I SA/Łd 707/11

Dnia 11 lipca 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki za zaległości tej spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 roku i poszczególne miesiące 2005 roku, 2006 roku i 2007 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – W. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania W.K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Na powyższe postanowienie W.K. złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, w której wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r. (sygn. akt I FZ 9/12) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2011 r. o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając oddalenie zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącego. Skarżący, jak wynika ze złożonego przez niego wniosku, załączonych dokumentów oraz oświadczeń, utrzymuje się z wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości około 1.380 zł. Posiada udziały w Spółce A sp. z o.o., ale zostały one zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący zamieszkuje w lokalu należącym do jego córki. Przy czym lokal ten, jak wynika z załączonego aktu notarialnego z dnia 29 maja 2007 roku, wraz z żoną I.K. w drodze darowizny przekazał córce M. Miesięczne koszty utrzymania, wydatki eksploatacyjne oraz wydatki związane z wyżywieniem wedle oświadczenia skarżącego stanowią kwotę rzędu 912 zł. Ponadto w ocenie NSA Sąd pierwszej instancji prawidłowo skonstatował, że udokumentowanie ciążących na skarżącym wydatków nasuwa istotne wątpliwości w kwestii ich rzeczywistego ponoszenia przez niego w pełnej wysokości. Zdaniem NSA nie ma także racji żalący twierdząc, że dowód uiszczenia opłaty za gaz został sporządzony w sposób zwyczajowo przyjęty. Nie można bowiem uznać, że faktura PGNiG, na której znajduje się blankiet wpłaty bez jakiejkolwiek adnotacji (data i podpis przyjmującego wpłatę) oraz pieczęci placówki, w której wpłata ta została dokonana, stanowi dowód dokonania tej czynności w rzeczywistości. Oczywiście fakt, że wpłata nie została dokonana gotówką, czego potwierdzeniem byłyby właściwe, wskazane wyżej adnotacje na blankiecie wpłat, nie wyklucza faktu jej dokonania w innej formie (np. przelewu bankowego). Jednakże skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który świadczyłby o tym, że takiej opłaty faktycznie dokonał. Dodatkowo NSA podkreślił, że nie można również stracić z pola widzenia faktu, że wątpliwości Sądu zarówno rozstrzygającego w pierwszej instancji, jak i Sądu kasacyjnego spowodowane są faktem, iż skarżący nie wywiązał się z obowiązku wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, który to obowiązek nakłada na niego norma zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z akt niniejszej sprawy, jak zauważył NSA, wynika bowiem, że zarządzeniem z dnia 8 lipca 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. nadesłanie deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe bądź zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego fakt ich nieskładania. Jednakże skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza poprzestał jedynie na gołosłownych oświadczeniach dotyczących nieprowadzenia przez niego działalności gospodarczej i nieskładania deklaracji w podatku od towarów i usług nie popierając ich żadnymi dokumentami. W związku z tym za niewyjaśnioną należało uznać kwestię prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej i osiągania z tej działalności jakiegokolwiek dochodu. Dodatkowe wątpliwości w tej kwestii, zdaniem NSA, budzi niejednoznaczność stwierdzenia zawartego przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy: "Nie osiągam już nawet dochodów z działalności gospodarczej i nie widzę szans na poprawę w tym zakresie". Ze stwierdzenia tego nie można jednoznacznie wywieść, czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jednakże nie jest ona dochodowa, czy też skarżący nie uzyskuje dochodu z działalności gospodarczej, ponieważ jej już nie prowadzi. W konkluzji NSA stwierdził, że wobec powyższych okoliczności należy przyjąć, że strona nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne oraz niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. W związku z powyższym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 marca 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Nie posiada żadnego majątku, obecnie mieszka sam w mieszkaniu, które użyczają mu jego córki. Ponosi jednak wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz – 360 zł, opłaty za energię – ok. 150 zł). Ponadto na środki higieny i zakup żywności przeznacza miesięcznie ok. 660 zł. Żyje bardzo skromnie. Osiągany dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę jest obciążony z tytułu zajęcia organu egzekucyjnego. Miesięcznie z tego powodu organ ściąga kwotę 354 zł na zaległości podatkowe. Skarżący podkreślił przy tym, że ma dużo długów i nie posiada żadnych oszczędności. Z uwagi na fakt, że powyższe oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 7 maja 2012 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów skarżącego za ostatni rok podatkowy (2011) w sposób umożliwiający określenie wysokości uzyskiwanych przychodów i kosztów ich uzyskania, bądź nadesłania odpisu zeznania podatkowego za 2011 rok, udokumentowanie wskazanej we wniosku kwoty wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania należącego do jego córek, nadesłanie zaświadczenia o wysokości dochodu osiągniętego miesięcznie przez skarżącego – za okres ostatnich 3 miesięcy oraz wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych za ostatnie 4 miesiące, złożenie jednoznacznych wyjaśnień, czy prowadzi działalność gospodarczą (a w przypadku prowadzenia tej działalności – zobowiązano do nadesłanie deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe bądź zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzającego fakt ich nieskładania), w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 8 czerwca 2012 r. wyjaśnił, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Już od paru lat nie mieszka z córką i żoną. Nie partycypują one w kosztach utrzymania lokalu. W dokumentach źródłowych w postaci nadesłanych rachunków za gaz i prąd widnieje jednak nazwisko jego żony, a to ze względu na fakt, że podpisywała umowę z PGE na dostawę gazu i energii elektrycznej do lokalu, w którym obecnie zamieszkuje. Umowę tę podpisała co najmniej 5 lat temu. Natomiast córka jest właścicielką mieszkania i dlatego na rachunku za czynsz widnieje jej nazwisko, co powoduje, że on nie może udokumentować faktu osobistego ponoszenia tych kosztów. Niemniej skarżący podkreślił, że w lokalu przy ul. A mieszka sam i samodzielnie ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem lokalu. Do pisma skarżący załączył zaświadczenie o zarobkach oraz zeznanie podatkowe za 2011 rok. Dodał, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie odniósł się jednak w żadnej mierze do kwestii posiadania rachunków i lokat bankowych. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Wniosek nie jest zasadny. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Analiza akt niniejszej sprawy dowodzi, że jest to kolejny (drugi) wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego w postępowaniu ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki za zaległości tej spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 roku i poszczególne miesiące 2005 roku, 2006 roku i 2007 roku. Prawomocnym postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił bowiem zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, który to obowiązek nakłada na niego norma zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2011 r. jest więc prawomocne (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Możliwość zmiany bądź uchylenia tego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko i wyłącznie przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, czyli zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński, w: Komentarz do K.p.c. III, LexisNexis, s. 661). Powyższa okoliczność nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Przystępując zatem do oceny kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżący nadal nie wywiązał się z obowiązku wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, który to obowiązek nakłada na niego norma zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z oświadczeń zawartych w aktualnie złożonym wniosku i piśmie skarżącego z dnia 8 czerwca 2012 r., zbieżnych w swej treści de facto z wyjaśnieniami zawartymi w piśmie z dnia 13 września 2011 r., wynika jedynie, że skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości około 2.000 zł brutto, przy czym wykazany dochód z tego tytułu wzrósł z kwoty 1.380 zł do 2.000 zł. Dochód ten jest obciążony z tytułu zajęcia organu egzekucyjnego. Miesięcznie z tego powodu organ ściąga kwotę 354 zł tytułem zaległości podatkowych. Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu, które użyczają mu jego córki. Na środki higieny i zakup żywności przeznacza miesięcznie ok. 660 zł. Nadal jednak wyjaśnienia wymaga kwestia samodzielnego ponoszenia przez skarżącego opłat związanych z zajmowanym lokalem, zwłaszcza że we wcześniej rozpoznawanych sprawach skarżący wskazywał, iż w związku z niskimi zarobkami ponosi jedynie połowę wydatków eksploatacyjnych związanych z mieszkaniem (np. w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 674/09). Podkreślić przy tym należy, że na obowiązek wyjaśnienia powyższej kwestii zwracał także uwagę skarżącemu Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 marca 2012 r. oddalającym jego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Tymczasem składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego z dnia 7 maja 2012 r., skarżący powtórzył jedynie za pismem z dnia 13 września 2011 r., że w dokumentach źródłowych w postaci nadesłanych rachunków za gaz i prąd widnieje nazwisko jego żony, a to ze względu na fakt, że podpisywała umowę z PGE na dostawę gazu i energii elektrycznej do lokalu, w którym obecnie zamieszkuje. Umowę tę podpisała co najmniej 5 lat temu. Podkreślając przy tym, że jego córka jest właścicielką mieszkania i dlatego na rachunku za czynsz widnieje jej nazwisko, co powoduje, że nie może udokumentować faktu osobistego ponoszenia tych kosztów. W tej sytuacji za gołosłowne uznać należy twierdzenia skarżącego w powyższym względzie, zwłaszcza, że sam skarżący wskazywał w zażaleniu z dnia 13 grudnia 2012 r. na możliwość udokumentowania ponoszenia powyższych wydatków w inny sposób, tj. poprzez przedstawienie dokumentów mogących stanowić dowód uiszczenia należności wystawionych przez Spółdzielnię Mieszkaniową bądź Gazownię (k. 61 – akt sądowych). Także za nieprzekonywujące uznać należy oświadczenia skarżącego dotyczące nieprowadzenia działalności gospodarczej i nieskładania deklaracji w podatku od towarów i usług, skarżący bowiem nie poprał ich żadnymi dokumentami. Ponadto skarżący nie nadesłał także wyciągów z rachunków i lokat bakowych za trzy ostatnie miesiące, nie wyjaśnił również przyczyny braku wykonania zarządzenia Referendarza sądowego w tym zakresie. Odnosząc się przy tym końcowo do akcentowanej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej i skromnej egzystencji ponownie wskazać należy, że sytuacja ta jest wynikiem wcześniej podjętych przez skarżącego świadomych działań zmierzających do wyzbycia się majątku celem jego ochrony przed ewentualną egzekucją, czego przykładem jest choćby zawarta w 2007 roku umowa darowizny mieszkania na rzecz córki na kwotę 100.000 zł. Podobne działania dotyczą także ochrony majątku spółki cywilnej – A s.c., której jednym ze wspólników był skarżący. W szczególności w tym względzie Referendarzowi sądowemu znana jest z urzędu okoliczność, że latach 2007-2008 wspólnicy spółki cywilnej A, będący późniejszymi udziałowcami A sp. z o.o., wyprowadzili do niej majątek spółki cywilnej, co skutecznie uniemożliwiło egzekucję z tego majątku. Okoliczności te z całą pewnością nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Sam zaś fakt wyzbycia się znacznej części majątku świadczyć może jedynie o niefrasobliwości wnioskodawcy o własne interesy, która w żaden sposób nie uzasadnia przerzucenia kosztów zainicjowanego przez skarżącego postępowania na ogół podatników. Mając na uwadze powyższe, uznać zatem należało, że ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w drodze postanowienia z dnia 17 listopada 2011 r. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)