I SA/Łd 83/14

Dnia 5 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku C. N. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za listopad 2010 roku oraz zobowiązania w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 roku oraz styczeń 2011 roku p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. W dniu 17 grudnia 2013 roku C. N. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku określającą skarżącemu nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za listopad 2010 roku oraz zobowiązanie w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 roku oraz styczeń 2011 roku. Postanowieniem z 11 marca 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał C. N. prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu argumentował, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego obecnie jedynym źródłem utrzymania są jego dochody z tytułu umowy o pracę wysokości ok.1.680 zł brutto miesięcznie. Jedyny majątek skarżącego stanowią akcje spółki "A" o wartości nominalnej 240.000 zł, które jednak zgodnie z oświadczeniem strony nie podlegają zbyciu do czasu zatwierdzenia sprawozdania finansowego za pierwszy rok działalności spółki. Uwzględniając powyższe, wysokość wpisu od skargi w sprawie niniejszej (3.690 zł), oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało Referendarz uznał, że wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznany został za przedwczesny, ponieważ skarżący jedynie zawiesił stanowiącą dodatkowe źródło dochodów działalność gospodarczą. W 2011 roku podjął czynności mające na celu uchronienie posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją swoich zobowiązań. Sprzedaż posiadanych udziałów w spółkach prawa handlowego zbiegła się bowiem w czasie z postępowaniem skutkującym wpisem skarżącego do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Z kolei odnosząc się do nieodpłatnego wyzbycia się udziałów w spółce "B" wskazano, że zwolnienia od kosztów sądowych nie może uzasadniać okoliczność nieodpłatnego przekazania posiadanego wcześniej majątku. Co więcej, z treści art. 897 zd. pierwsze kodeksu cywilnego wyraźnie wynika, iż jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Skarżący w żaden sposób nie wykazał ponoszonych niezbędnych kosztów swojego utrzymania, oświadczając jedynie, że nie ponosi wydatków mieszkaniowych, za gołosłowne uznano także jego oświadczenie dotyczące wypełnianego obowiązku alimentacyjnego. Wreszcie Sąd wskazał, że strona posiada majątek w postaci akcji spółki "A" o wartości nominalnej 240.000 zł, który po przyjęciu sprawozdania finansowego za pierwszy rok działalności spółki będzie mógł podlegać zbyciu. Wyrokiem z 4 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w łodzi oddalił skargę C. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku określającą skarżącemu nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za listopad 2010 roku oraz zobowiązanie w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 roku oraz styczeń 2011 roku. W dniu 15 października 2014 roku strona wystąpiła ze skargą kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. W dniu 5 listopada 2014 roku w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej podatnik ponownie wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. W złożonym na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wnioskodawca ponownie wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.680 zł brutto. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada żądnego majątku jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz swojej córki na mocy orzeczenia sądu [...] w kwocie 250 euro, jednak z uwagi na niskie dochody nie jest w stanie płacić alimentów w całości. Przypomniał także, że jest wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych w stosunku do niego jest prowadzone szereg egzekucji cywilnych i administracyjnych na kwotę około 30.000.000. zł. Zarządzeniem z 14 listopada 2014 roku pełnomocnik skarżącego został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za rok 2013; udokumentowania wysokości oraz faktu realizacji obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, udokumentowania wysokości wynagrodzenia za pracę skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem wysokości dokonywanych potrąceń komorniczych; wskazania czy wnioskodawca w dalszym ciągu nieodpłatnie zamieszkuje w nieruchomość przy ul. A stanowiącej jego wkład do spółki "A", nadesłania wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych skarżącego za ostatnie 2 miesiące, wskazania czy wnioskodawca w dalszym ciągu jest właścicielem 4.798 akcji w spółce "A" ewentualnie wskazania kiedy, na czyją rzecz i za jaką kwotę zostały one zbyte. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał odpis zeznania podatkowego PIT-36 L za 2013 roku z którego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął w 2013 roku dochód w wysokości 3.839 zł oraz PIT-37 za 2013 rok potwierdzający, że jego dochody ze stosunku pracy wyniosły 17.457 zł. Skarżący nadesłał także ugodę zawartą przed sądem [...] potwierdzającą wysokość alimentów, do których zapłaty na rzecz swojej córki zobowiązany jest skarżący. Dodatkowo pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że skarżący nie zamieszkuje na stałe w nieruchomości przy ul. A w Ł., adres ten jest wykorzystywany jedynie jako adres do doręczeń, a miejsce stałego pobytu skarżącego znajduje się na terytorium B.. Oświadczył także, że wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych w Polsce ani poza jej granicami. Skarżący pozostaje właścicielem 1 akcji w spółce "A" pozostałe będące jego własnością akcje zostały wniesione do utworzonej przez niego w czerwcu 2014 roku spółki cypryjskiej "C". Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi oddalił wniosek C. N. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. W ponownie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący jako nową okoliczność świadczącą o pogorszeniu jego sytuacji materialnej wskazał wniesienie posiadanych uprzednio "A do nowo utworzonej spółki cypryjskiej "C", której właścicielem pozostaje skarżący. We wniesionym sprzeciwie pełnomocnik strony wskazał, że wartość rynkowa wniesionych do spółki "C". akcji była bardzo niska, co wynika z § 2 protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki "C". dotyczącego podwyższenia kapitału zakładowego spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 13 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. W świetle powołanej regulacji, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Zatem jak już wyżej wskazano, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza akt niniejszej sprawy wskazuje, że jest to drugi wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie. Prawomocnym postanowieniem z 11 marca 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi i oddalił wniosek w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych argumentując, że wnioskodawca nie może zostać uznany za trwale niezdolnego do poniesienia kosztów postępowania bowiem jedynie zawiesił prowadzoną uprzednio działalność gospodarczą stanowiąca dodatkowe źródło jego przychodów, a ponadto w żaden sposób nie wykazał ponoszonych niezbędnych kosztów swojego utrzymania, oświadczając jedynie, że nie ponosi wydatków mieszkaniowych. W tym miejscu wskazać należy, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 roku sygn. akt II OZ 654/08). W obecnie rozpoznawanym, wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy jako nową okoliczność świadczącą o pogorszeniu jego sytuacji materialnej strona wskazuje wniesienie posiadanych uprzednio akcji "A" do nowo utworzonej spółki cypryjskiej "C", której właścicielem pozostaje skarżący. W ocenie Sądu okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na kondycję finansową skarżącego. Wnioskodawca wszak sam podjął decyzję, aby do spółki "C". w czerwcu 2014 r. wnieść akcje serii B o łącznej wartości nominalnej na kwotę 198.000 zł oraz akcje serii A o wartości nominalnej 49.950 zł należącej do niego spółki "A", które w toku wcześniejszego postępowania w przedmiocie prawa pomocy były objęte zakazem zbywania. W ocenie Sądu strona nie może obecnie powoływać się na brak środków niezbędnych do zaspokojenia obciążających go kosztów sądowych, ponieważ, co należy podkreślić z całą mocą, sposób rozporządzania posiadanym przez stronę majątkiem pozostaje suwerenną decyzją strony, ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z podjętych kroków. Nie ma przy tym znaczenia podnoszona przez stronę we wniesionym sprzeciwie okoliczność, że wartość rynkowa wniesionych akcji była niska z uwagi na wysokie zobowiązania spółki "A". Kolejną okolicznością istotną dla rozpoznania zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozostaje fakt, że w złożonym formularzu PPF skarżący wskazał, że zamieszkuje w Ł., a źródłem jego utrzymania pozostaje wynagrodzenie w kwocie 1.680 zł, by następnie w związku z wezwaniem do sprecyzowania ponoszonych kosztów utrzymania wskazać, że na stałe zamieszkuje w B., nie podając przy tym wysokości uzyskiwanych w tym kraju dochodów oraz ponoszonych kosztów. Gołosłowne pozostają również twierdzenia skarżącego odnośnie realizacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wprawdzie skarżący nadesłał kopię ugody zawartą przed sądem belgijskim potwierdzającą wysokość alimentów, do których zapłaty na rzecz swojej córki zobowiązany jest skarżący, wraz z uwierzytelnioną kopią tłumaczenia przysięgłego tego dokumentu, z których wynika, iż na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny w wysokości 250 euro miesięcznie, to informacja ta nie jest wystarczająca do udokumentowania wysokości oraz faktu realizacji obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, do czego skarżący był zobowiązany na podstawie zarządzenia sądu z dnia 14 listopada 2014 r. Wątpliwości Sądu budzi też fakt niespójnych oświadczeń strony, co do miejsca zamieszkania: w złożonym formularzu PPF oraz zaświadczeniu o zatrudnieniu wskazano adres w Ł., przy ul. A, podczas, gdy z treści pisma z dnia 2014 r. (k. 185 akt sądowych) wynika, iż stałe miejsce pobytu skarżącego znajduje się na terytorium B.. Odnosząc natomiast się do zawartych we wniesionym sprzeciwie uwag dotyczących traktowania prawa pomocy, jako "prawa ubogich", opartego na kryteriach pozaustawowych Sąd stwierdza, że odpowiednikiem prawa pomocy w sądownictwie administracyjnym w okresie II Rzeczypospolitej było prawo ubogich. Przewidywały je zarówno art. 20 ustawy o Najwyższym Trybunale Administracyjnym, jak i przepisy rozdziału 9 części II (art. 101–104) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o Najwyższym Trybunale Administracyjnym. Zgodnie z art. 101 rozporządzenia przyznania prawa ubogich domagać się mogła osoba fizyczna lub prawna, która wykazała swe zupełne ubóstwo na podstawie zaświadczenia władzy publicznej o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach; od Trybunału zależało uznanie tego zaświadczenia za dostateczny dowód zupełnego ubóstwa tej osoby. W związku z powyższym prawo pomocy jest porównywane do historycznej instytucji prawa ubogich. Odniesienie takie znalazło się również w postanowieniu referendarza sadowego z dnia 7 stycznia 2015 r., który stwierdził, że aktualnie obowiązujące prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów procesu z jakichkolwiek źródeł. Sąd podziela to stanowisko. Z powyższych względów, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podkreśla, że nie jest przy zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem skarżący wybiórczo traktuje obowiązek złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia E.J.