I SA/Łd 804/09

Dnia 14 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W.i J. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. W. i J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącym – W. W. i J. W. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W. W. i J. W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok. We wniosku tym skarżący wskazali, że pozostają w separacji. Prowadzą jednak wspólne gospodarstwo domowe, w którym wraz z nimi pozostaje dwoje dzieci: 24-letni syn H. i 18-letnia córka E. Oświadczyli przy tym, że łączny dochód rodziny wynosi 1.400 zł brutto. Majątek rodziny stanowi zaś jedynie nieruchomość rolna o pow. 11 ha. Ponadto rodzina ponosi wydatki w kwocie 1.400 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, zarządzeniem z dnia 10 listopada 2009 roku wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, nadesłanie orzeczenia sądowego potwierdzającego fakt separacji małżonków, wyjaśnienie kwestii braku osiągania dochodu przez syna H. oraz córkę E., złożenie deklaracji podatkowych potwierdzających fakt osiągania przez J. W. dochodu z działalności gospodarczej w kwocie wskazanej we wniosku oraz wyjaśnienie charakteru wykazanych we wniosku wydatków ponoszonych na dzieci w kwocie 300 zł - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Jednocześnie wezwano adwokata J. B. do złożenia pełnomocnictwa do działania w imieniu J. W. w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 3 grudnia 2009 roku pełnomocnik skarżących poinformował, że skarżąca rozlicza się kwartalnie w formie podatku ryczałtowego. Do pisma załączono zestawienie przychodów i kosztów za 3 kwartały 2009 roku dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej, wyciąg z rachunku bankowego W. W., oświadczenie skarżącej oraz pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą adwokatowi J. B. Postanowieniem Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżących wniósł sprzeciw w uzasadnieniu wskazując, że uznanie oświadczeń skarżących o ich stanie majątkowym za niewiarygodne było błędem. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej na osoby prowadzące działalność gospodarczą należy patrzeć nie tylko przez pryzmat suchych liczb i wyników matematycznych, ale przede wszystkim z punktu widzenia biznesowego, co oznacza, że w konsekwencji może dojść do sytuacji, w której osoby prowadzące działalność gospodarczą pomimo, że działalność ta przynosi straty, pobierają środki finansowe na bieżące utrzymanie pogłębiając tym samym stratę i opóźniając się w płatnościach. Zdaniem pełnomocnika skarżących z powyższą sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, stąd też oświadczenia majątkowe skarżących, w jego ocenie, są wiarygodne i pozwalają na przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do postanowień art. 243 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W interesie strony skarżącej leży więc przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że strona uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W przedmiotowej sprawie wpis stosunkowy od skargi wynosi 540 złotych. W złożonym oświadczeniu skarżący wskazali, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Na utrzymaniu skarżących pozostaje dwoje dzieci: 24-letni syn H. i 18-letnia E. Syn skarżących ukończył naukę latem i jest w trakcie poszukiwania pracy, córka E. uczęszcza zaś do IV Liceum Ogólnokształcącym w Ł. Majątek rodziny stanowi nieruchomość rolna o pow. 11 ha. W. W. według oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym utrzymuje się z dopłat UE z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 600 zł miesięcznie, natomiast J. W. z tytułu prowadzonej działalności osiągnęła przychód w kwocie 137.000 zł, ponosząc przy tym koszty w wysokości ok. 147.000 zł. Wykazany przy tym w oświadczeniu miesięczny dochód małżonków stanowi kwotę 1.400 zł brutto, zaś suma wykazanych wydatków wynosi 1.400 zł (wydatki na dzieci, bieżące utrzymanie oraz opłaty za media), co z matematycznego punktu widzenia oznacza, że kwota wydatków przewyższa realną kwotę dochodu rodziny określoną jako 1.400 zł brutto. Jednocześnie z oświadczenia pełnomocnika strony skarżącej wynika, że skarżący pomimo, że prowadzona przez nich działalność gospodarcza przynosi straty, pobierają środki finansowe na bieżące utrzymanie pogłębiając istniejącą stratę, opóźniając się przy tym w bieżących płatnościach. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wynika wprawdzie, że działalność gospodarcza skarżącej przynosi straty, niemniej jednak w ocenie Sądu oświadczenie to nie może być uznane za wystarczające, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, a posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot prowadzący tą działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższej zasady jest w ocenie Sądu naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92 "Wokanda" 1993, nr 2, s. 32, postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04 niepubl.). Na gruncie niniejszej sprawy, w szczególności w odniesieniu do skarżącego W. W., na kontynuację zasługuje linia orzecznictwa uzależniająca przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych nie od wysokości rzeczywiście uzyskiwanych przez stronę dochodów, lecz od jej możliwości zarobkowych. Należy podzielić przy tym stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 roku, I CZ 26/87, OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103), że jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody są takie jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe (por. także: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, WP LexisNexis, Warszawa 2005, s. 633). W świetle powyższego Sąd uznał, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Jak powyżej wykazano dla uwzględnienia wniosku o przyznania prawa pomocy nie wystarczy jedynie syntetyczne wykazanie okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji strony skarżącej, ale również konieczne jest szczegółowe wskazanie przyczyn takiego stanu rzeczy. W ocenie Sądu jest to warunek konieczny dla możliwości pełnej oceny sytuacji majątkowej strony w tym jej możliwości płatniczych, usprawiedliwiającej staranie się o pomoc Skarbu Państwa w żądanym zakresie. Na marginesie należy wskazać, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa po stronie składającej wniosek o jej przyznanie (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 roku, FZ 165/04, niepubl.). W tym też względzie podnieść wypada, że strona skarżąca, pomimo wezwania, nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego z żadnego z okresów objętych wezwaniem, a uchybienie to nie zostało choćby szczątkowo uzupełnione (wyjaśnione) przez pełnomocnika skarżących przy sprzeciwie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, orzeczono jak w postanowieniu. J.S.