I SA/Łd 771/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 21 października 2016 r., wydanego w przedmiocie wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...], UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2011 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 29 lipca 2016 r. S. B. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą spółce cywilnej A. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2011 r. oraz orzekającą o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 4.230 zł podatnik wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. Uzasadniając wniosek wskazał, że jego wyłącznym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 711 zł, które w całości przeznacza na jedzenie, dojazd do pracy oraz koszty uczestnictwa syna w zajęciach szkółki piłkarskiej. Wnioskodawca prowadzi obecnie samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszka u rodziców, którzy udostępniają mu nieodpłatnie pokój z dostępem do kuchni oraz łazienki. Podatnik wyjaśnił dalej, że posiada kredyty wymagalne w banku A. na kwotę 93.177 zł, których nie spłaca z uwagi na brak środków. Z nadesłanych odpisów zeznań podatkowych skarżącego wynika, że w 2014 r. prowadził działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej A., która przyniosła wówczas stratę w wysokości 399.346 zł (część przypadającą na skarżącego), a także indywidualną działalność gospodarczą (warsztat samochodowy i handel częściami), pod nazwą B., w Ł. przy ul. A. 78, która przyniosła mu dochód w wysokości 25.616 zł. W 2015 r. jedynym źródłem utrzymania skarżącego była działalność indywidualna (serwis samochodowy), z dochodem w wysokości 212.322 zł, z której do opodatkowania przypadła jedynie kwota 21.639 zł, w związku z odliczeniem straty z 2014 r. Z danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP wynika, że wnioskodawca z końcem listopada 2015 r. zlikwidował wspomnianą indywidualną działalność gospodarczą. Wnioskodawca nadesłał także kopie listy płac z okresu ostatnich 3 miesięcy wskazując, że od lipca 2016 r. podjął zatrudnienie w C. spółce z o.o. z siedzibą w W., której łódzki oddział mieści się przy ul. A.78. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący jest wyłącznym udziałowcem A. sp. z o.o. z siedzibą w Ł.. Wartość posiadanych przez niego udziałów zamyka się kwotą 100.000 zł. Pod adresem wskazanym jako adres zamieszkania wnioskodawcy zarejestrowana jest firma PPH E. B. B., należąca do ojca wnioskodawcy, zajmująca się produkcją odzieży, której działalność handlowa jest powiązana z działalnością A. sp. z o.o. Postanowieniem z 21 października 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przyjmując, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Referendarz zwrócił uwagę, że skarżący latach 2014–2015 prowadził działalność gospodarczą stosunkowo znacznych rozmiarów, której roczne przychody przekraczały kilkaset tysięcy złotych. Przedsiębiorca prowadzący działalność o takiej skali powinien, zdaniem referendarza, nawet po kilku latach, dysponować majątkiem umożliwiającym godne warunki utrzymania. Referendarz zwrócił dalej uwagę na okoliczności świadczące o niewykazaniu przez podatnika rzeczywistego stanu majątkowego. Wskazał zatem na fakt likwidacji doskonalone prosperującej działalności gospodarczej, która przyniosła w 2015 r. dochód przekraczający 200 tys. zł i podjęcie zatrudnienia z wynagrodzeniem w wysokości 711 zł miesięcznie. Wskazał dalej na pominięcie, w oświadczeniu złożonym na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy, faktu posiadania udziałów w spółce A., brak wyjaśnień co do tego co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem oraz odmowę udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej rodziców, u których zamieszkuje i którzy mogli stać się beneficjentami dochodów pochodzących z jego dotychczasowej działalności gospodarczej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący wyjaśnił, że przychód w 2015 r. osiągnął w związku z likwidacją prowadzonej działalności i wyprzedażą majątku, w skład którego wchodziła nieruchomość, wyposażenie warsztatowe, samochód i towar z magazynu. Dochód w kwocie 212.322 zł z tytułu prowadzenia warsztatu samochodowego pokrył część strat (ok. 450 tys. zł) jakie poniosła spółka cywilna w 2014 r. Gdyby nie sprzedaż majątku i częściowe pokrycie strat ww. spółki również indywidualna działalność podatnika przyniosłaby mu w 2015 r. stratę. Wspomniana nieruchomość stanowiła najbardziej wartościowy składnik majątku gromadzonego przez kilkanaście lat prowadzenia działalności. Nieruchomość ta była wykorzystywana na potrzeby prowadzonej działalności, zaś środki na jej nabycie pochodziły z kredytu spłacanego przez podatnika do 2014 r. Biorąc pod uwagę lata pracy i wypracowany w tym czasie dochód, skarżący nie odkładał żadnych środków, ponieważ spłacał kredyt. Ponadto ponosił koszty zaspokajania bieżących potrzeb, w tym również spłacając kredyty gotówkowe. Odnosząc się do kwestii udziałów w spółce A., skarżący podniósł, że nie mają one żadnej wartości, ponieważ zobowiązania tej spółki przekraczają jej majątek. Skarżący przyznał dalej, że korzysta z usług pełnomocnika jednak od czasu, kiedy to pozostaje bez środków do życia, pełnomocnik prowadzi jego sprawę bez wynagrodzenia. Na koniec skarżący podniósł, że wcześniej przez lata był samodzielny i dopiero teraz zaczął korzystać z pomocy rodziców i zamieszkał w ich domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie skarżący utrzymuje, że nie posiada majątku, mieszka u rodziców i jedyne dochody, jakie uzyskuje, pochodzą z pracy i wynoszą 711 zł. W tym kontekście poniesienie przez niego wpisu od skargi w wysokości 4.230 zł nie jest możliwe. Tak nakreślony obraz sytuacji życiowej skarżącego, został skonfrontowany przez referendarza z danymi wynikającymi z akt sprawy, a także informacjami pochodzącymi z ogólnie dostępnych rejestrów. Co istotne, skarżący w swoim sprzeciwie w istocie nie podważył tych ustaleń, a jedynie starał się je przedstawić w korzystnym dla siebie świetle. Oceniając żądanie skarżącego należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnik wyraźnie wskazał, że nie posiada żadnego majątku, w szczególności w postaci udziałów (pkt 7.2.2 wniosku). Tymczasem dochodzenie przeprowadzone przez referendarza wykazało, że strona pozostaje wyłącznym udziałowcem w spółce A. w Ł., z udziałami o wartości nominalnej 100 tys. zł. Wartość tych udziałów pozostaje w rażącym kontraście z twierdzeniami strony o krytycznym stanie jej majątku. Bez znaczenia pozostają tu (całkowicie gołosłowne) zapewnienia strony, że wspomniana spółka jest zupełnie bezwartościowa. Jak to już wcześniej powiedziano, to do osoby ubiegającej się o prawo pomocy należy przedstawienie własnej sytuacji w sposób rzetelny i uczciwy. Pomijając w swoim oświadczeniu znaczny (w zestawieniu z wielkością wpisu) majątek wnioskodawca świadomie przedstawił swoją sytuację w fałszywym świetle. Już zatem z tego względu nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od powyższego również inne, wskazane przez referendarza okoliczności, świadczyły o nierzetelności rozpatrywanego wniosku. Słusznie zatem referendarz wskazuje, że skarżący w latach 2014–2015 prowadził działalność gospodarczą stosunkowo znacznych rozmiarów, której roczne przychody przekraczały kwoty kilkuset tysięcy złotych, a zatem doświadczenie życiowe podpowiada, że nawet po kilku latach, powinien dysponować majątkiem umożliwiającym godne warunki utrzymania. Wątpliwości budzi dalej zlikwidowanie w listopadzie 2015 r. dobrze prosperującej indywidulanej działalności gospodarczej, z której przychody podatnika przekroczyły 990 tys. zł, a dochód – 212 tys. zł, i podjęcie zatrudnienia w spółce z wynagrodzeniem w wysokości 711 zł miesięcznie. Wątpliwości co do zatrudnienia budzi również fakt, że łódzki oddział tej spółki znajduje się w tym samym miejscu gdzie skarżący prowadził wcześniej własną działalność. Na koniec – skarżący nie wskazał w toku postępowania co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem, a także nie podał żadnych informacji na temat sytuacji majątkowej rodziców, u których obecnie zamieszkuje. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza. AKE.