jest on niezależny od zawinienia, bądź nie, w złożeniu wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Nawet w sytuacji, kiedy podatnik nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku w terminie, nie może to powodować, że wniosek złożony po terminie powinien zostać rozpoznany. Jest to istotne w przedmiotowej sprawie, kiedy strona nie realizowała z przysługujących jej praw do skarżenia dotychczasowych rozstrzygnięć w postępowaniu podatkowym, czy sądowo administracyjnym. W ocenie Kolegium, fakt, że spółka nie skorzystała z możliwości kwestionowania rozstrzygnięć zapadłych w poprzednio toczących się postępowaniach nie jest jednoznaczny ze stwierdzeniem, że nie miała ona realnych możliwości podjęcia działań w celu zapobieżenia niekorzystnym dla niej skutkom, wynikającym z art. 79 § 2 O.p. W skardze na powyższe postanowienie SKO w Ł. z [...] r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. S.A w L. Oddział Ł. wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto – na podstawie art. 145a §1 p.p.s.a, wniosła o zobowiązanie przez Sąd do wydania postanowienia o określonej treści w terminie zakreślonym przez Sąd. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: - art. 120 i 121 O.p., poprzez wydanie zaskarżanego postanowienia z naruszeniem zasady legalizmu i zasady zaufania, polegającym na błędnej wykładni prawa i pozbawienie Spółki możliwości jej ekspektatywy; - art. 122 w zw. z art. 187 i 191 O.p., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego; - art. 124 O.p., poprzez niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, co stanowi naruszenie zasady przekonywania; - art. 79 § 2 O.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie dyspozycji tego przepisu i uznanie, że wniosek Spółki został złożony po upływie przedawnienia zobowiązania podatkowego, podczas gdy z przebiegu sprawy bezsprzecznie wynika, że wniosek został złożony przed przedawnieniem zobowiązania podatkowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei przepis art. 165a § 1 O.p. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 165 § 9 stosuje się odpowiednio. W niniejszej sprawie A. S.A. w L. wystąpiła z wnioskiem o zwrot nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2007-2009, w tym za rok 2007 w kwocie 29.265 zł, za rok 2008 w kwocie 58.694 zł, za rok 2009 w kwocie 63.318 zł. Bezspornym jest, że przedmiotowy wniosek złożył Podatnik – czyli osoba będąca stroną. Zasadne zatem było zweryfikowanie pod względem formalnym, zgodnie z art. 165a O.p. czy nie wystąpiły jakiekolwiek inne okoliczności uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "nie może być wszczęte" wskazuje, że określona w art. 165a § 1 O.p. przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi ona wynikać z treści wniosku lub też musi być znana organowi z urzędu. Aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania okoliczność uniemożliwiająca jego wszczęcie już w momencie złożenia wniosku musi być oczywista. Czym innym jest istnienie przeszkody do wydania rozstrzygnięcia, a czym innym jest istnienie negatywnej przesłanki określonej w przepisie prawa materialnego, która uniemożliwia uwzględnienie żądania. Rozstrzygnięcie przewidziane w części dyspozytywnej art. 165a § 1 O.p – odmowa wszczęcia postępowania, nie jest uzależnione od uznania organu i stanowi obligatoryjne następstwo stwierdzenia przesłanek w tym przepisie wyszczególnionych. W ocenie Sądu zasadnie odmówiono skarżącej spółce wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości za lata 2007-2009. Organ trafnie wskazał na treść art. 79 § 2 O.p. z którego wprost wynika, że prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Sąd zauważa, że w polskim systemie prawnym zobowiązania podatkowe mogą wygasać także w sposób nieefektywny, m.in. poprzez przedawnienie. Zazwyczaj przedawnienie działa na korzyść podatnika, tzn. organy podatkowe nie mogą ustalać, określać i egzekwować zobowiązań przedawnionych, co oznacza, że choć zobowiązanie istniało i powinno być w swoim czasie zapłacone, to upływ terminu przedawnienia powoduje, iż podatnik nie ma obowiązku zapłaty podatku po przedawnieniu. Niestety istnienie instytucji przedawnienia działać może także na niekorzyść podatnika. Niniejsza sprawa jest tego najlepszym przykładem. Otóż organy trafnie wyjaśniły skarżącej spółce, że na podstawie art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej, prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz jej zwrot wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku. Z przepisu tego wynika, iż termin przedawnienia zobowiązania jest datą graniczną, po której nie można już zgłosić żądania zwrotu nienależnie zapłaconego podatku. Prawo podatnika do żądania zwrotu nadpłaconego bądź nienależnie zapłaconego podatku jest zatem ograniczone czasowo. Wynika także z tego przepisu, że ustawodawca uznał za konieczne wyraźne wskazanie, iż tylko w razie zgłoszenia wniosku przed upływem terminu przedawnienia organ ma prawo badania wysokości zobowiązania w celu stwierdzenia, czy podatek nie został nadpłacony bądź zapłacony nienależnie. W niniejszej sprawie nie istnieją żadne szczególne ustawy podatkowe, które pozwalałyby na odstąpienie od tego przepisu. W niniejszej sprawie decyzja Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] roku, na którą powołała się Spółka w złożonym wniosku, została uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku. Od ww. decyzji stronie służyło prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, z czego jednak Spółka nie skorzystała. Postanowieniami dnia [...] roku Prezydent Miasta Z. w związku ze złożonym w dniu 1 października 2010 roku wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty podatku od nieruchomości za lata 2007-2009, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2007-2009 oraz poinformował, iż na postanowienie służy prawo wniesienia zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. - w terminie 7 dni, licząc od dnia jego otrzymania. Spółka nie skorzystała z możliwości zaskarżenia ww. rozstrzygnięć. Spółka nie wykorzystała zatem możliwości kwestionowania niekorzystnych dla niej rozstrzygnięć w poprzednio toczących się postępowaniach, co było jej autonomicznym wyborem. Wobec powyższego nie sposób zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że Spółka "nie miała realnych możliwości podjęcia działań w celu zapobieżenia niekorzystnym dla niej skutkom wynikającym z art. 79 § 2 o.p". Należy przy tym zauważyć, że organy nie mogły – jak chciałaby tego strona – potraktować jej wniosku z dnia 19 listopada 2018 r. jako wniosku (ponownego) o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości, albowiem kwestia stwierdzenia nadpłat została ostatecznie zakończona w postępowaniu podatkowym. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie naruszono także przepisów postępowania, a w szczególności art. 120, art. 121 O.p., albowiem postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Było ono prowadzone w sposób budzący zaufanie do tych organów, które udzielały stronie niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania, jak również wyjaśniły stronie przesłanki, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. Organy podatkowe podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy zgodnie z normami wynikającymi z art. 122, 187, i 191 ustawy Ordynacja podatkowa. Fakt, że oceniając zgromadzone dowody nie przychylono się do stanowiska spółki nie oznacza, że nie wzięto pod uwagę i nie przeanalizowano jej argumentów, czy też nie dokonano ich oceny. Inna ocena tego samego materiału dowodowego dokonana przez Skarżącą może stanowić sama w sobie podstawy do stwierdzenia, że ocena dokonana przez organ podatkowy jest niewłaściwa czy też dowolna. Reasumując, w ocenie Sądu organy podatkowe obu instancji nie naruszyły jakichkolwiek przepisów prawa, wobec uzasadnionego stwierdzenia, że wniosek spółki nie mógł skutecznie wszcząć postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty podatku. Jak już bowiem wskazano, w myśl art. 79 § 2 O.p. prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku. W powołanym przepisie określono więc instytucję utraty prawa do złożenia wniosku o zwrot nadpłaty na skutek przedawnienia. Oznacza to, że po upływie określonego terminu nie można skutecznie domagać się ukształtowania stosunku prawnego. Termin ten jest terminem prawa materialnego o charakterze prekluzyjnym (nie podlega przywróceniu). Złożenie zatem wniosku o zwrot nadpłaty po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, powoduje, że wniosek ten nie może skutecznie doprowadzić do wszczęcia postępowania na mocy ww. art. 165 § 1 O.p. i zasadne jest wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty tego podatku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. is