I SA/Łd 796/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za 2002 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w przedmiocie skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za 2002 rok. Wpis od skargi wynosi 400,- zł. Po wniesieniu skargi J.B. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, przy czym oboje uzyskują dochód z tytułu emerytury w łącznej kwocie 2.880 zł brutto. Ponadto skarżący podniósł, że osiąga dochód z tytułu dzierżawy w wysokości 450 zł. Majątek rodziny stanowiły nieruchomości w postaci mieszkania spółdzielczego o pow. 72 m2 oraz dwóch działek o pow. 760 m2 i 300 m2. Jednocześnie skarżący wskazał, że wraz z żoną ponoszą miesięczne wydatki w łącznej kwocie ok. 1.770 zł. Na wydatki te składały się koszty utrzymania mieszkania (630 zł), opłaty za media (290 zł), opłaty za telefon i TV (100 zł), podatki od nieruchomości (100 zł kwartalnie), ubezpieczenie na życie (100 zł kwartalnie), koszty zakupu niezbędnych leków (200 zł) oraz spłata kredytów (450 zł). Postanowieniem z dnia 28 października 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, przyjmując, że jego sytuacja finansowa umożliwia poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący podniósł, że po opłaceniu comiesięcznych wydatków pozostaje na utrzymanie rodziny 800 zł. Podniósł, że zarówno on jak i jego żona są już w starszym wieku (po 65 roku życia) i w związku z tym nie mają możliwości uzyskania kredytu, tym bardziej, że wciąż spłacają kredyt w wysokości 7.000 zł. Wskazał ponadto, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi gwarancję prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść wpada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący słusznie wskazuje, że instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), powołanej również w art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednak konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi zatem odstępstwo od (również) konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP). Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04, lex nr 393645). Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Warunki jakie winien spełniać by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zastosowanie tego przepisu wymaga zatem porównania z jednej strony sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, ale z drugiej – wielkości obciążenia finansowego związanego z wniesieniem skargi i ewentualnym dalszym uczestnictwem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Dopiero zatem łączna analiza tych dwu elementów pozwoli na ustalenie skutków finansowych jakie pociąga dla strony obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie wnioskodawca podniósł, że po opłaceniu comiesięcznych stałych wydatków na utrzymanie rodziny (tj. jego i żony) może przeznaczyć 800 zł. Już ten zatem fakt wskazuje, że strona jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy zamykają się kwotą 400 zł. Ponadto wnikliwa analiza przedstawionego przez wnioskodawcę zestawienia wydatków, wśród których znajdują się np. opłaty za korzystanie z telefonu, TV, ubezpieczenie na życie, raty kredytu (łącznie ok. 580 zł), pozwala przyjąć, że strona ponosi co miesiąc szereg wydatków, których nie można zaliczyć wydatków na utrzymanie konieczne. Utrzymanie konieczne, o którym mowa, nie oznacza bowiem utrzymania na poziomie, do którego strona aspiruje, czy przywykła, ale utrzymania niezbędnego dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W szczególności do wydatków takich nie można zaliczyć spłaty zaciągniętego wcześniej kredytu. Nie ma bowiem podstaw do preferencyjnego traktowania zobowiązań wobec jednych podmiotów względem zobowiązań ciążących wobec skarbu państwa. Już zaś sam ten wydatek jest wyższy od wpisu w niniejszej sprawie. Ponadto, zdaniem sądu, skarżący (wbrew temu co podnosi w sprzeciwie) nie powinien mieć problemów w pozyskaniu niezbędnych środków w drodze zaciągnięcia zobowiązania kredytowego. Po pierwsze uzyskanie tak stosunkowo niewielkich środków (tj. 400 zł) dla osób pobierających regularne świadczenia emerytalne, nie jest w obecnych czasach trudne. Po drugie zaś skarżący może wykorzystać dla pozyskania tych środków – jako zabezpieczenie kredytu – majątek, który posiada (mieszkanie i dwie działki). Reasumując, w ocenie sądu skarżący nie wykazał, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy choćby w najmniejszym wymiarze. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji. P.Pij.