I SA/Łd 796/12

Dnia 20 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Kasprzak po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 października 2012 roku, sygn. akt I SA/Łd 796/12 w sprawie ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za sierpień 2010 roku postanawia: 1. przyznać "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 zł (sto złotych); 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu [...] A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za sierpień 2010 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, podatniczka wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że spółka nie jest w stanie ich uiścić bez uszczerbku dla prawidłowego funkcjonowania. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach spółki, akt sprawy oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że strona prowadzi działalność gospodarczą polegającą na handlu, usługach i produkcji. Aktualnie przechodzi problemy finansowe spowodowane załamaniem się rynku usług transportowych w 2010 roku. Wskazała, iż wartość jej kapitału zakładowego wynosi 124.000 zł., wartość środków trwałych spółki według ostatniego bilansu zamyka się kwotą 87.222 zł. Ostatni rok obrotowy, podobnie jak poprzedni, skarżąca zakończyła startą, która w 2011 roku wyniosła 11.595 zł. Oświadczyła, iż stan jej rachunku bankowego wynosi -230 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, iż w miesiącu sierpniu 2012 r. spółka odnotowała obroty w wysokości 7.661 zł, w lipcu 7.954 zł, w czerwcu 7.340 zł, zaś w maju 15.259 zł. Skarżąca mimo wezwania nie nadesłała wyciągu z posiadanego rachunku bankowego. Analiza sytuacji ekonomicznej przeprowadzona przez organy podatkowe w sprawie wskazuje, że spółka utraciła płynność finansową. Postanowieniem z dnia [...] Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 złotych (pkt 1 sentencji) i w pozostałym zakresie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy (pkt 2 sentencji). Od powyższego postanowienia w dniu [...] skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając, w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 243 § 1, art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy poprzez przyjęcie, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść części kosztów postępowania oraz błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na przyjęciu, że Spółka posiada znacznej wartości majątek trwały. Oświadczyła przy tym, że powyższe postanowienie Referendarza sądowego zaskarża w części oddającej wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego (pkt 2 sentencji postanowienia). W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że nie przesłała w terminie wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, ponieważ nie było to możliwe przy zachowaniu terminu. Oświadczyła przy tym, że wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, iż nie posiada środków nawet na pokrycie części kosztów sądowych, załącza do sprzeciwu. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że Referendarz sądowy, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych, oparł się na dwóch okolicznościach, tj. nieprzesłaniu przez skarżącą wyciągów z posiadanego rachunku bankowego oraz wskazaniu, że Spółka posiada znacznej wartości majątek trwały. Zdaniem skarżącej, ta okoliczność nie jest zgodna ze stanem faktycznym sprawy. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych. Ponadto z faktu obrotów, jakie Spółka osiąga, nie można wnosić, jakie są przychody czy dochody z prowadzonej przez nią działalności, tj. czy kontrahenci Spółki w terminie regulują należności. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że wobec przedstawionych okoliczności powinno być jej przyznane prawo pomocy w całości. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie załączyła do sprzeciwu deklarowanego wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2012 roku, wydanym na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wezwał skarżącą do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 2 stycznia 2013 roku oświadczyła, że aktualnie nie posiada otwartych rachunków bankowych. Zostały one zamknięte przez bank prowadzący z powodu braku obrotów. Wskazała przy tym, że aktualnie jest na etapie zakładania nowych kont, czeka na korzystne oferty z banków, dotyczące prowadzenia rachunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wobec treści sprzeciwu, a przede wszystkim z uwagi na sformułowane w nim zarzuty naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego oraz żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, należy przypomnieć, że sprzeciw o którym stanowi art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., nie jest typowym środkiem odwoławczym, który może być traktowany analogicznie jak zażalenie. Jego wniesienie nie powoduje poddania orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, ocenie sądu, ale w myśl art. 260 p.p.s.a. powoduje utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Konsekwencją takiej natury sprzeciwu jest traktowanie orzeczenia referendarza sądowego jako "niebyłego", bowiem na skutek wniesienia sprzeciwu, to zadaniem sądu jest samodzielne rozpoznanie sprawy "od nowa" (por. postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 195/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Rozpoznając "od nowa" wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie ocenia, czy referendarz sądowy dopuścił się naruszenia prawa i czy dokonał właściwej oceny okoliczności przedstawionych we wniosku. Jeśli Sąd uzna, że wniosek zasługuje na uwzględnienie, to przyznaje prawo pomocy w zakresie wynikającym z wniosku lub węższym. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika ponadto, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.) Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje, w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozpoznając niniejszą sprawę należy odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącej oraz jej zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów wynika, że skarżąca spółka rok obrotowy 2011 swojej działalności zakończyła stratą na poziomie 11.595 zł, wartość jej środków trwałych zamyka się kwotą 87.222 zł, jej miesięczne obroty w okresie od maja do sierpnia 2012 r. wahały się w granicach 7.500 – 15.000 zł, skarżąca poza własnym oświadczeniem nie przedstawiła wyciągów z rachunku bankowego potwierdzających, że rzeczywiście nie posiada bieżących środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w tej oraz trzech innych zawisłych przed tutejszym sądem sprawach. W tym miejscu wskazać należy, że w pozostałych sprawach zawisłych przed WSA w Łodzi, skarżąca, mocą postanowień referendarza sądowego z dnia [...] została zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 zł (w każdej sprawie). Sprzeciwy od wskazanych postanowień zostały przez Sąd odrzucone, a rozstrzygnięcia te nie są prawomocne. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., w celu zachowania prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy przez sąd zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 zł. Nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącej o braku jakichkolwiek środków pieniężnych, z których mogłaby ponieść koszty sądowe, bowiem spółka co miesiąc generuje przychód na poziomie 7.500-15.000 zł i nie przedstawiła wyciągu z rachunku bankowego potwierdzającego brak jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty procesu, posiada również znacznej wartości majątek trwały. Wymaga podkreślenia, iż w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że Skarżąca uzyskuje przychody z działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż ponoszenie wydatków związanych z postępowaniem sądowym mieści się w zakresie szeroko rozumianej działalności gospodarczej (podobnie wyrok ETPCz z w sprawie B Sp. z o.o. przeciwko Polsce, nr 1783/04), zasadnym jest twierdzenie, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna zabezpieczyć środki na koszty związane z ewentualnymi procesami sądowymi. Koszty sądowe należy traktować na równi z innymi wydatkami ponoszonymi w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, dlatego Sąd uznał, iż Spółka miała możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie przynajmniej części kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Reasumując, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, sytuacja, w której znalazła się Skarżąca, wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, bowiem strona wykazała, że poniesienie pełnych kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Biorąc więc pod uwagę, że na obecnym etapie postępowania jedynym wymaganym kosztem sądowym jest wpis od skargi, Sąd doszedł do wniosku, iż sytuacja finansowa Skarżącej pozwala jej partycypować w koszcie wpisu sądowego od skargi do kwoty 100 zł i orzekł jak w sentencji postanowienia. E.B.