I SA/Łd 771/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 30 czerwca 2017 r., wydanego w przedmiocie wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...], UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2011 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S. B. wystąpił [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...]r. określającą spółce cywilnej A. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2011 r. oraz orzekającą o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi podatnik wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. Referendarz sądowy postanowieniem z 21 października 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 23 listopada 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie referendarza sądowego. W uzasadnieniu sąd wskazał na rozbieżność między rozpatrywanym wnioskiem, w którym podatnik wyraźnie wskazał, że nie posiada żadnego majątku, a ustalonym później faktem, że pozostaje wyłącznym udziałowcem w A. sp. z o.o. w Ł., z udziałami o wartości nominalnej 100 tys. zł. Sąd zwrócił ponadto uwagę, że skarżący w latach 2014–2015 prowadził działalność gospodarczą stosunkowo znacznych rozmiarów, której roczne przychody przekraczały kwoty kilkuset tysięcy złotych, powinien zatem dysponować majątkiem umożliwiającym godne warunki utrzymania. Skarżący nie wskazał w toku postępowania co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem, dlaczego zrezygnował z prowadzonej działalności, a także jaka jest sytuacja majątkowa rodziców, u których zamieszkuje. W dniu 19 grudnia 2016 r. skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 4.230 zł. Wyrokiem z 15 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Podatnik złożył do sądu skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 2.115 zł, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od powyższego wpisu. We wniosku podatnik wyjaśnił, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.111, 86 zł, z którego 300 zł przeznacza na alimenty dla syna, a resztę w całości wydaje na jedzenie, dojazd do pracy i środki czystości. Skarżący podniósł, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż pokój który zajmuje jest mu użyczany. Zadeklarował dalej, że poza udziałami w spółce A., nie posiada żadnego majątku. Spółka ta nie prowadzi działalności gospodarczej od co najmniej roku, nigdy nie wypłacała dywidendy, gdyż wszystkie środki były przeznaczane na rozwój firmy. Obecnie spółka ta nie przedstawia wartości ze względu na zobowiązania, które na niej ciążą. Do wniosku skarżący dołączył wyciągi z prywatnego rachunku bankowego, na którym brak środków i za pośrednictwem którego skarżący nie prowadził operacji bankowych, umowę alimentacyjną, zaświadczenie o dochodach z informacją, że jego miesięczna pensja wynosi 1.053 zł netto, a także wyciąg z rachunku spółki A. z saldem w wysokości -1.154.614 zł. Skarżący przedstawił także wpis z księgi wieczystej potwierdzający, że spółka A. jest użytkownikiem wieczystym działki o powierzchni 0,1667 ha położonej w Ł. przy ul. A. 228, z budynkiem przemysłowym o powierzchni 1.667 m2. Nieruchomość została obciążona hipoteką w kwocie ponad 3 mln zł. Wnioskodawca przedstawił ponadto korektę zeznania podatkowego za 2016 r., bez dowodu jej złożenia w urzędzie skarbowym, w której jako swój jedyny dochód w 2016 r. wskazał dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.848,51 zł. W uzupełnieniu wniosku podatnik przedstawił CIT-8 spółki A. za 2015 r., z którego wynika, że spółka uzyskała przychody w wysokości 1.606.205 zł poniosła koszty w kwocie 1.606.223 zł, notując stratę na poziomie 18 zł, a także protokół z Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki A., w którym wspólnicy spółki odrzucili sprawozdanie finansowe za 2015 r. oraz odwołali dotychczasowego Prezesa Zarządu z pełnionej funkcji, w związku z niewykonaniem planów i założeń na 2015 r., w szczególności dotyczących przywrócenia produkcji i sprzedaży odzieży. Postanowieniem z 30 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że spółka podatnika prowadziła w 2015 r. działalność gospodarczą, z przychodem ponad 1,6 mln zł. Skarżący nie wykazał, że w 2016 r. nie uzyskiwała żadnych przychodów. Tymczasem będący w jej posiadaniu majątek nieruchomy, w postaci budynku przemysłowego, mimo obciążenia go hipoteką, był zdolny do generowania przychodów. Wnioskodawca, poza oświadczeniem o nieprowadzeniu działalności gospodarczej przez spółkę, nie przedstawił na potwierdzenie tego żadnych dokumentów. Referendarz zauważył ponadto, że skarżący nie wykazał ponoszenia jakichkolwiek wydatków związanych ze swoim utrzymaniem. Podatnik deklarował jedynie, że wszystkie środki przeznacza na bieżące potrzeby, co w kontekście ponownego ustanowienia pełnomocnika z wyboru w postępowaniu kasacyjnym, nie usuwało, zdaniem referendarza, wątpliwości dotyczących rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy i czyniło niewiarygodnymi jego twierdzenia o braku środków na pokrycie kosztów postępowania. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu powtórzył między innymi, że korzysta z umeblowanego pokoju w mieszkaniu, do czasu kiedy jego sytuacja ulegnie poprawie. Podatnik nie spisywał umowy użyczenia, ponieważ właściciel mieszkania nie był tym zainteresowany i wolał poprzestać na ustnych uzgodnieniach. Powtórzył dalej, że cały swój dochód z pracy przeznacza na alimenty na syna oraz bieżące utrzymanie. Odnosząc się do spółki A. zauważył, że nieruchomość spółki została kupiona na kredyt. Obecnie zobowiązania spółki wielokrotnie przekroczyły jej wartość. Spółka ma kilkunastu wierzycieli, w tym trzech głównych: bank A. SA z kredytem hipotecznym (2,8 mln zł głównego zobowiązania bez odsetek, kar umownych i innych kosztów) oraz kredytem gotówkowym (0,5 mln zł głównego zobowiązania), zobowiązania podatkowe w kwocie głównej 460 tys. zł oraz zobowiązania wobec głównego dostawcy w wysokości ok. 460 tys. zł. Zobowiązania wobec pozostałych wierzycieli miały wynosić ok. 150 tys. zł. Podatnik wskazał, że nie ma kontaktu z byłym zarządem, a nowego nie ma. Spółka nie funkcjonuje, a dokumenty nie zostały przekazane, stąd posiada jedynie szczątkowe dane. Obecnie spółka uzyskuje przychody z tytułu wynajmu nieruchomości, jednak czynsz najmu został zajęty przez komornika. Do wniosku podatnik załączył zawiadomienie o wszczęciu przez głównego dostawcę egzekucji wobec ww. spółki na kwotę ponad 462 tys. zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie skarżący utrzymuje, że nie posiada majątku, mieszka w użyczonym mu pokoju, a jedyne jego dochody pochodzą z pracy, wynoszą nieco ponad 1,1 tys. zł i są w całości wydatkowane na utrzymanie własne i małoletniego syna. W tym kontekście twierdzi, że poniesienie przez niego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 2.115 zł nie jest możliwe. W ocenie sądu, w oparciu o tak udokumentowany wniosek skarżącego, referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżący uchylił się od rzetelnego ujawnienia swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Po pierwsze podatnik nie przedstawił rachunku, na który wpływa jego wypłata, ani z którego reguluje swoje bieżące wydatki. Nie wykazał również ponoszenia jakichkolwiek wydatków związanych ze swoim utrzymaniem. Zauważyć należy, że mimo nieznacznej tylko poprawy sytuacji skarżącego, od czasu złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca poniósł koszty wpisu od skargi, to jest 4.230 zł uiszczone 19 grudnia 2016 r. (k. 106), jak również koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru do reprezentacji w postępowaniu kasacyjnym (pełnomocnictwo – k. 201). Podatnik ani w rozpatrywanym wniosku, ani w sprzeciwie, nie wyjaśnia skąd pozyskał środki na te wydatki. Składając rozpatrywany wniosek podatnik przedstawił natomiast wyciąg z rachunku bankowego, z którego obecnie nie korzysta. Jedyne operacje na tym rachunku to opłaty za jego prowadzenie w wysokości 40 zł miesięcznie. W ocenie sądu nie jest racjonalne utrzymywanie rachunku, który generuje wyłącznie koszty. Człowiek rozsądny, który miesięcznie ma osiągać dochody nieco przekraczające 1,1 tys. zł, korzystający z gościnności bliżej nieokreślonej osoby pozwalającej mu zajmować pokój w swoim mieszkaniu, który wydaje na bieżąco wszystkie swoje dochody, nie powinien godzić się na ponoszenie w jego sytuacji sporej kwoty, dającej rocznie sumę 480 zł. W kontekście tych uwag podzielić należy stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż twierdzenia skarżącego o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów postępowania nie są wiarygodne. Po drugie skarżący, mimo że kwestia ta była już wyraźnie wskazana przez sąd rozpatrujący jego poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazał co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem. Skarżący w latach 2014–2015 prowadził działalność gospodarczą stosunkowo znacznych rozmiarów, której roczne przychody przekraczały kilkaset tysięcy złotych, a zatem doświadczenie życiowe podpowiada, że powinien obecnie dysponować majątkiem umożliwiającym godne warunki utrzymania. Po trzecie, mimo wyjaśnień zawartych w sprzeciwie, pozostają nadal aktualne uwagi referendarza co do działalności prowadzonej przez należącą do skarżącego spółkę A.. Z nadesłanych dokumentów wynika, że spółka ta wygenerowała w 2015 r. przychód z działalności gospodarczej w wysokości ponad 1,6 mln zł. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie udało jej się wznowić działalności w zakresie produkcji i sprzedaży odzieży, nie świadczyła o braku przychodów w 2016 r., tym bardziej, że działalności w ww. zakresie nie prowadziła także w 2015 r. Sam fakt posiadania majątku nieruchomego, w postaci budynku przemysłowego, mimo obciążenia go hipoteką, oznacza, że spółka miała zdolność osiągania przychodów. Wnioskodawca poza oświadczeniem o zaprzestaniu przez spółkę działalności gospodarczej, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających tę informację. Podatnik nie załączył takich dowodów również do sprzeciwu. Z przedstawionych dokumentów wynika jedynie, że ujawniony przez niego rachunek bankowy, w dniu 10 maja 2017 r. objęty był zajęciami na kwotę przekraczającą 1,15 mln zł. Z faktu prowadzenia wobec określonego podmiotu postępowań egzekucyjnych nie można jednak wysnuć wniosku o ekonomicznej kondycji tego podmiotu. Skarżący nie wyjaśnił też dlaczego, mimo tak trudnej sytuacji, spółka nadal nie znajduje się w stanie upadłości. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza. AKE.