I SA/Łd 808/14

Dnia 17 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości stawki karty podatkowej na 2014 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącej – J. G. prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 23 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku ustalającą skarżącej wysokość stawki karty podatkowej na 2014 rok. Wobec treści wyroku skarżąca pismem z dnia 28 października 2014 roku wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata dla potrzeb sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podniosła, że referendarz sądowy od kilku lat odmawia przyznania jej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w sprawach z jej skarg, wskazując na okoliczność, że "małżonkowie nadal dysponują znaczną kwotą środków zgromadzonych na rachunku bankowym męża skarżącej", nie uwzględniając istoty sprawy, tj. że pozostałość z przyznanego odszkodowania pieniężnego z mocy prawa jest wyłączona z opodatkowania, a ponadto z tytułu toczącego się postępowania odwoławczego w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy A 2 Wojewoda [...] od stycznia 2014 roku oczekuje od Starosty [...] na uzupełnienie materiału dowodowego. Tymczasem zwracane odszkodowanie pieniężne, zgodnie z art. 140 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r., podlega waloryzacji. Do pisma skarżąca załączyła pismo Wojewody [...] z dnia 30 września 2014 roku dotyczące przedłużenia wskazanego postępowania odwoławczego do dnia 28 listopada 2014 roku. W nadesłanym następnie, na wezwanie Sądu, urzędowym formularzu PPF skarżąca wskazała, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jej emerytura w wysokości 1.259,50 zł oraz renta inwalidzka jej męża w kwocie 826,89 zł. Podała przy tym, że majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o powierzchni 130,62 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,1135 ha przeliczeniowego (oddanej w użyczenie) oraz nieruchomości położonej w Ł. przy ul. B 11 o powierzchni 3311 m2. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że jej mąż posiada na rachunku bankowym oszczędności z tytułu przyznanego mu odszkodowania w wysokości ok. 200.000 zł. Ponadto podała, że zgodnie z orzeczeniem ZUS z dnia 25 czerwca 2014 r. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2017 r. Oświadczyła także, iż nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 roku, wydanym po rozpoznaniu powyższego wniosku, referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu przyjął, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego skarżąca wraz z mężem posiadają stałe miesięczne dochody z tytułu emerytury i renty, znacznej wartości majątek nieruchomy, a przed wszystkim oszczędności, z których mogą zostać pokryte koszty zainicjowanego przez nią procesu. Ponadto referendarz sądowy negatywnie ocenił próbę przeniesienia przez skarżącą na Skarb Państwa, czyli współobywateli, kosztów postępowania sądowego, w sytuacji gdy mąż skarżącej posiada oszczędności w kwocie 200.000 zł, z których bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie M. G., pismem z dnia 8 grudnia 2014 roku wniosła sprzeciw, zarzucając, iż referendarz sądowy, wskazując jako podstawę odmowy fakt posiadania przez jej męża oszczędności w kwocie 200.000 zł, nie odniósł się do rzeczywistego materiału dowodowego, jaki został załączony do akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2017 roku (zgodnie z orzeczeniem ZUS z dnia 25 czerwca 2014 r.), prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem M. Pobiera emeryturę w wysokości 1.259,50 zł, a jej mąż otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 826,89 zł. Majątek rodziny stanowią zaś nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o powierzchni 130,62 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,1135 ha przeliczeniowego (oddana w użyczenie) oraz nieruchomości położonej przy ul. B 11 o powierzchni 3311 m2. Ponadto na posiadanym rachunku mąż skarżącej zgromadził kwotę 200.000 zł, stanowiącą pozostałość z przyznanego odszkodowania. Zauważyć przy tym należy, że powoływana przez skarżącą okoliczność niepodlegania tej kwoty opodatkowaniu nie może być oceniana jako przesłanka przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, co więcej pozwala przyjąć, że małżonkowie mogą dysponować wykazaną kwotą w całości, bez ograniczeń związanych z opodatkowaniem. Podobnie wskazana okoliczność przedłużenia postępowania odwoławczego w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy A 2 nie może przemawiać za przyznaniem skarżącej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, gdyż pozostaje ona bez wpływu na przedstawione zdolności płatnicze skarżącej i jej męża. Podkreślić przy tym należy, że wskazane postępowanie odwoławcze zostało przedłużone do dnia 28 listopada 2014 r., a skarżąca, składając sprzeciw, nie załączyła żadnych nowych dokumentów dotyczących zakończenia tego postępowania i jego wpływu na posiadane zdolności płatnicze. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Wobec faktu posiadania przez jej męża na rachunku bankowym kwoty 200.000 zł, bez względu na jej przeznaczenie, nie sposób bowiem uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co więcej, w ocenie Sądu, fakt dysponowania powyższą kwotą wobec kwoty wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł), nawet przy uwzględnieniu niewątpliwej konieczności ponoszenia kosztów utrzymania własnego i pozostałych wydatków, dowodzi niezbicie, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na poniesie kosztów związanych ze sporządzeniem skargi kasacyjnej inicjującej postępowanie przed sądem odwoławczym i reprezentacją przez profesjonalnego pełnomocnika w tym postępowaniu. Jednocześnie nie kwestionując ewentualnych wydatków skarżącej i celu ich poniesienia, należy podzielić ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że koszty sądowe – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia, a taką niewątpliwie kolejność wyznacza im skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Strona ma bowiem obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem Sądu, skarżąca nie należy. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, aby skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymanie koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynie zaś spełnienie tej przesłanki obligowałoby do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. ak