I SA/Łd 779/09

Dnia 25 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił D. A. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi D. A, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia skarżącej wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 rok. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżąca prowadzi działalność gospodarczą – doradztwo podatkowe, przynoszącą stałe przychody, jest także właścicielką nieruchomości o powierzchni 828 m2 z budynkiem w budowie oraz budynku gospodarczego wykorzystywanego na cele działalności gospodarczej. Za przyznaniem prawa pomocy w ocenie sądu nie przemawiał także fakt spłaty rat kredytowych i regulowanie przez skarżącą innych obciążeń, bowiem ich zaciąganie świadczy o tym, iż w ocenie instytucji finansowych i samej skarżącej jest ona osobą zdolną do ich spłaty, posiadającą zdolność kredytową. Skarżąca nie wykazała także aby koszty związane z leczeniem uniemożliwiały jej zdobycie środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. W dniu [...] roku do sądu wpłynął pochodzący od skarżącej kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w którym wskazała, iż znajdujący się na jej nieruchomości budynek wykorzystywany na działalność gospodarczą zagrożony jest katastrofą budowlaną i wymaga nakładów w granicach 100.000 zł bez kosztów ekspertyzy budowlanej. Skarżąca wskazała, iż obecnie jej źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza przynosząca dochody na poziomie 598 zł miesięcznie oraz emerytura w wysokości 1.892 zł Postanowieniem z dnia [...]r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wniesiono sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono ponad argumentację wyrażoną wcześniej we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, iż za zwolnieniem od kosztów sądowych przemawia pogarszający się stan zdrowia skarżącej oraz szkody wyrządzone przez rozstrzygnięcia sądów powszechnych. Wskazano nadto, iż zdaniem skarżącej referendarz sądowy (nazwany w sprzeciwie asesorem) nie powinie orzekać w sprawach o przyznanie prawa pomocy ponieważ w sprawach takich, ze względu na doświadczenie życiowe, winien orzekać Sędzia. Podniesiono również, iż za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku przemawia również fakt, iż przed sądami administracyjnymi toczą się jeszcze inne sprawy skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej określa przepis art. 246 § 2 ppsa. I tak, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w przepisie art. 246 § 2 ppsa zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I GZ 173/08 opubl. CBOIS). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że argumentacja sprzeciwu, zgodnie z którą referendarz sądowy nie powinien orzekać o przyznaniu prawa pomocy nie zasługuje na aprobatę. Zgodnie bowiem z art. Art. 258. § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Skarżąca składała już do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. szereg wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych - również w niniejszej sprawie. Dlatego też jej sytuacja finansowa znana jest sądowi z urzędu. Z tego też powodu Sąd, do oceny aktualnej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, wykorzystał informacje i dokumenty w innych sprawach ze skargi skarżącej Okoliczności przedstawione przez skarżącą w obecnie rozpoznawanym wniosku wskazują, iż jej sytuacja materialna uległa poprawie bowiem uzyskała ona dodatkowe źródło dochodów w postaci emerytury w wysokości 1.892 zł miesięcznie, która znacznie przewyższa wysokość wymaganych na obecny etapie postępowania kosztów sądowych (wpis od zażalenia 100 zł). Należy podkreślić, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Dlatego też argument o dużej ilości postępowań sądowych strony, co wiąże się ze znacznymi kosztami, należało uznać za niewystarczający. Nie bez znaczenia dla takiej oceny jest również fakt, że w kwestii prawa pomocy dla skarżącej niejednokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny. W podobnych stanach faktycznych (skarżąca przywoływała się na zły stan zdrowia, jej dochody kształtowały się na podobnym poziomie), Naczelny Sąd Administracyjny oddalał zażalenia skarżącej na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. o odmowie przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek ku temu. Przedstawione fakty nie pozwalają przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. P.Z-C.