I SA/Łd 765/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 9 marca 2017 r., I SA/Łd 765/16 wydanego w przedmiocie wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 14 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług styczeń 2012 r. Podatnik złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku oraz informacjach i dokumentach nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo domowe z dziadkiem, nie posiada żadnego majątku, a źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza przynosząca dochód na poziomie 2.000 zł netto. Oszacowane przez stronę miesięczne koszty utrzymania zamykały się kwotą 1.900 zł (900 zł wydatki mieszkaniowe, 700 żywność i 300 zł inne wydatki). Zarządzeniem z 8 lutego 2017 r. skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2015 r., wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej jego miejsce zamieszkania i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz innych stałych obciążeń, na które wskazał we wniosku o prawo pomocy, nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych w tym rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie 2 miesiące, nadesłanie deklaracji VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, udokumentowanie wysokości przychodów i kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za drugie półrocze 2016 r. oraz styczeń 2017 r. (np.: kopia książki przychodów i rozchodów, bilans, rachunek zysków i strat itp.), a także udokumentowanie wysokości dochodów dziadka. W odpowiedzi podatnik nadesłał podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres czerwiec- grudzień 2016 r., z którego wynikało, że działalność ta przyniosła mu stratę w wysokości 41.440 zł. Z zapisów z księgi oraz deklaracji VAT-7 wynikało, że miesięczne przychody wnioskodawcy w tym okresie wahały się w granicach od 0 do 161.000 zł, wydatki zaś wynosiły od 4.302 zł do 168.266 zł. Z zeznania podatkowego za 2015 r. wynikało z kolei, że przychód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności wyniósł 2.498.777 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 2.481.600 zł, co przyniosło mu dochód w kwocie 17.176 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że zlicytowano jego nieruchomość, ma zablokowane konto bankowe, natomiast dochody dziadka są przeznaczane na jego leczenie i opiekę niezbędną po trzech przebytych udarach. Postanowieniem z 9 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Referendarz zwrócił uwagę, że wielkość obrotów z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę poddaje w wątpliwość prawdziwość jego twierdzeń o braku środków umożliwiających poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto skarżący mimo wezwania nie udzielił wszystkich niezbędnych informacji. Nie przedstawił zatem danych dotyczących dochodów dziadka prowadzącego z nim wspólne gospodarstwo domowe, ani nie udokumentował miesięcznych kosztów niezbędnego utrzymania. Sprzeciwem z 23 marca 2017 r. skarżący, powołując się na art. 259 § 1 p.p.s.a., zakwestionował postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że wbrew temu co wynika z postanowienia referendarza, przedstawił rzetelnie wydatki związane z utrzymaniem. Zwrócił dalej uwagę, że osiągane przez niego miesięczne dochody, jak wynika ze złożonego zeznania podatkowego, wynoszą około 1.433 zł i nie pozwalają na zaspokojenie jego bieżących potrzeb. Ponadto są przeciwko niemu prowadzone postępowania egzekucyjne, których skutkiem jest zajęcie części jego dochodów , co oznacza, że obecnie nie ma praktycznie żadnych środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1–2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie z załączonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że nie posiada żadnego istotnego majątku, a jedynym jego źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza. Odnosząc się do wydatków na utrzymanie skarżący zadeklarował jedynie określone obciążenia, jednak mimo otrzymanego wezwania, nie przedstawił żadnych dowodów na ich ponoszenie. Skarżący nie wyjaśnił również jakie dochody i wydatki ponosi osoba prowadząca wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Podatnik nie uprawdopodobnił ponadto faktu prowadzenia przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych, jak i podjętych w ich trakcie czynności, w tym zajęcia i sprzedaży nieruchomości, jak i zajęcia rachunku bankowego. Już tylko z przytoczonych wyżej okoliczności wynika, że skarżący uchylił się od obowiązku przedstawienia w rzetelny i pełny sposób swojej sytuacji majątkowej i finansowej, a tym samym uniemożliwił przeprowadzenia kompleksowej oceny jego możliwości płatniczych, w celu ustalenia czy obiektywnie jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co istotne, skarżący również w sprzeciwie od postanowienia referendarza w żaden sposób nie wyjaśnił wspomnianych okoliczności, mimo że wiedział o przesłankach, którymi kierował się referendarz odmawiając uwzględnienia rozpatrywanego wniosku. Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę, że skarżący 2015 r., prowadził działalność gospodarczą stosunkowo znacznych rozmiarów, której roczne przychody i ponoszone koszty przekraczały 2 mln zł. Doświadczenie życiowe podpowiada, że podatnik nawet po kilku latach, powinien dysponować majątkiem umożliwiającym godne warunki utrzymania. Skarżący deklaruje przy tym, że działalność tę nadal prowadzi, a z załączonego zestawienia obejmującego okres czerwiec– grudzień 2016 r. wynika, że z tytułu tej działalności ponosił miesięczne wydatki w granicach od 4 tys. do 168 tys. zł. Skoro zatem skarżący na utrzymanie działalności ponosi koszty sięgające 160 tys. zł miesięcznie, trudno uznać, że nie jest w stanie ponieść kosztów dochodzenia swoich praw przed sądem w daleko mniejszej wysokości. W obu toczących się przed tutejszym sadem sprawach skarżący jest bowiem zobowiązany do poniesienia wpisów od skarg w łącznej wysokości niespełna 5 tys. zł. Na zakończenie wskazać należy, że powoływany przez skarżącego dochód, deklarowany dla potrzeb podatku dochodowego, nie świadczy o jego możliwościach płatniczych. Dochód ten ma charakter księgowy i jest określany dla celów podatkowych (uwzględnia między innymi amortyzację środków trwałych) i nie odzwierciedla rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych podatnika. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 9 marca 2017 r. Ake.