I SA/Łd 808/12

Dnia 23 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nadpłaty p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu A. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata; 2. odmówić A. B. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] roku A. B. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nadpłaty. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że wspólnie z matką I. B. prowadzi gospodarstwo domowe. Matka osiąga dochód z tytułu bardzo niskiej renty, sam zaś skarżący ponosi straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Przychody i dochody skarżącego w całości pochłaniają wydatki, związane z prowadzona działalnością, w postaci opłat ZUS, "placowego", podatków, serwisu kasy fiskalnej, zakupu ropy, opłat za energię elektryczną i gdyby nie pomoc matki zaprzestałby prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowym obciążeniem dla budżetu domowego jest konieczność zakupu lekarstw dla schorowanej matki. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym majątek I. B., o powierzchni 42 m2., nie posiada żadnego majątku ani oszczędności oraz, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Zarządzeniem z dnia 5 września 2012 roku skarżący został wezwany do uzupełnienia swojego wniosku poprzez udokumentowanie faktu ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. nadesłania stosownych deklaracji podatkowych (np. VAT-7 za trzy ostatnie miesiące), wskazania kwoty renty pobieranej przez jego matkę, określenia kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny, podstawowych opłat eksploatacyjnych i zakup lekarstw oraz nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, z okresu ostatnich 3 miesięcy, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący udokumentował wysokość renty matki w kwocie 1.143 zł, wskazał, iż miesięcznie koszty związane z utrzymaniem mieszkania, zakupem lekarstw i podstawowymi opłatami wynoszą ok. 704 zł. Skarżący nie udokumentował jednak w żaden sposób faktu ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności nie nadesłał deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, a z nadesłanego zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 rok wynika, iż we wskazanym roku skarżący osiągnął dochód w wysokości 23.918 zł Postanowieniem z dnia 1 października 2012 r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu A. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia Referendarza sądowego A. B. wniósł sprzeciw, w treści którego zawarł wniosek o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Uzasadniając sprzeciw skarżący wskazał, ze wykazany w 2011r. dochód musi przeznaczyć na uzupełnienie braków w towarze, składki do ZUS, "placowe", podatki, koszty obsługi księgowe, nabycia ropy, energii elektrycznej i serwisu kasy fiskalnej oraz na wyżywienie własne oraz matki w związku z czym nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi. Zarządzeniem z dnia 15 października 2012 r. skarżący został wezwany do udokumentowania faktu ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poprzez nadesłanie np. deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące oraz do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ten sam okres. W odpowiedzi skarżący nadesłał deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca do września 2012 r. . Z deklaracji tych wynika , iż zadeklarowana kwota przychodu ze sprzedaży z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w lipcu wyniosła 31.338 zł, w sierpniu 23.149, we wrześniu zaś 23.200 zł. Skarżący nadesłał również wyciąg z osobistego konta prowadzonego w banku M. za okres od 01.04. do 30.04.2012 roku, z którego wynika, że suma uznań wyniosła 5.230 zł, zaś kwoty obciążeń wyniosły 5.230 zł, co skutkowało zerowym saldem końcowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (pkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o sytuacji majątkowej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające do udzielenia prawa pomocy. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, czy strona uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną przedstawioną przez skarżącego, Sąd nie znalazł przesłanek uzasadniających zwolnienie go od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie, uznając, że obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy A. B. wskazał, że wspólnie z matką prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jej renta matki w wysokości 1.1143 zł, bowiem prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu matki, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Miesięczne wydatki eksploatacyjne związane z mieszkaniem i zakupem lekarstw zamykają się kwotą około 704 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że miesięczne przychody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w okresie od lipca do września br. wahały się w granicach od 23.149 do 31.338 zł. Dodatkowo należy wskazać, ze skarżący nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków tj. na żądanie Sądu nie przedstawił wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ( w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) za okres ostatnich trzech miesięcy, a jedynie wyciąg z konta osobistego za kwiecień 2012 r. W postępowaniu przed sądem administracyjnym obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc Państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swoich dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższych zasad, jest w ocenie Sądu naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania np. zakup towarów, czynsz i inne daniny publiczne (ZUS, płacowe, podatki, księgowa, serwisant do kasy fiskalnej, paliwo, prąd itd.) – nie może skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Reasumując, ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący uzyskuje stałe przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (kiosk), co w ocenie Sądu w zestawieniu z majątkiem skarżącego, nie uwiarygodnia bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak żądanych wyciągów z rachunków bankowych czyni niewiarygodnym twierdzenie skarżącego o stratach z prowadzonej działalności gospodarczej. Na marginesie należy wyjaśnić, że okoliczności podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące treści postanowienia referendarza z dnia 1 października 2012 r., nie mogły zostać ocenione przez WSA w Łodzi. Ustawa p.p.s.a. nie daje bowiem sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (por. W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 245 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało uznać że A. B. nie wykazał w sposób obiektywny, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w wysokości 100 zł, jednak poniesienie pełnych kosztów postępowania wiązałoby się niewątpliwie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie oraz rodziny i dlatego zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji. mak