I SA/Łd 740/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Protokolant: Marta Aftowicz-Korlińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2010 roku sprawy ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w karcie podatkowej za okres od 2002 r. - 2008 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adw. M. S. kwotę 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, I SA/Łd 740/10 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G. odmówił M. N. umorzenia zaległości w karcie podatkowej za okres od stycznia 2002 r. do lipca 2008 r. w łącznej kwocie 23.981,00 zł. Organ pierwszej instancji ustalił następujący stan faktyczny. W odwołaniu od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G. z dnia [...]r. o odmowie uznania przerwy w prowadzonej działalności gospodarczej, M. N. wniósł o umorzenie zaległości podatkowej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż dochody ze sporadycznie wykonywanych usług w okresie zawieszenia działalności były tak niskie, iż nie pozwoliły na rozwiązanie kwestii rosnącego zadłużenia z tytułu czynszu i innych opłat, na dowód czego załączył kopie faktur, przypomnień, wezwań do zapłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, koszty eksploatacyjne mieszkania. Podkreślił swoją bardzo trudną sytuację materialną, brak dochodów i brak pracy oraz udzielaną skarżącemu pomoc przez siostrę i syna. Oświadczył, iż nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy, aby "nie narażać nikogo na niepotrzebne koszty" w sytuacji braku szans na podjęcie zatrudnienia, w przeszłości nie korzystał też z innych form wsparcia finansowanego ze środków budżetowych. Wyjaśnił, iż jedyny majątek jaki posiada to otrzymane w spadku 1/2 mieszkania oraz 1/2 działki po rodzicach. Pozbawienie go tego majątku skutkować będzie jego bezdomnością. Skarżący podniósł również, iż jest osobą schorowaną (obustronny ubytek słuchu, przeciwwskazania do pracy na wysokościach i w hałasie). Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. pismem z dnia 24 lipca 2009 r. przekazał ww. wniosek zgodnie z właściwością do organu pierwszej instancji. Pismem z dnia 4 sierpnia 2009 r., na podstawie art. 209 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) i art. 18 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 88, poz. 539, ze zm.) wniosek i akta sprawy zostały przekazane do zaopiniowania Prezydentowi Miasta Ł.. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. odmówił wyrażenia zgody na udzielenie umorzenia w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej w kwocie 23.981,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Z uwagi na przedstawienie przez skarżącego nowych okoliczności i dodatkowych dowodów (faktury, rachunki, wezwania do zapłaty) organ pierwszej instancji pismem z dnia 22 września 2009 r. przekazał sprawę do zaopiniowania przez Prezydenta Miasta Ł., który postanowieniem z dnia [...] r. ponownie odmówił wyrażenia zgody na udzielenie wnioskowanego umorzenia. W uzasadnieniu swojego postanowienia Prezydent Miasta Ł. wskazał, iż pomimo obowiązku Podatnik nie regulował swoich zobowiązań. Przyczyną ich powstania nie były w ocenie organu opiniującego żadne nadzwyczajne okoliczności. Bez znaczenia pozostaje przy tym argument Podatnika, iż kwoty uzyskiwane z prowadzonej działalności były niewielkie. Prezydent Miasta Ł. podkreślił bowiem, iż specyfiką karty podatkowej jest konieczność dokonywania wpłat o ustalonej wysokości niezależnie od kwoty osiąganego przychodu. Po tak przeprowadzonym postępowaniu Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego Ł.-G. wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...]r. odmówił umorzenia zaległości podatkowej. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. złożył M. N.. W swoim środku zaskarżenia wskazał na bardzo dużą łączną kwotę zadłużenia oraz niewielkie dochody ze sporadycznie wykonywanych usług w okresie zawieszenia działalności gospodarczej. Skarżący po raz kolejny wskazał na swoją ciężką sytuację materialną, brak pracy, korzystanie z pomocy rodziny w zaspokojeniu podstawowych potrzeb oraz zajęcie mieszkania - jedynego majątku, który odziedziczył w 1998 r. po zmarłych rodzicach. Podatnik uważa, iż organ pierwszej instancji wydał krzywdzące go rozstrzygnięcie. Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, iż ustawodawca ustanawiając ulgę przepisem prawa wprowadził konstrukcję tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy może przychylić się do wniosku strony, ale nie jest do tego zobligowany nawet, jeśli istnieją okoliczności uzasadniające udzielenie wnioskowanej ulgi. Dalej Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wskazał, iż zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że sytuacja finansowa M. N. jest trudna, szczególnie w kontekście obowiązku spłaty tak dużych zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę. Niewątpliwie zatem w interesie Podatnika byłoby umorzenie posiadanego zadłużenia. Jednakże tak rozumiany subiektywny interes strony nie może przesądzać o przychyleniu się do jej wniosku i uznaniu, iż w sprawie spełniona została przesłanka ważnego interesu podatnika. W ocenie organu odwoławczego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. - G. trafnie uwypuklił, iż do powstania przedmiotowych zaległości nie doszło w wyniku żadnych nadzwyczajnych okoliczności o szczególnym charakterze, których nie dało się przewidzieć. Podatnik doprowadził do ich powstania własnym działaniem, bowiem świadczył usługi budowlane w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, unikając opodatkowania przychodów. Organ drugiej instancji podkreślił, iż strona nie może usprawiedliwiać swojego postępowania nieznajomością prawa, gdyż w jej interesie leżało zaznajomienie się z przepisami regulującymi obowiązki i przysługujące uprawnienia. Organ zauważył również, iż skarżący posiadał wiedzę np. o możliwości zawieszenia działalności gospodarczej, gdyż taki wniosek złożył w urzędzie. W takiej sytuacji – wskazał organ - umorzenie zaległości i naliczonych odsetek za zwłokę pozostałoby w sprzeczności z zasadami powszechności opodatkowania oraz równości podatników wobec prawa i stanowiło swoistą "nagrodę" za naruszanie przepisów podatkowych. Organ wskazał, że w opisanym stanie faktycznym nie można mówić o spełnieniu przesłanki interesu publicznego, która uzasadniałaby zgodę na całkowitą bezpowrotną rezygnację z egzekwowania należnych budżetowi kwot. Końcowo organ odwoławczy zauważył, iż negatywne stanowisko Prezydenta Miasta Ł. w sprawie miało charakter wiążący dla organu podatkowego, który nie mógł postąpić niezgodnie z wyrażoną opinią i zadecydować o umorzeniu zaległego podatku składającego się na dochody własne gminy. Na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. złożył M. N.. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż zebrany materiał dowodowy potwierdza występowanie w sprawie ważnego interesu podatnika, gdyż znajduje się on w trudnej sytuacji życiowej i majątkowej. Zapłacenie zaległego podatku spowoduje w ocenie skarżącego zagrożenie jego egzystencji, niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, co w rezultacie doprowadzi do konieczności sięgania przez niego do pomocy państwa przewidzianej w ustawie o pomocy społecznej. Taki rozwój wypadków nie leży zaś w interesie publicznym. Skarżący uważa także, iż nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych z powodu nadzwyczajnych losowych wypadków. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszym rzędzie należy podnieść, że przewidziana w art. 67a § 1 ordynacji podatkowej instytucja umarzania zaległości podatkowych opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, co jednak nie oznacza, że ustawodawca pozostawił organom zupełną swobodę w jej stosowaniu. Przepis ten pozostawia do uznania organu podatkowego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, lecz decyzja w przedmiocie ulgi musi zawierać uzasadnienie stanowiska organu. Stanowisko to musi zaś być oparte na zebranym i należycie ocenionym materiale dowodowym. Rola sądu administracyjnego sprowadza się natomiast do badania prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń faktycznych, oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wysnutych wniosków. W przypadku, gdy przedstawione wyżej działania organów są właściwe i odpowiadają prawu to niezależnie od tego czy rozstrzygnięcie zapadające na ich podstawie w ramach owego uznania administracyjnego jest korzystne dla strony czy nie, sąd nie jest uprawniony do eliminowania go z obrotu prawnego. Sąd administracyjny bada bowiem wyłącznie zgodność z prawem decyzji organów administracyjnych, w tym także decyzji uznaniowych. Skoro zaś istotą owego uznania jest uprawnienie do rozstrzygania spraw także na niekorzyść podatnika, nawet w przypadku zaistnienia przesłanek zastosowania ulgi podatkowej (art. 67a §1 ordynacji podatkowej) to sąd w ramach przyznanych mu uprawnień bada jedynie zgodność z prawem przeprowadzonego postępowania podatkowego, ustaleń faktycznych poczynionych przez organy podatkowe oraz rozważań dotyczących odmowy zastosowania ulgi. Przenosząc powyższe wywody na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo. Organy ustaliły sytuację zdrowotną, finansową i rodzinną skarżącego. Przyjęły, że skarżący nie osiąga żadnych dochodów, nie jest nigdzie zatrudniony ani zarejestrowany jako bezrobotny. Od lat pozostaje w faktycznej separacji z żoną. Posiada ½ mieszkania położonego w Ł. oraz ½ działki o powierzchni 27 arów. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego oszacowano, na podstawie jego oświadczenia na kwotę ok. 350 zł. Ustalono również, że syn skarżącego, pomagający ojcu w utrzymaniu jest osobą schorowaną, zaś u samego skarżącego stwierdzono ubytek słuchu i przeciwwskazania do wykonywania pracy na wysokościach oraz niebezpiecznych maszynach Nie ma żadnych podstaw, by kwestionować powyższe ustalenia. Pozostają one bezsporne. Wynika z nich wprost, że sytuacja skarżącego jest trudna. Jednak zgodnie z utrwalonym od lat poglądem orzeczniczym sądów administracyjnych brak dochodów dostatecznych do zapłacenia zaległości podatkowych nie stanowi sam w sobie wystarczającej przesłanki do umorzenia tej zaległości. Pogląd ten najpełniej wyraża przywołany w zaskarżonej decyzji wyrok NSA z dnia 4 marca 1998r. sygn. akt I SA/Lu 142/97. Jednocześnie rację przyznać należy organowi, który podniósł, że, wbrew stanowisku skarżącego, do powstania zaległości nie doszło na skutek nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, niezależnych od woli lub świadomości skarżącego. On sam, z własnej woli doprowadził do ich powstania świadcząc usługi ogólnobudowlane w okresie zawieszenia działalności gospodarczej nie odprowadzając podatku. Nie jest zatem spełniona przesłanka ważnego interesu podatnika ani interesu publicznego. Trafnie zauważył organ odwoławczy, że udzielenie ulgi w takiej sytuacji stanowiłoby naruszenia zasady powszechności opodatkowania i mogło być potraktowane jako swoista nagroda za naruszanie przepisów prawa podatkowego. Nie jest również tak, że skarżący nie ma żadnych możliwości spłacenia zadłużenia, co mogło uzasadniać spełnienie przesłanki zaistnienia interesu publicznego w postaci zgody na trwałą rezygnację z egzekwowania należności. Możliwości wyegzekwowania długu istnieją, o czym świadczą skuteczne działania organów egzekucyjnych. Nie sposób także stracić z pola widzenia i tych istotnych okoliczności, że w rozpoznawanej sprawie organy podatkowe podejmując decyzje były związane stanowiskiem Prezydenta miasta Ł. wyrażonym w trybie art. 18 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tekst jednolity Dz. U. nr 88 z 2008r., poz. 539 ze zmianami). Stanowisko to przedstawione w postanowieniach z dnia 17 sierpnia i 2 października 2009r. było jednoznaczne. Przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego odmówił zgody na umorzenie skarżącemu zaległości w podatku dochodowego od osób fizycznych wraz odsetkami za zwłokę. Zgodnie z art. 18 ust.2 cytowanej ustawy z dnia 13 listopada 2003r. w przypadku podatków stanowiących w całości dochód jednostek samorządu terytorialnego organ podatkowy może umarzać zaległości podatkowe wyłącznie za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Skoro zaś Prezydent miasta Ł. zgody takiej nie wyraził, a jego stanowisko ma charakter wiążący organ podatkowy rozpatrujący sprawę nie mógł, bez złamania zakazu wynikającego z cytowanego przepisu, uwzględnić wniosku. Wypada w tym miejscu zauważyć, że ocena legalności postanowień Prezydenta miasta Ł., do której jest zobowiązany sąd w trybie art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) wskazuje, że akty te nie naruszają prawa. W szczególności wyrażona w nich ocena nie ma charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz jest wynikiem należytej oceny zebranego materiału dowodowego. Przed wydaniem postanowienia zebrano dane wystarczające do ustalenia sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz przyczyn powstania zaległości. Powyższe dane oceniono pod kątem istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. W tej sytuacji stwierdzenie organu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uznania istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego jest uprawnione i nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Sz.Ch.