I SA/Łd 726/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.) Protokolant: St. sekretarz sądowy Dominika Borowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi nr 1001-IEE-2.711.64.2022.8.JS z dnia 10 sierpnia 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie (dalej: "NUS", "organ I instancji") z dnia 18 marca 2022 r., oddalające skargę A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej: "skarżąca") z dnia 4 lutego 2022 roku na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w Bank A S.A. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowym od osób prawnych. W toku postępowania egzekucyjnego, organ skierował do skarżącej wezwania z dnia 26 stycznia 2022r. do zapłaty należności objętych tymi wezwaniami, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości położonych w Ł., przy ul. [...] 112, dla których Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste o numerach: [...], [...], [...], [...], [...]. Wezwania doręczono skarżącej w dniu 31 stycznia 2022 r. Ponadto organ egzekucyjny skierował do ww. banku zawiadomienie z 26 stycznia 2022 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. W skardze na postanowienie organu odwoławczego z dnia 10 sierpnia 2022 r. strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, podczas gdy wystarczającym dla zabezpieczenia interesu wierzyciela było zajęcie kilku wybranych nieruchomości dłużnika, bez konieczności dokonywania jednoczesnego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego; - art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości w wyniku zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - jednoczesnego zajęcia aż pięciu nieruchomości skarżącej i wierzytelności z rachunku bankowego; - art. 54 § 1 pkt 2 w zw. z art 7 § 2 u.p.e.a., poprzez zastosowanie przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w sytuacji, gdy wystarczającym dla zabezpieczenia interesu wierzyciela byłoby zajęcie jedynie kilku z zajętych nieruchomości, bez konieczności dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej; - art 7 § 2 u.p.e.a. poprzez kierowanie się przez organ egzekucyjny jedynie wynikającą z tego przepisu zasadą celowości przy braku jednoczesnej oceny, czy zastosowane środki egzekucyjne nie są zbyt dolegliwe dla skarżącej; - art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a. poprzez zajęcie wszystkich nieruchomości skarżącej, podczas gdy wystarczające dla osiągnięcia celu egzekucji byłoby zajęcie niektórych z nich, co doprowadziło do nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności skarżącej. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia 18 listopada 2022 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci protokołów opisu i oszacowania nieruchomości oraz wyciągów z operatów szacunkowych z wyceny nieruchomości – na okoliczność wartości nieruchomości i zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę oraz z w piśmie z dnia 12 grudnia 2022 r. organ wniósł o oddalenie skargi, argumentując, że zaskarżona czynność egzekucyjna, polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego została dokonana prawidłowo, ponadto jednoczesne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej oraz zajęcie jej nieruchomości nie świadczy o zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Z tytułu zajęcia rachunku bankowego organ uzyskał kwotę 24,45 zł, zaś łączna wysokość dochodzonych należności wraz z kosztami egzekucyjnymi i odsetkami, na dzień 26 stycznia 2022 r. wynosiła 1 148 998,06 zł. Ponadto Spółka korzystała z ulgi w postaci układów ratalnych, które jednak nie rozwiązały problemu rosnących zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga była niezasadna. Kontroli Sądu poddano postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę skarżącej na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dokonaną na podstawie zawiadomienia o zajęciu z dnia 26 stycznia 2022 r. Podstawę skargi na czynność egzekucyjną stanowił przepis art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a.: dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W uzasadnieniu tej skargi podniesiono, że zajęcie uniemożliwia wykonanie obowiązków podatkowych i regulowanie świadczeń pracowniczych, a nadto jest zbyt uciążliwe, gdyż organ egzekucyjny zajął także nieruchomości. Zdaniem skarżącej, jednoczesne zajęcie przez organ egzekucyjny rachunku bankowego oraz wszystkich nieruchomości narusza zasadę proporcjonalności. Zajęcie rachunku bankowego było zbędne, ponieważ zajęcie nieruchomości było wystarczające dla zaspokojenia w całości egzekwowanej należności. W ocenie skarżącej, organ egzekucyjny winien mieć na uwadze również aktualną sytuację majątkową Spółki, która od 2013 r. przechodzi proces restrukturyzacji, w wyniku czego zachowała płynność finansową, a także gruntownie zmieniła strukturę finansową i organizacyjną. Zajęcie rachunku bankowego uniemożliwia Spółce bieżącą działalność operacyjną i jest zbędne. Ponadto Spółka jest pracodawcą i płatnikiem, a zajęcie środków na rachunku bankowym uniemożliwia wykonywanie zobowiązań z tytułu: bieżącego wynagrodzenia za pracę, zasądzonych alimentów i rent o charakterze alimentacyjnym, podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne. Sąd stanowiska tego nie podziela i stwierdza, że DIAS postąpił w pełni prawidłowo utrzymując w mocy postanowienie oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia. Jak wynika z akt sprawy, zawiadomienie o zajęciu z dnia 26 stycznia 2022 r. zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności – A Bank S.A. – 26 stycznia 2022 r. przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, zaś skarżącej – 31 stycznia 2022 r. Zajęcie było dokonane zgodnie z prawem, a co za tym idzie – skuteczne. Zgodnie bowiem z art. 80 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji (§ 1). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (§ 3). Wbrew zarzutom skargi, zajęcie rachunku bankowego nie stoi na przeszkodzie wypłatom na wynagrodzenia i zapłatę alimentów i rent o charakterze alimentacyjnym, podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne. Jak stanowi bowiem art. 81 § 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń. Według § 5, przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Sąd nie zgadza się też ze skarżącą, że zastosowany środek był zbyt uciążliwy. Uciążliwość jest wpisana w naturę egzekucji, a ta jest konsekwencją niewywiązywania się przez zobowiązanego z jego obowiązków płacenia należności publicznoprawnych. O tym, czy środek egzekucyjny jest "zbyt" uciążliwy decydują okoliczności konkretnej sprawy i nie może o tym świadczyć sam fakt utrudnień w prowadzeniu działalności gospodarczej na skutek zajęcia. Jak podkreślał DIAS, tytuły wykonawcze zostały wystawione w związku z zaległościami, które powstały w wyniku wieloletniego nieregulowania przez Spółkę zobowiązań podatkowych. Sąd zauważa, że zaległości sięgają grudnia 2011 r., a ostatnie dotyczą VAT za I kwartał 2021 r. Zdaniem Sądu podatnik, który regularnie nie płaci zobowiązań podatkowych musi się liczyć z przymusowym ściągnięciem tych należności przez skierowanie egzekucji do wszystkich składników majątkowych. DIAS zaznaczył, że organ egzekucyjny prowadzi wobec Spółki postępowanie egzekucyjne od wielu lat i dotychczas próbował zaspokoić dochodzone należności publicznoprawne poprzez zajmowanie wierzytelności z rachunków bankowych oraz wierzytelności przysługujących zobowiązanej od jej kontrahentów, jednak nie pozwoliło to na zaspokojenie dochodzonych zaległości. Z uwagi zatem na wysoką kwotę należności wynikającą z tytułów wykonawczych, wybierając środek egzekucyjny, organ egzekucyjny kierował się nie tylko najmniejszą dolegliwością zastosowanych środków egzekucyjnych, lecz także ich efektywnością. Sąd stwierdza, że jest to podejście w pełni prawidłowe. Nadrzędną zasadą postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która zakłada, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Analiza stopnia uciążliwości środków egzekucyjnych wchodzi zatem w grę dopiero wtedy, gdy organ będzie miał pewność, że nie ucierpi na tym efektywność egzekucji. Pozostaje to w związku z inną zasadą postępowania egzekucyjnego – zasadą prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji (art. 6 § 1 zd. 1 u.p.e.a., zgodnie z którym w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych), która nie pozostawia miejsca na dywagacje, czy zastosowany wobec regularnie ignorującego swe powinności podatnika środek wywoła u niego dyskomfort, czy też nie. Nie ulega też wątpliwości, że – co trafnie podnosił DIAS – w razie wyegzekwowania należności poprzez zajęcie rachunku bankowego, organ egzekucyjny nie będzie dokonywał sprzedaży licytacyjnej zajętych nieruchomości. Sąd podkreśla, że w razie wyegzekwowana należności przy użyciu jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych, organ będzie miał wręcz obowiązek odstąpić od stosowania dalszych. Wynika to przede wszystkim z art. 7 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Wynika to także z dalszych przepisów u.p.e.a., dotyczących egzekucji z nieruchomości. Zgodnie z art. 111g u.p.e.a., jeżeli przedmiotem licytacji jest kilka nieruchomości lub kilka części nieruchomości, poborca skarbowy wstrzymuje licytację pozostałych nieruchomości lub ich części z chwilą, gdy osiągnięto kwotę wystarczającą na zaspokojenie dochodzonej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi, a organ egzekucyjny uchyla zajęcie nieruchomości. Przed stosowaniem dalszych środków w takiej sytuacji (w razie wyegzekwowania w całości dochodzonej należności) zobowiązany może się bronić skargą na czynność egzekucyjną (art. 54 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 § 3 ew. art. 111g u.p.e.a.). W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). db