I SA/Łd 730/11

Dnia 12 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 12 października 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres styczeń-grudzień 2005 roku oraz styczeń 2006 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – S. P. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres styczeń-grudzień 2005 roku oraz styczeń 2006 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.365 zł skarżący złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A. Majątek rodziny stanowią: dom o pow. 163 m2 oraz pojazd ciężarowy marki MAN (zajęty przez urząd skarbowy). Skarżący podał przy tym, że oboje z małżonką uzyskują dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie 3.744,96 zł brutto. Obciążenie budżetu rodziny stanowią potrącenia komornicze w wysokości ok. 900 zł, rata kredytu hipotecznego w kwocie 1.350 zł oraz stałe wydatki, które zamykają się kwotą ok. 700 zł. Jednocześnie w uzasadnieniu wniosku skarżący dodatkowo wyjaśnił, że jest zatrudniony na stanowisku inspektora bhp w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie ma innych dochodów. Przeciwko niemu i żonie prowadzona jest egzekucja. Posiadany wspólny majątek małżonków został zajęty na poczet zobowiązań podatkowych. Podkreślił przy tym, że nie posiada żadnego majątku, który mógłby spieniężyć na pokrycie kosztów sądowych. Ponieważ oświadczenia zawarte w przedmiotowym wniosku okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia [...] roku wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, przedstawienie zaświadczenia o wysokości miesięcznych zarobków skarżącego i jego żony z okresu ostatnich 3 miesięcy oraz nadesłanie kserokopii umowy kredytowej dotyczącej wykazanej we wniosku raty hipotecznej w wysokości 1.350 zł - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wraz z pismem z dnia 8 lipca 2011 roku nadesłał wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenia o wysokości zarobków własnych i żony oraz kserokopię umowy kredytowej i harmonogramów spłaty rat kredytu. Postanowieniem z dnia [...] roku referendarz przy Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Ł. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] roku skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla niego i jego rodziny. Wyjaśnił, że wpłaty dokonywane na rachunek bankowy w Banku A. w W. nie są równoznaczne z możliwością dysponowania środkami na pokrycie wpisu sądowego. Wpłaty na rachunek nie tworzą na nim salda dodatniego, a jedynie pomniejszają czasowo wartość wykorzystanego w tym rachunku kredytu. Wpłaty powyższe są w istocie tworzeniem przez skarżącego pozorów obrotów na rachunku, w celu spełnienia wymogów stawianych przez umowę kredytową. W znacznej części są to za każdym razem te same pieniądze, które są gotówką wpłacane i następnie wypłacane, w części zaś pochodzą one z wynagrodzenia małżonki oraz skarżącego od drugi pracodawcy pobierane w formie gotówkowej. W ocenie skarżącego wydatkowanie z tych sum kwoty 1.365 zł na wpis sądowy skutkowałoby właśnie powstaniem uszczerbku w utrzymaniu rodziny, polegającego na wypowiedzeniu umowy kredytowej przez Bank A., postawieniem w stan wymagalności całego kredytu i kolejną egzekucją skierowaną przeciwko skarżącemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje : Na podstawie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o sytuacji majątkowej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające do udzielenia prawa pomocy. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, czy strona uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 1.365,00 zł. Mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną przedstawioną przez skarżącego, Sąd nie znalazł przesłanek uzasadniających zwolnienie go od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie, uznając, że obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów i informacji źródłowych wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A.. Dochód małżonków zamyka się łączną kwotą 3.744,96 zł brutto. Obciążenie tak kształtującego się budżetu rodziny stanowią wydatki i potrącenia w łącznej kwocie 2.950 zł. Majątek rodziny stanowią przy tym: dom o pow. 163 m2 oraz pojazd ciężarowy marki MAN (zajęty przez urząd skarbowy). Ponadto załączonych wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A w W. dowodzi, że skarżący w okresie składania skargi, a następnie wniosku o przyznanie prawa pomocy, dysponował środkami finansowymi, o czym świadczą częste wpłaty gotówkowe, które - jak sam skarżący oświadczył - pochodzą m.in. z wynagrodzenia skarżącego i jego żony, pobierane w formie gotówkowej. W postępowaniu przed sądem administracyjnym obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc Państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swoich dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. W szczególności dotyczy to zobowiązań z działalności gospodarczej, a takim właśnie jest zobowiązanie w podatku od towarów i usług. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższych zasad, jest w ocenie Sądu naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania np. spłatę kredytów – nie może skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Reasumując, ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący wraz żoną uzyskują stałe dochody z tytułu stosunku pracy, co w ocenie Sądu w zestawieniu z majątkiem skarżącego (dom jednorodzinny o pow. 163 m² i samochód ciężarowy MAN), nie uwiarygodnia bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, a tym samym nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Na marginesie należy wyjaśnić, że okoliczności podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące treści postanowienia referendarza z dnia [...] r., nie mogły zostać ocenione przez WSA w Ł.. Ustawa P.p.s.a. nie daje bowiem sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (por. W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 245 i 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało uznać że S. P. nie wykazał w sposób obiektywny, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w wysokości 1.365,00 zł. Z tych względów Sąd orzekł jak sentencji. P.Z-C.