I SA/Łd 728/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędzia NSA Teresa Porczyńska Protokolant: Sekretarz sądowy Edyta Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe Stowarzyszenia Ł. Klub Sportowy z tytułu podatku od towarów i usług za okres od kwietnia 2009 r. do stycznia 2011 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. K. N. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści ) złotych plus należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P z dnia [...]r. w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności B. B. wraz z pozostałymi członkami zarządu, za zaległości podatkowe Stowarzyszenia A z tytułu podatku od towarów i usług wraz z należnymi odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego, za miesiące od kwietnia do grudnia 2009 r., od stycznia do grudnia 2010 r. oraz za styczeń 2011 r. Zaległości podatkowe za wskazane powyżej miesiące w łącznej wysokości 89.210 zł wynikają z deklaracji VAT-7. Organ podatkowy pierwszej instancji wszczął postępowanie egzekucyjne jednak egzekucja z majątku Stowarzyszenia okazała się bezskuteczna. Organ pierwszej instancji ocenił, że pomimo iż w roku 2009 Stowarzyszenie osiągnęło dochód w wysokości 296.349,13 zł, to jego sytuacja ekonomiczna była niestabilna. Stowarzyszenie nie regulowało swoich wymagalnych zobowiązań wobec Skarbu Państwa. W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P Stowarzyszenie winno było złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości już w październiku 2006 r., ponieważ w tym okresie przypadał termin płatności najstarszej zaległości podatkowej za sierpień 2006 r. Organ podatkowy ustalił, że wobec Stowarzyszenia nie toczyło się postępowanie upadłościowe ani postępowanie układowe. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 r. organ podatkowy pierwszej instancji wszczął wobec B. B. postępowanie w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Stowarzyszenia. Pismem z dnia 31 grudnia 2013 r. B. B. złożył wyjaśnienia i wniósł o odstąpienie od orzeczenia o jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe Stowarzyszenia. Wyjaśnił, że funkcję członka zarządu pełnił społecznie nie otrzymując żadnego wynagrodzenia i z tego powodu nie może ponosić odpowiedzialności za podejmowane decyzje w ww. okresie. Stwierdził, iż jego podpis nie widnieje na żadnym dokumencie dotyczącym Stowarzyszenia. Podniósł, że obejmując funkcję członka zarządu nie został poinformowany o solidarnej odpowiedzialności. Gdyby wówczas był tego świadom, nie wyraziłby zgody na uczestnictwo w zarządzie Stowarzyszenia. Oświadczył, iż jest w bardzo złej sytuacji życiowej ze względu na stan zdrowia, nie posiada żadnych zasobów finansowych, dodatkowo wskutek reorganizacji otrzymał wypowiedzenie z pracy zawodowej. Ponadto w dniu 23 maja 2014 r. złożył zeznania, z których wynika, iż nie był na zebraniu w dniu 5 maja 2009 r., gdyż dopiero za kadencji M. W. został dokooptowany do Zarządu. W związku z powyższym nie wie jak głosowano w sprawie wniosku o ogłoszenie upadłości. Jako zwykły członek zarządu nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości. W odwołaniu od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji skarżący podniósł, że funkcję członka zarządu zaczął pełnić od dnia 21 maja 2009 r., pracując społecznie, nie pobierając żadnego wynagrodzenia z tytułu pełnienia tej funkcji. Członkiem zarządu został na prośbę prezesa zarządu M. W. . Nie został wówczas poinformowany, że będzie odpowiadał za zaległości podatkowe Stowarzyszenia. Wiedząc o tym na pewno nie wyraziłby zgody na pełnienie tej funkcji. Skarżący oświadczył, że nie jest ekonomistą ani prawnikiem i nie mógł w związku z tym wskazać mienia z którego egzekucja bałaby możliwa ani złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości. Nie wiedział o tym, że podatki nie są odprowadzane w terminie. Jako członek zarządu nie podpisywał "niczego" co dotyczyło podatków. Skarżący zarzucił, że organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zobowiązania za miesiące kwiecień i maj 2009 r., ponieważ wówczas nie był jeszcze członkiem zarządu. Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania i wskazaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. Podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym egzekucja wobec Stowarzyszenia okazała się bezskuteczna. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności od wielu lat. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, zarówno ruchomego, jak i nieruchomości, ani wierzytelności. Siedziba Stowarzyszenia znajdowała się w jednym lokalu biurowym. Stowarzyszenie nie posiada rachunków bankowych. Podstawowym aktem prawnym regulującym problematykę stowarzyszeń, ich tworzenia i funkcjonowania jest ustawa z dnia 7 kwietnia 1989r. - Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 855). Przepis art. 11 cyt. ustawy określa władze stowarzyszenia - walne zebranie członków, zarząd i organ kontroli wewnętrznej. Zgodnie ze statutem Stowarzyszenia A - Zarząd A jest organem wykonawczym, kierującym działalnością A w okresie między Walnymi Zebraniami i reprezentuje go na zewnątrz. W dniu 5 maja 2009 r. na Walnym Zebraniu Sprawozdawczo - Wyborczym członków A Prezesem Zarządu, na 4-letnią kadencję, większością głosów został wybrany M. W. (uchwała nr 3), do Zarządu wybrano następujące osoby: M. D., J. B., S. P. (uchwała nr 4). W dniu 21 maja 2009 r. na wniosek Prezesa Zarządu M. W. dokooptowano do składu Zarządu B. B.. Powyższe dane zostały wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców. W świetle powyższego organ podatkowy stwierdził, iż B. B. pełnił obowiązki członka Zarządu w okresie kiedy przypadał termin płatności zobowiązań w podatku od towarów i usług za 04-12/2009 r., 01-12/2010 r., 01/2011 r. Badając przesłankę niezawinionego niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego), organ odwoławczy podał, że w dniu 17 listopada 2014 r. Stowarzyszenie złożyło wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej, który został oddalony z uwagi na fakt, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. W celu ustalenia, kiedy powstały przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, organ odwoławczy wskazał, że Stowarzyszenie nie dokonało wpłat z tytułu: 1) podatku od towarów i usług za miesiące: 08-12/2006 r.,03-04/2007 r., 02-12/2009 r., 01-12/2010 r.,01/2011 r. - w łącznej kwocie należności głównej 211.570,71 zł, 2) zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za okres: 06,09-12/2009 r., 01,02,04-06/2010 r., 04,05,09-11/2011 r., - w łącznej kwocie należności głównej 476,00 zł, 3) podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT-4) za miesiące: 04-12/2007 r., 01-12/2008 r., 01-12/2009 r., 01-12/2010 r., 01,03,05-07,12/2011 r. - w łącznej kwocie należności głównej 208.176,00 zł. W świetle powyższych danych organ podatkowy ocenił, że w okresie, w którym B. B. pełnił funkcję członka Zarządu - wystąpiła sytuacja przewidziana w art. 11 ww. ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze tj. dłużnik stał się niewypłacalny, gdyż nie wykonywał swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych już od września 2006 r. (termin płatności najwcześniejszej zaległości w podatku od towarów i usług za 08/2006 r. - 25.09.2006 r.). W przedmiotowej sprawie wystąpiła również druga z przesłanek niewypłacalności dłużnika będącego osobą prawną, przewidzianych w ww. ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze, tj. sytuacja, gdy wartość zobowiązań dłużnika przekracza wartość jego majątku. Ze znajdujących się w materiale dowodowym bilansów Stowarzyszenia wynika bowiem, iż przesłanka niedoboru majątku w stosunku do zobowiązań Stowarzyszenia A wystąpiła już z końcem 2006 r. i stan ten utrzymywał się także w kolejnych latach. W czasie, gdy B. B. obejmował obowiązki członka zarządu występowały przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość Stowarzyszenia i powinien był zapoznać się z sytuacją finansową Stowarzyszenia i złożyć wniosek o głoszenie upadłości. W skardze na decyzję organu odwoławczego B. B. zarzucił naruszenie: a) art. 107 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 116 O.p. poprzez błędne zastosowanie i brak zapewnienia w sprawie solidarnego charakteru orzeczenia, b) art. 116 § 1 lit. b) O.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący odpowiada za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływa w czasie, w którym skarżący nie pełnił obowiązków członka zarządu tj. za miesiąc kwiecień 2009 r., c) art. 116 § 2 O.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący nie wykazał, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy, w sytuacji, gdy z wyjaśnień strony jednoznacznie wynika, że skarżący nie był nawet na jego wyraźne żądanie poinformowany o stanie majątkowym i finansowym Stowarzyszenia, d) art. 187 O.p. w zw. z art. 229 O.p. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ponownego jej rozpoznania i rozstrzygnięcia. Mając na uwadze podniesione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organów podatkowych obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zgodnie z art. 107 O.p. w zw. z art. 116 O.p. za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wskazał, że za zaległości podatkowe Stowarzyszenia również było prowadzone postępowanie wobec pozostałych członków zarządu, jednak nie wskazał, aby takie postępowanie było prowadzone wobec prezesa Stowarzyszenia – M. W., co jest ewidentnym brakiem zapewnienia w sprawie solidarnego charakteru orzeczenia i nie zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego. Skarżący zarzucił, że błędem było obciążenie go za zaległości podatkowe Stowarzyszenia za kwiecień 2009 r. Przyznał, że termin płatności mijał 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, jednak oceniając odpowiedzialność skarżącego należy wziąć pod uwagę zasady współżycia społecznego, jak również zasadę pogłębiania zaufania do organu podatkowego. Wskazują one jednoznacznie, że nie można obciążać skarżącego podatkiem, zaległymi odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego za miesiąc kwiecień 2009 r., z tego względu, że skarżący został powołany na członka zarządu w dniu 21 maja 2009 r. W związku z wyższym nie uczestniczył w transakcjach sprzedaży i zakupu, od których był pobierany i odprowadzany podatek VAT. Nadto nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżący nie wykazał, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania układowego nastąpiło bez jego winy. Skarżący oświadczył, że nie miał świadomości w takiej kondycji finansowej jest Stowarzyszenie. Jego niewiedza nie była zawiniona, z tego względu, że skarżący nigdy nie został poinformowany nawet o bilansach rocznych Stowarzyszeniach. Na żadnych dokumentach Stowarzyszeniach nie widnieje jego podpis. Skarżący zarzucił, że organ drugiej instancji nie przeprowadził dowodów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego. Pominął podnoszony przez skarżącego fakt, że Stowarzyszeniu przysługuje 1% z wierzytelności przysługującej Spółce A od B w związku z wygranym procesem w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Organy podatkowe prawidłowo oceniły, że w świetle obowiązujących przepisów oraz ustalonych faktów, skarżący ponosi odpowiedzialność za zaległości podatkowe Stowarzyszenia. Zasady odpowiedzialności podatkowej osób trzecich określone zostały w rozdziale 15 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., powoływanej dalej w skrócie "O.p."). Zgodnie z art. 107 § 1 O.p. za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Stosownie do § 2 pkt 2 i 4 ww. przepisu osoby trzecie odpowiadają również za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych oraz koszty postępowania egzekucyjnego. O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji - art. 108 § 1 O.p. Zgodnie z regułą wynikającą z art. 116 § 1 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W art. 116 § 2 O.p. został uregulowany zakres odpowiedzialności podatkowej członków zarządu. Stosownie do ww. przepisu członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Zgodnie z art. 116a, O.p. za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepisy art. 116 stosuje się odpowiednio. Skarżący został członkiem zarządu Stowarzyszenia w dniu 21 maja 2009 r. na wniosek Prezesa Zarządu M. W. (karta 28 akt organu I instancji). Z cytowanego powyżej art. 116 § 2 O.p. członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Zakres odpowiedzialności członka zarządu został wyznaczony przy użyciu terminu płatności zobowiązania podatkowego, a nie daty dokonania czynności podlegających opodatkowaniu. W odniesieniu do zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, oznacza to, że bez znaczenia dla zakresu odpowiedzialności członka zarządu jest to, czy w dacie dokonania dostaw i świadczenia usług przez podatnika dana osoba pełniła funkcję członka zarządu. Istotne jest natomiast, czy osoba ta była członkiem zarządu w dniu, w którym przypadał termin płatności zobowiązania. Termin płatności zobowiązania za kwiecień 2009 r. upływał w dniu 25 maja 2009 r., zatem po dacie objęcia przez skarżącego funkcji członka zarządu Stowarzyszenia. Skoro organy podatkowe prawidłowo określiły za które zobowiązania podatkowe Stowarzyszenia odpowiada skarżący, to jako niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organu podatkowego. W ocenie sądu organy podatkowe obu instancji prawidłowo oceniły materiał dowodowy i przyjęły, że egzekucja zaległości objętych zaskarżoną decyzją okazała się bezskuteczna. Organ odwoławczy przedstawił drobiazgowo przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Stowarzyszenia. W dniu 18 marca 2015 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Ł-Ś w Ł., który wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej zawiadomił wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne i nie rokuje pozytywnych prognoz na przyszłość. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności od wielu lat. Nie posiada żadnego majątku, ruchomego, jak i nieruchomości ani wierzytelności, siedziba Stowarzyszenia znajdowała się w jednym lokalu biurowym. Stowarzyszenie nie posiada rachunków bankowych. Z udziałem Stowarzyszenia toczyło się kilkanaście postępowań, obecnie wszystkie pozostają bezskuteczne. Sąd nie podzielił zarzutu, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania układowego nastąpiło bez winy skarżącego. Skarżący oświadczył, że nie miał świadomości w takiej kondycji finansowej jest Stowarzyszenie. Jego niewiedza nie była zawiniona, z tego względu, że skarżący nigdy nie został poinformowany nawet o bilansach rocznych Stowarzyszeniach i na żadnych dokumentach Stowarzyszeniach nie widnieje jego podpis. Po pierwsze, obejmując funkcję członka zarządu skarżący winien zapoznać się z sytuacją finansową i majątkową Stowarzyszenia. Po drugie, powyższym twierdzeniom skarżącego przeczą jego podpisy znajdujące się pod: wprowadzeniem do sprawozdania zarządu Stowarzyszenia za rok 2011, dodatkowymi informacjami i objaśnieniami do sprawozdania zarządu Stowarzyszenia za rok 2011 r., z którego wynika m.in., że na koniec 2011 r. zobowiązania Stowarzyszenia wobec kontrahentów wyniosły 314.764 zł. (karty 91, 96 akt organu I instancji), rachunkiem zysków i strat za rok 2010 i bilansem za ten rok, wprowadzeniem do sprawozdania finansowego za rok 2010, dodatkowymi informacjami i objaśnieniami do sprawozdania zarządu Stowarzyszenia za rok 2010 r., oceną działalności Stowarzyszenia za rok 2010, z której wynika, że wyniki finansowe pogorszyły się znacznie w stosunku do roku 2009 (karta 74,76, 82, 86 i 87). W tej sytuacji nie można podzielić argumentów skarżącego, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości było niezawinione ponieważ skarżący nie wiedział, jaka jest sytuacja finansowa Stowarzyszenia i czy zaistniały podstawy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania, na co wskazuje zdaniem skarżącego pominięcie przez organ odwoławczy okoliczności, iż Stowarzyszeniu przysługuje 1% z wierzytelności przysługującej Spółce A od B w związku z wygranym procesem w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Powyższa okoliczność nie została podniesiona przez skarżącego w toku postępowania podatkowego, ani w wyjaśnieniach z dnia 31 grudnia 2013 r. (karta 120 akt podatkowych organu I instancji), ani w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Organy podatkowe nie miały zatem możliwości zbadać i zweryfikować twierdzeń skarżącego. Po drugie, skarżący nie wyjaśnił na jakiej podstawie Stowarzyszeniu przysługuje wierzytelność innego podmiotu, na rzecz którego Naczelny Sąd Administracyjny zasądził zwrot kosztów postępowania. Nie wiadomo również jaka jest wysokość tej wierzytelności, a w konsekwencji czy mogłaby ona stanowić mienie Stowarzyszenia z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych Stowarzyszenia w znacznej części. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 13 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę. mko