I SA/Łd 8/18

Dnia 27 lutego 2018 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 22 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz odmowy stwierdzenia nadpłaty za rok 2016 p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 22 stycznia 2018 r. W dniu 7 grudnia 2017 r. S. M. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz odmowy stwierdzenia nadpłaty za rok 2016. W dniu 16 stycznia 2018 r. skarżący złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że mieszka razem z żoną. Małżonkowie są współwłaścicielami domu o powierzchni 222 m2 położonego na działce o powierzchni 470 m2 o wartości 600-700 tyś zł. Nie posiadają innych nieruchomości, przedmiotów ani papierów wartościowych. Skarżący oświadczył, że użytkuje samochód z roku 1991 o wartości 2.500 zł. Żona skarżącego posiada na rachunku bankowym kwotę 5.000 zł. Małżonkowie utrzymują się z emerytur wypłacanych przez ZUS i emerytur zagranicznych, w łącznej wysokości 4.741 zł. Małżonkowie ponoszą następujące wydatki stałe: spłacają kredyt w wysokości 6.360 zł, ponoszą opłaty za prąd – 3.500 zł, gaz 5.100 zł, wodę 1.100 zł, opłacają podatek od nieruchomości – 384 zł, ubezpieczenie domu – 290 zł, ubezpieczenie OC samochodu – 1.320 zł, wywóz śmieci – 288 zł, kupują paliwo do samochodu 2.400 zł, ponoszą koszty wymiany opon - 120 zł, koszty usług telefonicznych i dostępu do Internetu – 1.080 zł, koszty użytkowania aparatu słuchowego – 150 zł, konserwacji systemu alarmowego – 600 zł, wydatki związane z pielęgnacją drzew i krzewów – 400 zł oraz koszty okularów korekcyjnych – 400-800 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że skończył 80 lat. Oboje małżonkowie mają problemy ze zdrowiem. Konieczne są wydatki na leczenie i operacje. Kwota jaka pozostaje małżonkom, na życie, lekarstwa, środki czystości, ubranie po opłaceniu wydatków stałych, wynosi około 2.500 zł. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie adwokata i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący wniósł w tym samym czasie cztery skargi na decyzje dotyczące określenia zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych i odmowy stwierdzenia nadpłaty w tym podatku za lata 2013-2016. Wysokość wpisu od skargi w każdej z tych spraw wynosi 100 zł. Dalsze koszty sądowe są zależne od wyniku sprawy przed tutejszym sądem. Mając na uwadze cel prawa pomocy, którym jest zapewnienie prawa do sądu osobom ubogim, a z drugiej strony ciążący na wszystkich osobach inicjujących postępowanie obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz postanowił zwolnić skarżącego z wpisu od skargi. Zwolnienie to umożliwi sądowi skontrolowanie zaskarżonej decyzji. Powinno to również skłonić skarżącego do poczynienia oszczędności na wypadek gdyby w przyszłości zachodziła konieczność poniesienia dalszych kosztów sądowych związanych z postępowaniem przed sądem drugiej instancji, o których była mowa wcześniej. Ponadto, mając na uwadze oprócz okoliczności o charakterze majątkowym także wiek skarżącego, referendarz postanowił ustanowić adwokata dla skarżącego, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Ł.. Referendarz nie uwzględnił wniosku w całości ponieważ skarżący posiada majątek nieruchomy o znacznej wartości. Ponadto skarżący i jego żona posiadają stałe dochody, które pozwalają na pokrycie wydatków niezbędnych do utrzymania oraz poczynienie oszczędności, o czym świadczy fakt, iż żona skarżącego posiada oszczędności na rachunku bankowym w wysokości 5.000 zł. Te okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie jest osobą ubogą, której nie stać na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniesionym sprzeciwie S. M. podniósł, że oprócz opłat wymienionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ponosi również koszty remontu domu, w którym mieszka, naprawę samochodu (finansowaną kredytem), leków (250 zł miesięcznie). Wskazał też na trudną sytuację zdrowotną żony. Stwierdził ponadto, że na bieżące konieczne wydatki wraz z żoną wziął kredyt w kwocie 6.000 zł, którego referendarz nie wziął pod uwagę rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zaś kwota 5.000 zł zgromadzona na koncie żony to środki na wypadek nagłej konieczności życiowej. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: "P.p.s.a". Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Na podstawie art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący wniósł zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi oraz ustanowił adwokata. Na obecnym etapie postępowania wpis od skargi jest jedyną opłatą, którą skarżący musi ponieść w związku ze skargą. Pozostałe koszty sądowe mogą, lecz nie muszą pojawić się na dalszym jego etapie. Z akt sprawy wynika, że skarżący i jego żona są współwłaścicielami domu o powierzchni 222 m2 położonego na działce o powierzchni 470 m2 o wartości 600-700 tyś zł. Nie posiadają innych nieruchomości, przedmiotów ani papierów wartościowych. Skarżący oświadczył, że użytkuje samochód z roku 1991 o wartości 2.500 zł. Żona skarżącego posiada na rachunku bankowym kwotę 5.000 zł. Małżonkowie utrzymują się z emerytur wypłacanych przez ZUS i emerytur zagranicznych, w łącznej wysokości 4.741 zł. Małżonkowie ponoszą następujące wydatki stałe: spłacają kredyt w wysokości 6.360 zł, ponoszą opłaty za prąd – 3.500 zł, gaz 5.100 zł, wodę 1.100 zł, opłacają podatek od nieruchomości – 384 zł, ubezpieczenie domu – 290 zł, ubezpieczenie OC samochodu – 1.320 zł, wywóz śmieci – 288 zł, kupują paliwo do samochodu 2.400 zł, ponoszą koszty wymiany opon - 120 zł, koszty usług telefonicznych i dostępu do Internetu – 1.080 zł, koszty użytkowania aparatu słuchowego – 150 zł, konserwacji systemu alarmowego – 600 zł, wydatki związane z pielęgnacją drzew i krzewów – 400 zł oraz koszty okularów korekcyjnych – 400-800 zł. Oboje małżonkowie mają problemy ze zdrowiem. Konieczne są wydatki na leczenie i operacje. Kwota jaka pozostaje małżonkom, na życie, lekarstwa, środki czystości, ubranie po opłaceniu wydatków stałych, wynosi około 2.500 zł. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Wskazać bowiem należy, że wydatki, na które wskazuje wnioskodawca zostały ocenione w zakwestionowanym postanowieniu referendarza sądowego z 22 stycznia 2018 r. i Sąd ocenę tą podziela. Podkreślenia także wymaga, że koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań. Oznacza to, że zobowiązania cywilnoprawne (rata kredytu, gromadzenie środków "na wypadek nagłej konieczności życiowej") nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed ewentualnymi zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ake.