I SA/Łd 824/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (spr.), Sędziowie : Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Bogusław Klimowicz, Protokolant : asystent sędziego Izabela Wędrak, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. nakazuje wypłacić z Funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. R. – K. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych podatku VAT w wysokości 22% tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy G. umorzył M. M. I ratę podatku rolnego za rok 2000 wraz z odsetkami za zwłokę od tej raty i odmówił umorzenia II, III i IV raty w tym podatku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż podatniczka złożyła wniosek o umorzenie podatku rolnego za 2000 r., powołując się na swoją krytyczną sytuację finansową, spowodowaną przez Wójta i Radę Gminy G. poprzez uchwalenie planu zagospodarowania przestrzennego, ograniczającego jej możliwość korzystania z gruntów poprzez wydobywanie z nich żwiru do celów zarobkowych. W toku postępowania podatkowego ustalono, iż podatniczka jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,95 ha, posiada budynki mieszkalny w dobrym i inwentarski w złym stanie oraz stare maszyny rolnicze, utrzymuje się z renty po mężu w wysokości 286,92 zł. Ziemia będąca własnością podatniczki nie jest uprawiana od lat. Organ, powołując się na art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( tekst jedn. Dz.U. Nr z 2005 r., Nr 8 ,poz. 60, powoływanej dalej jako Ordynacja podatkowa )uznał, iż w tym przypadku wystarczającą pomocą dla podatniczki będzie umorzenie jednej raty podatku i odsetek za zwłokę od niej. Decyzję tę podatniczka otrzymała [...], a w dniu 26 stycznia 2005 r. złożyła od niej odwołanie. Wniosła w nim o ponowne zbadanie jej prośby i pozytywne jej załatwienie, Wskazała, iż z nieznanych jej przyczyn nie objęto jej planem zagospodarowania przestrzennego ( sprawa w tym przedmiocie toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi). Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. pozostawiło bez rozpoznania odwołanie M. M. od decyzji Wójta Gminy G. z [...] W ocenie organu odwoławczego pismo to nie spełniało wymogów określonych w przepisach proceduralnych dla środka zaskarżenia ( art. 222 Ordynacji podatkowej), nie zawierało bowiem zarzutów przeciw decyzji, nie określało też istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania oraz nie wskazywało dowodów uzasadniających to żądanie. Na podstawie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej Kolegium wezwało zatem stronę do usunięcia braków formalnych odwołania, wskazując jej 7- dniowy termin na ich uzupełnienie i pouczając o skutku zaniechania terminu- pozostawieniu odwołania bez rozpoznania. Strona w dniu 28 kwietnia 2005 r. złożyła wprawdzie pismo, Sygn. akt I SA/Łd 824/05 zgłaszając w nim szereg zarzutów, jednakże w ocenie organu odwoławczego, nie miały one związku z decyzją. Ponadto podatniczka nie określiła rodzaju i zakresu żądania. Za zarzuty przeciwko decyzji nie można bowiem uznać podnoszonych przez skarżącą okoliczności takich jak zniszczenie jej i jej męża przez bank w G., choroby męża i podatniczki, pożaru w 1994, braku pozwolenia na zmianę planu zagospodarowania przestrzennego oraz braku zgody na wydobywanie piachu. Z tych względów , na podstawie art. 228 § 1 pkt. 3 w zw. z art. 222, art. 235 i 169 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej odwołanie jej pozostawiono bez rozpoznania. Na postanowienie to M. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wniosła w niej o jego zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Ł.. W jej ocenie rozstrzygnięcie to jest dla niej krzywdzące. Przyznała, iż może istotnie niedostatecznie sprecyzowała zarzuty do decyzji, ale jest prostym człowiekiem i nie jest w stanie sprostać w pełni procedurom prawnym. W dalszej części uzasadnienia skargi strona powołała się na swoją trudną sytuację materialną i życiową, spowodowaną m.in. niemożnością spłaty kredytu, pożarem budynku inwentarskiego, niewypłaceniem pełnej kwoty odszkodowania z tego tytułu, chorobą i śmiercią męża oraz chorobą podatniczki. Powołane przez nią okoliczności przemawiają w jej ocenie za umorzeniem jej zaległości podatkowej w całości. W uzupełnieniu skargi powołała dalsze okoliczności wskazujące na istnienie przesłanek do zastosowania w stosunku do niej umorzenia zaległości podatkowej w podatku rolnym za cały rok 2000. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu postanowienia. Ponadto wskazało, iż przedstawiona w skardze argumentacja nie wskazuje na to, że zaskarżone postanowienie narusza prawo. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 222 Ordynacji podatkowej odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające żądanie. Przez zarzuty przeciwko decyzji należy rozumieć wskazanie okoliczności, których uwzględnienie winno skutkować wydaniem decyzji odmiennej treści. Mogą one odnosić się zarówno do ustaleń faktycznych, jak i wadliwego zastosowania bądź wykładni prawa materialnego. Przepis nie Sygn. akt I SA/Łd 824/05 wymaga przy tym wskazania konkretnego przepisu prawa, który w ocenie strony został naruszony. Muszą one być jedynie sprecyzowane na tyle, aby możliwe było określenie faktu, którego dotyczą podnoszone w odwołaniu zarzuty ( por. M.Marsternak w pracy zbiorowej: B.Brzeziński, M.Kalinowski,M.Masternak,A.Olesińska –Ordynacja podatkowa. Komentarz- Toruń 2002, s.730-731). Określenie istoty i zakresu żądania winno polegać na wskazaniu przez stronę składającą odwołanie, w jaki sposób i w jakim zakresie winna być zweryfikowana decyzja organu I instancji. Wskazanie dowodów jest zaś konieczne, aby można było zweryfikować twierdzenia strony podniesione w odwołaniu. Odwołanie stanowi jedną z form podania w rozumieniu art. 168 Ordynacji podatkowej. Jeżeli zatem nie odpowiada ona wymogom określonym przepisami prawa, organ podatkowy ma obowiązek wezwania strony do usunięcia braków w terminie 7 dni z jednoczesnym pouczeniem jej o tym, iż skutkiem niezastosowania się do wezwania będzie pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia ( art. 222 § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowej). Zauważyć należy, iż zarówno wymagania odnośnie treści i formy podania wskazane w art., 168 § 1-3 Ordynacji podatkowej, jak i wymagania właściwe tylko odwołaniu mają zapewnić możliwość nadania sprawie właściwego biegu ( por. B.Adamiak w: B.Adamiak, J.Borkowski , R.Mastalski, J.Zubrzycki – Ordynacja podatkowa. Komentarz- Wrocław 2003,s.590). Dopiero zatem jednoznaczne stwierdzenie, iż braki formalne uniemożliwiają nadanie biegu pismu uprawnia organ do pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Oceniając, czy odwołanie spełnia wymogi formalne organ odwoławczy winien mieć przy tym na uwadze wynikający z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej wymóg prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów podatkowych. Winien zatem uwzględniać okoliczność, iż strona sporządzająca odwołanie nie korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie posiada też dostatecznej wiedzy w zakresie przepisów prawa procesowego i materialnego i formułuje pewne wnioski i zarzuty posługując się wyrażeniami języka potocznego. Okoliczność tę winien również uwzględnić wzywając stronę do uzupełnienia braków formalnych pisma, redagując wezwanie i pouczenie w sposób zrozumiały również dla laika. Kierować się więc winien niezbędną w tym przypadku zasadą proporcjonalności, mając na względzie fakt, iż poprzez bardzo rygorystyczne stosowanie przepisów określających wymogi formalne odwołania pozbawia stronę możliwości rozpoznania sprawy przez organ II instancji. Dwuinstancyjność postępowania jest zaś jedną z zasad postępowania podatkowego ( art. 127 Ordynacji podatkowej). Zasada ta stanowi realizację konstytucyjnego prawa obywatela do zaskarżania decyzji wydanych w pierwszej Sygn. akt I SA/Łd 824/05 instancji ( art.78 Konstytucji RP. por. też B.Adamiak, op. cit. s. 720 i pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2003 r., sygn. akt III SA 3188/01, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 148975 i z dnia 16 grudnia 1998 r., sygn. akt I SA/Gd 152/92, opubl. w ONSA z 1999 r., nr 4,poz. 127 ). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż podatniczka nie korzystała w tym przypadku w postępowaniu podatkowym z profesjonalnej pomocy. We wniosku o umorzenie zaległości w podatku rolnym podnosiła okoliczności, które jej zdaniem stanowiły jej ważny interes, uzasadniający zastosowanie w stosunku do niej umorzenia. Związane były one z osobistą rodzinną i majątkową sytuacją skarżącej, spowodowaną w jej ocenie m.in. działaniem innych organów administracji. Te same okoliczności podniosła w odwołaniu oraz w uzupełniającym je piśmie, domagając się ponownego rozpatrzenia jej sprawy i pozytywnego załatwienia sprawy. Treść obu tych pism, aczkolwiek ich sformułowania nie odpowiadają ściśle sformułowaniom ustawowym, wskazuje jednak na to, iż podatniczka domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji w części, w jakiej jej wniosek nie został uwzględniony i rozpoznania sprawy w tym zakresie przez organ odwoławczy poprzez umorzenie zaległości w całości. Możliwość wydania tego typu decyzji przewiduje art. 233 § 1 pkt. 2 lit. a Ordynacji podatkowej. Wskazanie ponownie na okoliczności dotyczące możliwości korzystania z gruntu oraz na stan zdrowia i sytuację rodzinną podatniczki traktować należy jako zarzut nieuwzględnienia tych okoliczności przez organ I instancji . Są to więc zarzuty odnoszące się do zaskarżonej decyzji. Stan rodzinny podatniczki był przedmiotem postępowania przed organem I instancji, co do sposobu korzystania z gruntu powołała się ona do dokument w postaci planu zagospodarowania przestrzennego oraz sprawę toczącą się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym ( w aktach sprawy jest załączone zaświadczenie wydane przez Sąd i załączone przez podatniczkę). Podnieść przy tym należy, iż strona w odwołaniu nie musi wskazywać nowych dowodów , mogą to być również dowody przedstawione w postępowaniu przed organem I instancji. Z tych względów uznać należy, iż pozostawiając odwołanie bez rozpatrzenia organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania – art. 228 w zw. z art. 222 i 169 § 1 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z treści pism ( odwołania i pisma uzupełniającego braki) można bowiem wywieść wszystkie niezbędne elementy odwołania, pozwalające nadać odwołaniu właściwy bieg. Zaskarżone postanowienie należało zatem uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 z późn.zm.). Sygn. akt I SA/Łd 824/05 Zauważyć przy tym należy, iż Sąd odniósł się tylko do treści odwołania i możliwości pozostawienia go bez rozpatrzenia na podstawie art. 228 § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowej. Nie jest bowiem rolą Sądu zastępowanie organu podatkowego i podejmowanie innych czynności mających na celu badania dopuszczalności odwołania bądź terminowości jego złożenia ( art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych- Dz.U. Nr 153,poz. 1269 ). Rozstrzygnięcie w zakresie wynagrodzenia dla adwokata udzielającego skarżącej pomocy prawnej z urzędu uzasadnia art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 2 pkt. 3, § 19 pkt. 1, § 20 i § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163,poz. 1348 z późn.zm.) .