I SA/Łd 752/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.), Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 27 lipca 2023 r. nr 1001-IEE-1.7192.93.2023.2.UJ w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa — Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu R. G. kwotę 480,– (czterysta osiemdziesiąt) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z 27 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z dnia 7 czerwca 2023 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec K. B. Z przyjętego przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście 27 marca 2023 r. wystawił przeciwko K. B. (dalej: "skarżący", "dłużnik") dwa tytuły wykonawczych (nr [...] i [...]) obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług za wskazane miesiące 2008 r. Podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 26 stycznia 2023 r. nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.UlO.MG, utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z 17 sierpnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od marca do kwietnia 2008 roku, za czerwiec 2008 roku oraz za okres od sierpnia do grudnia 2008 roku. Na podstawie ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny (Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna) skierował do A S.A. zawiadomienie z 12 kwietnia 2023 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Powyższe zawiadomienie zostało odebrane przez dłużnika zajętej wierzytelności tego samego dnia, natomiast przez dłużnika w dniu 28 kwietnia 2023 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych. W odpowiedzi na ww. zajęcie, bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia, z uwagi na zbieg egzekucji. W dniu 8 maja 2023 r. do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna wpłynęło pismo, w którym skarżący wniósł m.in. o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazując, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17, uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 25 lipca 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zapłaty przez skarżącego podatku od towarów i usług z faktur wystawionych w miesiącach: marzec, kwiecień, sierpień - grudzień 2008 roku. Pismem z 12 maja 2023 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna wystąpił do wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście, o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Śródmieście poinformował, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia, bądź zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "DIAS") uznał, iż postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna z dnia 7 czerwca 2023 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego, nie narusza prawa. Wskazał, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały wprost wskazane w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 59). Wystąpienie jednej z przewidzianych w ustawie przesłanek obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zależy od uznania organu egzekucyjnego, lecz wyłącznie od wystąpienia okoliczności wskazanych w ww. przepisie. W ocenie DIAS, przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) nie przewidują wprost możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na uchylenie decyzji orzekającej o obowiązku podatkowym. Natomiast kwestią zasadniczą dla możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej jest istnienie w obrocie prawnym decyzji stanowiącej podstawę obowiązku. Powyższą okoliczność należy zatem zakwalifikować jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, związaną z niedopuszczalnością egzekucji. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej może mieć miejsce jedynie ze względów formalnych, a nie merytorycznych. Organ odwoławczy uznał, że w tym przypadku nie można uznać, iż egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdyż skarżący podlega (jako zobowiązany) tej egzekucji, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Górna jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji administracyjnej, wymagane należności podlegają egzekucji administracyjnej, obowiązek wynika z decyzji, która pozostaje w obrocie prawnym, odpisy tytułów wykonawczych nr [...] oraz nr [...] zostały prawidłowo doręczone zobowiązanemu w dniu 28 kwietnia 2023 r. DIAS podkreślił, iż decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi, na którą powołuje się skarżący, faktycznie została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17, jednak nie stanowi ona podstawy prawnej dochodzonego obowiązku na podstawie tytułów wykonawczych z 27 marca 2023 r. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne oparte jest na decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.U10.MG z 26 stycznia 2023 r. (utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z 17 sierpnia 2022 r. nr 368000-CKK-7.500.18.1.2021.95). Powyższe orzeczenie nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Obowiązek, który podlega egzekucji na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych istnieje i jest wymagalny tak długo, jak długo w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja, z której ten obowiązek wynika. DIAS zauważył również, iż dłużnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 26 stycznia 2023 r., jednak na dzień wydania postanowienia brak jest rozstrzygnięcia Sądu w przedmiotowej sprawie. Tym samym ww. decyzja, ostateczna w administracyjnym toku instancji, stanowi podstawę prawną dochodzonego obowiązku. Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, iż w piśmie z 5 maja 2023 r. dłużnik podniósł, że ww. tytuły wykonawcze są nieważne, ponieważ nie są podpisane przez upoważnionego pracownika. Taki zarzut – w ocenie organu odwoławczego - może stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Jednak organ stwierdził, że jest on nieuzasadniony, gdyż powyższe tytuły wykonawcze spełniają wymogi formalne przewidziane wart. 27 § 1 u.p.e.a., zawierają wszystkie wskazane w tym przepisie elementy., są wydrukiem dokumentu sporządzonego w postaci elektronicznej. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. B. nie przedstawił konkretnych zarzutów wobec rozstrzygnięcia DIAS z dnia 27 lipca 2023 r. Stwierdził jedynie, że podtrzymuje argumenty (przesłanki) zawarte w kierowanych do organu egzekucyjnego pismach. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2023 r. podtrzymał w całości skargę, wnosząc o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu zakończenia śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową Ł. –G., z uwagi na fakt, że ustalenie czynu będącego przedmiotem ww. śledztwa mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej; a ponadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Pełnomocnik skarżącego stwierdził, że złożył on zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na podrobieniu kilkudziesięciu faktur wystawionych rzekomo przez skarżącego na rzecz kontrahenta, z których obowiązek podatkowy powstał w 2017 r., a śledztwo trwa do chwili obecnej, trwają czynności procesowe. Podkreślił również, iż decyzja orzekająca o obowiązku zapłaty przez K. B. podatku od towarów i usług z faktur wystawionych za marzec, kwiecień czerwiec oraz za okres od sierpnia do grudnia 2008 r. została uchylona. Skarżący miał zatem prawo wnieść o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Zasadniczy spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy egzekucja administracyjna prowadzona wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r., nr [...] i [...], powinna być umorzona w związku z wcześniejszym uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny - wyrokiem z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17 – wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 840/16 i decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 25 lipca 2016 r. nr 1001-PT2.4213.78.2016.5.U91.U13.MG UNP: 1001-16-055764, w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zapłaty przez skarżącego podatku od towarów i usług z faktur wystawionych w miesiącach: marzec, kwiecień, sierpień - grudzień 2008 roku. DIAS uznał, że ewentualną podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego, na która powołuje się dłużnik, jest przesłanka niedopuszczalności egzekucji określona w art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 79 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."). Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czyli bada wniosek jedynie pod względem formalnym. Z drugiej jednak strony, zgodnie z art. 33 § 2 pkt 1 i 5 oraz art. 59 § 1 pkt 1 tej ustawy, organ ten jest obowiązany badać, czy np. obowiązek nie wygasł, bo wtedy powinien wydać postanowienie o umorzeniu postępowania. Aczkolwiek organ egzekucyjny nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do chociażby sprawdzenia czy wierzytelność jeszcze istnieje, gdy kwestionuje to dłużnik (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 maja 1999 r., sygn. akt III SA 1321/98, LEX nr 46239). Obowiązek ten dotyczy zarówno organu egzekucyjnego, który nie jest jednocześnie wierzycielem dochodzonej należności pieniężnej, jak i organu egzekucyjnego, który jest wierzycielem takiej należności. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny wyjaśnił te okoliczności wskazując, że decyzja, na którą powołuje się skarżący, faktycznie została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1729/17, jednak nie stanowi ona podstawy prawnej dochodzonego obowiązku na podstawie tytułów wykonawczych z 27 marca 2023 r., gdyż obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne oparte jest na decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.U10.MG z 26 stycznia 2023 r. (utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z 17 sierpnia 2022 r. nr 368000-CKK-7.500.18.1.2021.95) i to rozstrzygnięcie nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, a określony obowiązek pieniężny podlega egzekucji administracyjnej. Sąd potwierdza prawidłowość tych wyjaśnień, gdyż w części D poz. 4 i 5 tytułów wykonawczych z dnia [...]. nr [...] i[...]) wskazano, że podstawą prawną dochodzonych obowiązków pieniężnych jest właśnie orzeczenie nr 1001-IOV-2.4103.52.2022.6.UCS.U10.MG z 26 stycznia 2023 r., a nie decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia z 25 lipca 2016 r. W związku z tym chybiona jest argumentacja skarżącego oraz jego pełnomocnika, że decyzja (na podstawie której wystawiono tytuły wykonawcze) orzekająca o obowiązku zapłaty przez K. B. podatku od towarów i usług z faktur wystawionych za marzec, kwiecień, czerwiec oraz za okres od sierpnia do grudnia 2008 r., została uchylona. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie umarza się w całości lub w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. Zatem – jak słusznie zauważył organ egzekucyjny - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w omawianym przepisie, zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 512/16). W ocenie Sądu, powołane przez organ odwoławczy okoliczności, w szczególności posługiwanie się przez organ egzekucyjny prawidłowo sporządzonym tytułem wykonawczym, uzasadniają przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi podnoszona przez skarżącego okoliczność nieistnienia obowiązku i w konsekwencji niedopuszczalność egzekucji. W tym postępowaniu nie jest możliwe skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego, zatem organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zawieszenie postepowania sądowego, podkreślić należy, iż zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), ze względu na toczące się postępowanie w sprawie karnej, nie jest obligatoryjne. Wyraz "może" zawarty w dyspozycji powyższego przepisu wskazuje na to, iż zawieszenie postępowania sądowego zależy od uznania Sądu. Zawieszenie to, wpływające na czas trwania rozpoznawania sprawy, jest uzasadnione tylko wtedy, jeżeli ustalenie czynu (przestępstwa) w drodze karnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy karnej musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione również ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Ocena w tym zakresie należy do sądu rozpoznającego sprawę (zob. postanowienie NSA z dnia 6 listopada 2007 r. o sygn. akt II OSK 1501/07). W niniejszej sprawie Sąd nie miał podstaw do zawieszenie postępowania na podstawie ww. przepisu art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdyż wynik tego postepowania (ocena prawidłowości wydania postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego) nie jest i nie może być uzależnione od postępowania w sprawie karnej dotyczącej ewentualnego podrobienia kilkudziesięciu faktur wystawionych rzekomo przez skarżącego na rzecz kontrahenta. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 § 1 tej ustawy w związku § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku. Sąd uwzględnił przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. w sprawie SK 66/19 i uznał, że analiza statusu radcy prawnego oraz jego roli w postępowaniu, w którym występuje jako podmiot powołany i zobowiązany do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie jego wynagrodzenia, tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. dch