I SA/Łd 727/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.) Protokolant: St. sekretarz sądowy Dominika Borowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi nr 1001-IEE-2.711.65.2022.2.JS z dnia 10 sierpnia 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie (dalej: "NUS", "organ I instancji") z dnia 18 marca 2022 r., oddalające skargę A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej: "skarżąca") z dnia 4 lutego 2022 r. na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości położonych w Ł. przy ul. [...] 112, dla których urządzone są księgi wieczyste o numerach: [...] [...], [...], [...], [...]. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowym od osób prawnych. W toku postępowania egzekucyjnego, organ skierował do skarżącej wezwania z dnia 26 stycznia 2022r. do zapłaty należności objętych tymi wezwaniami, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości położonych w Ł., przy ul. [...] 112, dla których Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste o numerach: [...], [...], [...], [...], [...]. Wezwania doręczono skarżącej w dniu 31 stycznia 2022 r. Ponadto organ egzekucyjny skierował do ww. banku zawiadomienie z 26 stycznia 2022 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. W dniu 9 marca 2022 r. organ skierował do Sądu Rejonowego dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych elektroniczne wnioski o dokonanie w ww. księgach wieczystych wpisu, że w stosunku do nieruchomości zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne na rzecz wierzyciela, jednocześnie przekazano zawiadomienia z 26 stycznia 2022 r. o zajęciu nieruchomości, potwierdzenia odbioru przez skarżącą ww. zajęć i potwierdzenie złożenia elektronicznych wniosków o wpis w księgach wieczystych. W skardze na postanowienie organu odwoławczego z dnia 10 sierpnia 2022 r. strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, podczas gdy wystarczającym dla zabezpieczenia interesu wierzyciela było zajęcie kilku wybranych nieruchomości dłużnika, bez konieczności dokonywania jednoczesnego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego; - art 138 § 1 pkt 2 w zw. z art 144 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości w wyniku zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - jednoczesnego zajęcia aż pięciu nieruchomości skarżącej i wierzytelności z rachunku bankowego; - art. 54 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w sytuacji, gdy wystarczającym dla zabezpieczenia interesu wierzyciela byłoby zajęcie jedynie kilku z zajętych nieruchomości, bez konieczności dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej; - art 7 § 2 u.p.e.a. poprzez kierowanie się przez organ egzekucyjny jedynie wynikającą z tego przepisu zasadą celowości przy braku jednoczesnej oceny, czy zastosowane środki egzekucyjne nie są zbyt dolegliwe dla skarżącej; - art 8 § 1 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a. poprzez zajęcie wszystkich nieruchomości skarżącej, podczas gdy wystarczające dla osiągnięcia celu egzekucji byłoby zajęcie niektórych z nich, co doprowadziło do nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności skarżącej. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia 18 listopada 2022 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci protokołów opisu i oszacowania nieruchomości oraz wyciągów z operatów szacunkowych z wyceny nieruchomości – na okoliczność wartości nieruchomości i zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę oraz z w piśmie z dnia 12 grudnia 2022 r. organ wniósł o oddalenie skargi, argumentując, że zaskarżona czynność egzekucyjna, polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego została dokonana prawidłowo, ponadto jednoczesne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej oraz zajęcie jej nieruchomości nie świadczy o zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Z tytułu zajęcia rachunku bankowego organ uzyskał kwotę 24,45 zł, zaś łączna wysokość dochodzonych należności wraz z kosztami egzekucyjnymi i odsetkami, na dzień 26 stycznia 2022 r. wynosiła 1 148 998,06 zł. Ponadto Spółka korzystała z ulgi w postaci układów ratalnych, które jednak nie rozwiązały problemu rosnących zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga była niezasadna. Kontroli Sądu poddano postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę skarżącej na czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości położonych w Ł. ul. [...] 112, dokonaną na podstawie wezwań do zapłaty z dnia 26 stycznia 2022 r., doręczonych skarżącej 31 stycznia 2022 r. Podstawę skargi na czynność egzekucyjną stanowił przepis art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.: zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W uzasadnieniu tej skargi podniesiono, że zajęcie jest zbyt uciążliwe, gdyż organ egzekucyjny zajął także rachunek bankowy. Zdaniem skarżącej, jednoczesne zajęcie przez organ egzekucyjny rachunku bankowego oraz wszystkich nieruchomości narusza zasadę proporcjonalności. Zajęcie wszystkich nieruchomości było zbędne z tego powodu, że wystarczyło w istocie zajęcie jednej nieruchomości lub dwóch dla zaspokojenia w całości egzekwowanej należności. ocenie skarżącej, organ egzekucyjny winien mieć na uwadze również aktualną sytuację majątkową Spółki, która od 2013 r. przechodzi proces restrukturyzacji, w wyniku czego zachowała płynność finansową, a także gruntownie zmieniła strukturę finansową i organizacyjną. Zajęcie rachunku bankowego uniemożliwia Spółce bieżącą działalność operacyjną i jest zbędne. Sąd stanowiska tego nie podziela i stwierdza, że DIAS postąpił w pełni prawidłowo utrzymując w mocy postanowienie oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia. Jak wynika z akt sprawy, wezwania do zapłaty zaległości podatkowych z dnia 26 stycznia 2022 r. zostały doręczone skarżącej 31 stycznia 2022 r. W dniu 9 marca 2022 r. organ egzekucyjny skierował do Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych elektroniczne wnioski o dokonanie w księgach wieczystych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] wpisów o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Sąd w dniu 26 kwietnia 2022 r. dokonał w księgach wieczystych wpisu o wszczęciu w stosunku do nieruchomości postępowania egzekucyjnego na rzecz wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie. Zajęcie było dokonane zgodnie z prawem, a co za tym idzie – skuteczne. Zgodnie bowiem z art. 110c u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości (§ 1). Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 2). Równocześnie z wysłaniem wezwania zgodnie z § 2-2b, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów wraz z odpisem tego wezwania (§ 3). Zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania zgodnie z § 2-2b (z tym że odpowiednio dla zobowiązanego, małżonka zobowiązanego i innego podmiotu, na który przeniesiono prawo własności nieruchomości, którym nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów wraz z odpisem wezwania, z zastrzeżeniem § 5). Sąd nie zgadza się też ze skarżącą, że zastosowany środek był zbyt uciążliwy. Uciążliwość jest wpisana w naturę egzekucji, a ta jest konsekwencją niewywiązywania się przez zobowiązanego z jego obowiązków płacenia należności publicznoprawnych. O tym, czy środek egzekucyjny jest "zbyt" uciążliwy decydują okoliczności konkretnej sprawy i nie może o tym świadczyć sam fakt utrudnień w prowadzeniu działalności gospodarczej na skutek zajęcia. Jak podkreślał DIAS, tytuły wykonawcze zostały wystawione w związku z zaległościami, które powstały w wyniku wieloletniego nieregulowania przez Spółkę zobowiązań podatkowych. Sąd zauważa, że zaległości sięgają grudnia 2011 r., a ostatnie dotyczą VAT za I kwartał 2021 r. Zdaniem Sądu podatnik, który regularnie nie płaci zobowiązań podatkowych musi się liczyć z przymusowym ściągnięciem tych należności przez skierowanie egzekucji do wszystkich składników majątkowych. DIAS zaznaczył, że organ egzekucyjny prowadzi wobec Spółki postępowanie egzekucyjne od wielu lat i dotychczas próbował zaspokoić dochodzone należności publicznoprawne poprzez zajmowanie wierzytelności z rachunków bankowych oraz wierzytelności przysługujących zobowiązanej od jej kontrahentów, jednak nie pozwoliło to na zaspokojenie dochodzonych zaległości. Z uwagi zatem na wysoką kwotę należności wynikającą z tytułów wykonawczych, wybierając środek egzekucyjny, organ egzekucyjny kierował się nie tylko najmniejszą dolegliwością zastosowanych środków egzekucyjnych, lecz także ich efektywnością. Sąd stwierdza, że jest to podejście w pełni prawidłowe. Nadrzędną zasadą postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która zakłada, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Analiza stopnia uciążliwości środków egzekucyjnych wchodzi zatem w grę dopiero wtedy, gdy organ będzie miał pewność, że nie ucierpi na tym efektywność egzekucji. Pozostaje to w związku z inną zasadą postępowania egzekucyjnego – zasadą prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji (art. 6 § 1 zd. 1 u.p.e.a., zgodnie z którym w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych), która nie pozostawia miejsca na dywagacje, czy zastosowany wobec regularnie ignorującego swe powinności podatnika środek wywoła u niego dyskomfort, czy też nie. Nie ulega też wątpliwości, że – co trafnie podnosił DIAS – w razie wyegzekwowania należności poprzez zajęcie rachunku bankowego, organ egzekucyjny nie będzie dokonywał sprzedaży licytacyjnej zajętych nieruchomości. Sąd podkreśla, że w razie wyegzekwowana należności przy użyciu jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych, organ będzie miał wręcz obowiązek odstąpić od stosowania dalszych. Wynika to przede wszystkim z art. 7 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Wynika to także z dalszych przepisów u.p.e.a., dotyczących egzekucji z nieruchomości. Zgodnie z art. 111g u.p.e.a., jeżeli przedmiotem licytacji jest kilka nieruchomości lub kilka części nieruchomości, poborca skarbowy wstrzymuje licytację pozostałych nieruchomości lub ich części z chwilą, gdy osiągnięto kwotę wystarczającą na zaspokojenie dochodzonej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi, a organ egzekucyjny uchyla zajęcie nieruchomości. Przed stosowaniem dalszych środków w takiej sytuacji (w razie wyegzekwowania w całości dochodzonej należności) zobowiązany może się bronić skargą na czynność egzekucyjną (art. 54 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 § 3 ew. art. 111g u.p.e.a.). W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.a) db