I SA/Łd 817/13

Dnia 13 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania oraz odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od stycznia 2010 roku do maja 2011 roku postanawia: odmówić przyznania skarżącej – A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania oraz odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od stycznia 2010 roku do maja 2011 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od powyższej skargi w kwocie 4.313 zł skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, złożyła na urzędowym formularzu (PPPr) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżąca podała, że przedmiotem działalności Spółki jest działalność związana z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 2.500.000 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 4.657.599,66 zł. W ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w wysokości -888.485,30 zł. Stan jej dwóch kont bankowych w A Bank na koniec miesiąca poprzedzającego złożenia wniosku wynosi 0 zł. Pierwszy z rachunków jest zajęty w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości 8.737.023,95 zł, drugi do wysokości 8.734,119,33 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że sytuacja prawna po wejściu w życie z dniem 1 stycznia 2010 roku ustawy o grach hazardowych zmieniła całkowicie warunki prowadzenia działalności Spółki. Obecnie obowiązujące przepisy nie dają możliwości uzyskiwania nowych zezwoleń na działalność w zakresie automatów o niskich wygranych oraz salonów gier. Istnieje jedynie możliwość kontynuowania działalności w oparciu o zezwolenia uzyskane na podstawie przepisów sprzed 1 stycznia 2010 roku. Spółka wskazała przy tym, że jeśli nie nastąpi zmiana przepisów prawa, to prowadzona przez nią działalność przy braku zmiany jej profilu zakończy się najpóźniej w 2015 roku. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że drastyczna zmiana przepisów prawnych doprowadziła ją do zapaści finansowej, z uwagi na poniesione znaczne nakłady finansowe na rozwój działalności w sektorze gier i zakładów wzajemnych, które zostały zniweczone krótkim trybem wprowadzenia nowelizacji przepisów regulujących ten sektor działalności. Mimo zapewnienia w przepisach przejściowych możliwości kontynuowania działalności w ramach uzyskanych wcześniej zezwoleń prowadzenie jej jest bardzo utrudnione z uwagi na działania różnych organów państwa, których kontrole są nastawione na likwidację tego segmentu rynku usług rozrywkowych. Ustawa spowodowała, że automaty o niskich wygranych posiadane przez Spółkę stały się rzeczami bez wartości. Spółka nabyła ich znaczną ilość, gdyż zgodnie z założeniami studium ekonomiczno-finansowego złożonego do każdego wniosku o udzielenie zezwolenia i zatwierdzonego przez dyrektora izby skarbowej przewidywano ich całkowite wykorzystanie. Skarżąca dodała, że walczy o przetrwanie na rynku i swoje prawa w różnorakich postępowaniach sądowych. Nie posiada środków na opłacenie tzw. wpisowego, gdyż jej przychody w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych zmalały znacząco w stosunku do roku 2009 i 2010. Drastyczna podwyżka podatku od gier (POG) z 180 euro na 2000 złotych od każdego automatu eksploatowanego przez Spółkę spowodowała, że środki wpływające przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Wskazała przy tym, że Spółka eksploatuje obecnie około 200 automatów, co stanowi 7% stanu funkcjonujących pod rządami prawa do 31 grudnia 2009 roku, w konsekwencji czego brak jest środków na bieżącą działalność. Podała także, iż łączna miesięczna wysokość wydatków, do poniesienia których jest zobowiązana, znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce (zmiana przepisów i brak zapotrzebowania na automaty), ani za granicą. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 25 lipca 2013 roku wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie przez skarżącą wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, wskazanie źródła i kwoty środków przeznaczanych na finansowanie bieżącej działalność Spółki, złożenie odpisu aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat Spółki, określenie miesięcznej kwoty dochodu osiąganego z tytułu prowadzonej działalności związanej z grami losowymi i zakładami wzajemnymi, przedstawienie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej za 2012 rok oraz nadesłanie dokumentów potwierdzających wskazaną we wniosku kwotę zajęcia rachunków bankowych Spółki - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 8 sierpnia 2013 roku nadesłała kopię zeznania podatkowego CIT-8 za 2012 rok, wydruki historii posiadania rachunków bankowych za maj, czerwiec, lipiec 2013 r. oraz kopie dokumentów potwierdzających zajęcia zabezpieczające i tytuły egzekucyjne. Jednocześnie poinformowała, że źródłem finansowania bieżącej działalności Spółki są środki z działalności w zakresie eksploatacji automatów o niskich wygranych. W ostatnich miesiącach (maj i czerwiec) zmuszona była do zamknięcia salonów gier w S. i w W., co naraziło ją na straty w skali miesięcznej rzędu 70.000 zł, z uwagi na koszty zwolnień pracowniczych. Oświadczyła również, że bilans oraz rachunek zysków i strat za 2012 rok będzie mogła przesłać po zakończeniu badania i weryfikacji przez biegłego rewidenta roku 2012. Z uwagi na trudną sytuację oraz trwającą restrukturyzację planowany termin zakończenia badania przez biegłego rewidenta przypada na koniec sierpnia 2013 roku. Uwzględniając powyższe informacje skarżącej w kwestii możliwości nadesłania bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2012 rok Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 14 sierpnia 2013 roku zarządził o przedstawieniu akt sprawy wraz z wnioskiem o prawo pomocy do decyzji z chwilą nadesłania przez skarżącą powyższych dokumentów, nie później jednak niż z upływem dnia 5 września 2013 roku. Skarżąca nie nadesłała bilansu oraz rachunku zysku i strat za 2012 rok. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 września 2013 r. odmówiono spółce przyznania prawa pomocy. W dniu 4 października 2013 r. spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniosła, że wykazane obroty mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym. Podana kwota stanowi bowiem sumę wszystkich wpłat do automatów eksploatowanych przez spółkę w całym kraju. Zaznaczył, że pozostałą wartość należy pomniejszyć o podatek od gier, który w omawianym okresie wyniósł ryczałtowo 2.000 zł od każdego urządzenia miesięcznie, czyli łącznie ok. 400.000 zł. Uwzględnić należy także koszty związane bezpośrednio z eksploatacją urządzeń od gier. Z kolei pozostała kwota podlega zajęciu związanemu z zabezpieczeniem dokonanym na rachunkach bankowych, co powoduje, że spółka funkcjonuje w sytuacji, gdy nie jest w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych. W związku z powyższym, odmowa udzielenia prawa pomocy może zamknąć skarżącej prawo do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012, poz. 270, dalej: P.p.s.a.) wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wskazuje, że Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże" obarcza ciężarem dowiedzenia powyższych okoliczności stronę, która się o przyznanie prawa pomocy ubiega. Ponadto należy podkreślić, iż Sąd może, a nie musi przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o wspomniany przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba. Niewątpliwie bowiem prawo pomocy ma w swej istocie stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu i służyć podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej strony Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) podkreślił, że opłaty sądowe, do których zalicza się tez wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. W niniejszej sprawie skarżąca argumentując zasadność złożonego wniosku poniosła, że w związku z wprowadzeniem ustawy o grach hazardowych, jej dochody znacząco zmalały. W ocenie Sądu wprowadzona zmiana legislacyjna – mając na uwadze obrót jaki spółka wykazuje - nie przemawia za przyznaniem skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest bowiem wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Tymczasem skarżąca prowadzi szeroką działalność gospodarczą, co wynika chociażby z odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS (dział 3 – przedmiot działalności przedsiębiorcy). Z tej działalności uzyskuje znaczące przychody przekraczające kwotę 148.000.000 zł. za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. Fakt, iż ponosi koszty uzyskania przychodu również w kwocie przekraczającej 148.000.000 zł, nie jest argumentem przemawiającym za zwolnieniem z kosztów sądowych, które również należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej. Poniesienie kosztu wiąże się bowiem z możliwością jego sfinansowania. Skoro skarżąca spółka ponosi wielomilionowe koszty, to nie sposób przyjąć, że wskazane przez nią przychody są jedynie przychodami księgowymi. W tym kontekście należy również zwrócić uwagę, że choć spółka wykazuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak – jak zostało powyżej wskazane - obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania. Nie sposób również nie dostrzec, że skarżąca posiada majątek trwały, który wycenia na kwotę 4.657.599,66 zł. Mając na uwadze szeroki zakres działalności jaką skarżąca prowadzi, z pewnością w skład tego majątku nie wchodzą jedynie automaty gier. Ponadto, posiadanie tak licznego majątku trwałego w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, skoro może on przynieść potencjalne korzyści. Zmniejszony popyt na automaty do gier nie oznacza bowiem, że tego rodzaju urządzeń nie można w ogóle zbyć, ani w inny sposób zagospodarować. Skarżąca podniosła również, że wskazane przez nią rachunki bankowe są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do kwot przekraczających ponad 8.000.0000 zł. Jednak i ta okoliczność zdaniem Sadu nie przemawia za zwolnieniem od kosztów sądowych. Sam fakt zabezpieczenia nie stanowi bowiem automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 7522 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy lub właściciela gospodarstwa rolnego sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z rachunku. Za przyznaniem prawa pomocy nie przemawia również okoliczność zainicjowania przez stronę skarżącą więcej niż kilkudziesięciu spraw przed sądami administracyjnymi. Łączna liczba postępowań oraz łączna wysokość wpisów z tego tytułu nie może bowiem przemawiać za przyznaniem skarżącemu praw pomocy. Każda ze spraw jest bowiem rozpatrywana oddzielnie (por. postanowienie NSA z 23.01.2006, I FZ 679/05). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. AK.