I SA/Łd 785/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Protokolant: Marta Aftowicz-Korlińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz adw. E. W.-Z. kwotę 292 zł w tym podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. I SA/Łd 785/10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...]roku w przedmiocie odmowy A. P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W toku postępowania ustalono, iż skarżąca prowadziła działalność gospodarczą i w związku z tym zobowiązana była do terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W związku z niedopełnieniem przez A. P. ustawowych obowiązków powstały zobowiązania, które, zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, (tekst jednolity Dz. U. z 2007 roku, Nr 11 poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej, jako "u.s.u.s." podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W dniu 9 czerwca 2008 roku skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Powyższy wniosek umotywowała trudną sytuacją materialną, spowodowaną kradzieżą w dniu 16 maja 2008 roku, należącego do firmy leasingowej auta ciężarowego, co udaremniło jej prowadzenie działalności gospodarczej, którą w konsekwencji musiała zlikwidować w dniu 31 maja 2008 roku. Pismem z dnia 12 czerwca 2008 roku organ administracji zawiadomił skarżącą, że zostało wszczęte postępowanie w związku ze złożonym przez nią wnioskiem i zwrócił się z prośbą o doręczenie, w terminie 7 dni, niezbędnych dokumentów, potrzebnych do jego rozpatrzenia. W odpowiedzi na wezwanie A. P. złożyła pismo, w którym wskazała wysokość ponoszonych wydatków i podała kwoty zaległości wobec innych wierzycieli oraz podała, iż nie osiąga żadnych dochodów i korzysta z pomocy rodziny. W szczególności wymieniła, iż ponosi miesięczne koszty z tytułu: umowy najmu mieszkania w wysokości 740 zł, energii elektrycznej 50 zł, gazu – 30zł, abonamentu miesięcznego za telefon stacjonarny w A. - 47 zł, internetu – 60 zł miesięcznie, a rata z tytułu umowy leasingu samochodu wynosi 2600 zł, leki oraz wydatki na utrzymanie ok. 1000 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z 6-letnią córką; od jej ojca otrzymuje miesięczne alimenty w wysokości 250-300 zł. Dług wobec Urzędu Skarbowego w Ł. z tytułu nieuiszczonego podatku od towarów i usług wynosi ok. 5 tysięcy złotych. Zadłużenie wobec banku A. opiewa na 13.467.00 zł, natomiast zobowiązanie z tytułu zakupu opon wynosi 1000 zł. W świetle powyższych danych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] roku decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Dnia 22 września 2008 roku wpłynął do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenia sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uwzględniając całość zgromadzonego materiału Prezes ZUS wydał w dniu [...] roku decyzję, utrzymującą w mocy decyzję pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do umorzenia należności. W uzasadnieniu organ argumentował, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i jedynie w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia, a ciężar ich wykazania należy do osoby zobowiązanej. Zdaniem organu, powołane przez skarżącą argumenty nie dają podstaw do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, a co więcej nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne, brak jest zatem informacji o nieściągalności. Organ stwierdził też, że ani choroba córki, ani też fakt, że skarżąca utrzymuje się z jedynie z zasiłków przyznanych przez pomoc społeczną oraz alimentów, nie stanowi przesłanki umorzenia. Dodatkowo w uzasadnieniu organ podniósł także, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej opłacalnością i winien być w związku z tym świadom konsekwencji powstałych z tego tytułu trudności. Organ stwierdził także, iż wobec faktu, że skarżąca otrzymuje dobrowolne alimenty od ojca swojej córki, winna rozważyć wniesienie pozwu do sądu celem ich podwyższenia. Wskazał także, że w momencie podjęcia przez skarżącą pracy jej sytuacja finansowa ulegnie zmianie, co powoduje, że obecne trudności mają charakter przejściowy. Na powyższą decyzję A. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., w której zarzuciła organowi administracji negatywne i szablonowe podejście do sprawy. W uzasadnieniu stwierdziła, że zadłużenie nie powstało z jej winy, a prowadzona przez nią działalność przynosiła straty lub bardzo niski dochód, a dodatkowo w dniu 16 maja 2008 roku skradziono jej samochód – własność firmy leasingowej - będący jedynym narzędziem pracy. Zarzuciła, że na jej dochód wynoszący 601,00 zł miesięcznie składają się alimenty wynoszące ok. 250 zł, zasiłek celowy 150 zł, okresowy w wysokości 201 zł. Dodatkowo otrzymuje dofinansowanie do czynszu w kwocie 183,00. Powyższe kwoty nie wystarczają jej na podstawową egzystencję. Skarżąca zarzuciła także ZUS, że nie przyjmuje on od niej "niewygodnych dokumentów", takich, jak recepty i paragony dotyczące wykupienia leków dla córki. Podniosła także kwestię ograniczania przez organ administracji czynnego udziału w prowadzonym w jej sprawie postępowaniu. Wyrokiem z dnia [...] roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie może zostać uznane za wyczerpujące. Sąd podkreślił, że zwłaszcza w przypadku decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego rola uzasadnienia jest szczególna. W ocenie Sądu, organ administracji, odnosząc się właśnie do uznaniowego charakteru wydanej decyzji, nie przeanalizował i nie omówił w sposób nie budzący żadnych wątpliwości faktu, iż jego decyzja dotyczy wszak elementarnych potrzeb skarżącej - A. P. i jej córki – jakimi bez wątpienia są środki niezbędne do przeżycia. Brak jest spójnej konfrontacji sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny z wysokością powstałych zaległości. Nie zostały wskazane także (na dzień wydania decyzji) środki, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia skarżącej. Taka postawa organu sprawiła, że w konfrontacji interesu społecznego z interesem strony, ten ostatni został odsunięty na dalszy plan. Ponownie przeprowadzając postępowanie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] roku utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] roku. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, iż po przeanalizowaniu zgromadzonych dokumentów nie ma podstaw do umorzenia skarżącej należności z tytułu składek. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności możliwe jest bowiem tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności. Fakt, że skarżąca aktualnie nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia nie stanowi w ocenie organu podstawy do umorzenia zaległości. Nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne tylko dlatego, że okresowo A. P. pozostaje bez źródła dochodu. Ponadto w związku z tym, że jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy można uznać, że poszukuje zatrudnienia. Organ wskazał również, że skarżąca jest osobą młodą, a więc ma szansę na podjęcie pracy zarobkowej. Dalej Prezes ZUS podkreślił, iż w okresie prowadzenia działalność skarżąca powinna starać się zabezpieczać środki na funkcjonowanie tej działalności uwzględniając także wysokość składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Opłacanie należnych składek jest obowiązkowe przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej. Jeżeli skarżąca nie opłaciła składek w obowiązującym terminie to obecnie musi uregulować je wraz z odsetkami za zwłokę. Za wszelkie negatywne skutki związane z prowadzoną działalnością odpowiada podmiot prowadzący tę działalność, a więc w przedmiotowej sprawie A. P.. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. złożyła A. P.. W swoim środku zaskarżenia podała, że wnosi o umorzenie zadłużenia z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową. Poinformowała, że jest samotną matką wychowującą 8 letnią córkę, korzysta z zasiłków z opieki społecznej oraz zasiłku rodzinnego i dodatku mieszkaniowego. Wskazała, że ojciec dziecka tylko czasami płaci alimenty. Podkreśliła, iż nie opłaca żadnych świadczeń takich jak czynsz, gaz, energia elektryczna. Stwierdziła, że właścicielka mieszkania, w którym mieszka, wypowiedziała jej wynajem tego mieszkania. A. P. napisała też w ww. skardze, że nie wykupuje dla siebie leków, jedynie kupuje sporadycznie dla dziecka, które jest alergikiem. Podała, że znajduje się w trudnej sytuacji, ponieważ posiada wiele zadłużeń, tj. w bankach, Urzędzie Skarbowym. Wskazała, że jej zła sytuacja jest spowodowana tym iż w 2008 r. skradziono jej auto, które było niezbędne do pracy. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zastosował się do uwag i wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] r., czym naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., cytowanej dalej jako p.p.s.a.). W pierwszej kolejności zauważyć wypada, iż mając na uwadze do treść art. 153 p.p.s.a. Sąd związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] r. Zgodnie bowiem z w/w przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera zatem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Wyjaśnić należy, że przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie; może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego lub po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego zastosowanie przepisów prawa zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się orzeczeniu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. W tej sytuacji podkreślić należy, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać zatem należy, że rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organ odwoławczy był związany oceną prawną zawartą w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.. Należy zatem przypomnieć, że w cyt. wyroku Sąd położył nacisk na konieczność szczegółowego przeanalizowania i omówienia przez organ faktu, iż jego decyzja dotyczy elementarnych potrzeb skarżącej - A. P. i jej córki – jakimi bez wątpienia są środki niezbędne do przeżycia. Brak bowiem było w poprzednich rozstrzygnięciach organu spójnej konfrontacji sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny z wysokością powstałych zaległości. Nie zostały wskazane także środki, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia skarżącej. Taka postawa organu sprawiła, że w konfrontacji interesu społecznego z interesem strony, ten ostatni został odsunięty na dalszy plan. Tymczasem Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę nie przeanalizował w sposób wystarczający interesu strony, zwłaszcza w kontekście jej niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i finansowej, powołując się przy tym na okoliczność, iż nie leży w interesie publicznym umarzanie zaległości z tytułu składek. Organ tym samym pominął istotne w niniejszej sprawie wskazanie Sądu, poparte orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że interes publiczny nie powinien pozostawać w sprzeczności z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa jest bowiem niezgodna nie tylko z interesem obywatela, ale również i przede wszystkim z szeroko rozumianym interesem publicznym. Organ administracji – wbrew zaleceniom Sadu – nie wskazał również środków, które w jego ocenie mogłyby wystarczyć na pokrycie zadłużenia skarżącej. Uzasadnienie zaskarżonej do Sądu decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] roku jest w wielu miejscach powieleniem uzasadnienia uchylonej wcześniej przez Sąd decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] r., co niewątpliwie narusza przywołany art. 153 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ dokona prawidłowej oceny interesu strony w konfrontacji z interesem publicznym, uwzględniając przy tym trudną sytuację skarżącej. Dopiero bowiem tak przeprowadzone postępowanie da możliwość prawidłowego rozstrzygnięcia. Organ będzie miał również na uwadze okoliczność, iż stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. jest on związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] roku. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Sz.Ch.