I SA/Łd 844/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ł. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]roku Nr [...] , [...] w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 1 września 2016 roku Ł. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku określającą skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 9.732 zł podatnik wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jego działalność gospodarcza straciła ważnych kontrahentów w ubiegłym roku i dlatego poniósł bardzo dużą stratę w wysokości 270.500 zł. W bieżącym roku działalność również nie przynosi dochodu. Do wniosku skarżący dołączył wydruk PIT/B za 2015 rok z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskał on przychów w wysokości 637.181 zł, poniósł koszty w wysokości 907.682 zł i odnotował stratę w wysokości 270.500 zł. Zarządzeniem z 17 października 2016 roku pełnomocnik podatnika został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego za dwa ostatnie lata podatkowe; nadesłanie rachunku zysków i strat z prowadzonej działalności gospodarczej obrazującego jej bieżącą kondycję bądź odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie 4 miesiące, nadesłanie odpisów deklaracji VAT-7 za cztery okresy rozliczeniowe, wskazanie tytułu własności do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania wnioskodawcy oraz udokumentowanie wysokości ponoszonych świadczeń eksploatacyjnych i innych stałych obciążeń jego gospodarstwa domowego, nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał deklaracje VAT-7, z których wynika, że w czerwcu br. dokonał dostawy towarów i usług za kwotę 37.000 zł w lipcu i wrześniu 2016r. za kwoty po 2.000 zł zaś w sierpniu nie odnotował sprzedaży. W tym okresie zakupu towarów i usług przez wnioskodawcę oscylowały w granicach od 2.078 zł do 5.314 zł miesięcznie. Dane te znajdują odzwierciedlenie także w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, z której wynika także, że od początku roku do końca września 2016 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 85.250 zł. i poniósł koszty w wysokości 55.930 zł. Z nadesłanego zeznania podatkowego za 2014 rok wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 1.642.843 zł poniósł koszty 1.549.005 zł uzyskując z niej dochód w kwocie 93.837 zł. Z zeznań podatkowych wynika także, że skarżący ma córkę. Skarżący nadesłał także wyciąg z rachunku bankowego za okres od 9 sierpnia do 10 października br. z którego wynika, że co miesiąc około 2.300 zł pochłaniają spłaty zaciągniętych kredytów. Ponadto na rachunek ten 20 września 2016r. skarżący wpłacił kwotę 2.000 zł z należącego do niego innego rachunku bankowego o nr. [...], z którego mimo wezwania wyciągu nie przedstawił. Zarządzeniem z 18 listopada 2016 roku pełnomocnik wnioskodawcy ponownie został wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez wskazanie czy skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją córką i jej matką w przeciwnym razie udokumentowanie wysokości świadczeń alimentacyjnych łożonych na utrzymanie córki, wskazanie tytułu własności do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania wnioskodawcy oraz będącej jego adresem do korespondencji i udokumentowanie wysokości ponoszonych świadczeń eksploatacyjnych oraz innych stałych obciążeń jego gospodarstwa domowego, udzielenie pełnej informacji dotyczącej posiadanych udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego, pełnionych funkcjach w organach tych spółek i uzyskiwanych z tego tytułu dochodach. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego poinformował, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją córką i jej matką, zamieszkuje w nieruchomości będącej własnością jego brata i nie ponosi żadnych kosztów związanych z jej utrzymaniem, skarżący posiada 33% udziałów w A. Sp. z o.o.(spółka nie prowadzi bieżącej działalności) oraz 90% udziałów w B. Sp. z o.o. działalność spółki jest zawieszona. Z danych KRS wynika, że w obu podmiotach skarżący jest Prezesem zarządu. Starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), postanowieniem z 24 stycznia 2017r. przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez wolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 4.000 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie udzielił, żadnych informacji dotyczących posiadanych na utrzymanie dochodów ani wysokości ponoszonych wydatków swojego niezbędnego utrzymania, zataił także fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z córką oraz jej matką i nie udzielił żadnych informacji dotyczących ich dochodów ani posiadanego majątku. Referendarz wskazał, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie swojej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Uwzględniając powyższe oraz wysokość wpisu w niniejszej sprawie w wysokości 9.732 zł stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym w ocenie referendarza stało się przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 4.000 zł. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik Ł. K. stwierdził, że biorąc pod uwagę sytuację finansową podatnika nie można uznać, iż jest on w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania przed sądem. Wyjaśnił, że ilość toczących się wobec podatnika, jak też spółek, w których posiada on udziały, licznych postępowań całkowicie sparaliżowała możliwości zarobkowe strony. Ponadto pełnomocnik wskazał, że przed WSA w Łodzi toczą się obecnie postępowania za lata 2009-2014 zarówno w zakresie podatku VAT, jak i podatku dochodowego od osób fizycznych, a kumulacja postępowań sprawia, że nie mając środków na pokrycie wpisów w sprawach zawisłych przed sądem skarżący nie ma realnej możliwości skorzystania z prawa do sądu. Ponadto skarżący w postępowaniach toczących się pod sygn. akt I SA/Łd 1036/16 oraz I SA/Łd 1035/16, gdzie wartość wpisu nie przekraczała jego możliwości finansowych nie uchylał się od jego opłacenia. Podsumowując pełnomocnik stwierdził, że skarżący w konsekwencji odmowy przyznania prawa pomocy nie ma realnej możliwości wykluczenia z obrotu wadliwych decyzji organów, które de facto spowodowały trudną sytuację finansową podatnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie Sądu referendarz sądowy w postanowieniu z 24 stycznia 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącego zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności z informacji zawartych w formularzu PPF, oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, a także nadesłanych dodatkowych dokumentów jednoznacznie wynika, że skarżący stwierdził, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką oraz jej matką i nie udzielił żadnych informacji dotyczących ich majątku, czy też posiadanego dochodu. Lokal, w którym zamieszkuje rodzina skarżącego, stanowi własność brata strony. Skarżący, jak podaje, nie osiąga żadnych dochodów oraz nie ponosi kosztów utrzymania lokalu. Natomiast jego zobowiązania z tytułu leasingu i kredytu są pokrywane z zaciągniętego kredytu w rachunku A. w kwocie 50.000 zł. Ponadto oświadczył, że posiada zobowiązania zarówno z tytułu należności publicznoprawnych, jak i komercyjnych, powstałych wobec podmiotów prywatnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazał, że wobec jego majątku toczy się równolegle kilkanaście postępowań egzekucyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych. Skarżący mimo wezwania nie podał jednak aktualnej kwoty zobowiązań wynikających z tego tytułu. Uwadze referendarza nie umknął również fakt, iż jak wynika z wyciągów z rachunku bankowego nadesłanych przez stronę w okresie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy na rachunek ten 20.09.2016r. skarżący wpłacił 2.000 zł należącego do strony innego rachunku bankowego, z którego mimo wezwania wyciągu nie przedstawił, co w ocenie Sądu czyni zasadnym tezę, że skarżący posiada jednak dodatkowe źródło dochodu, mimo deklarowanego braku jego osiągania. Ponadto Sądowi wiadomo jest z urzędu, że w związku ze złożonymi przez stronę wnioskami o prawo pomocy w toczących się przed WSA w Łodzi postępowaniach w sprawach I SA/Łd 985/16 oraz I SA/Łd 986/16 ustalono, że skarżący wbrew twierdzeniom zawartym oświadczeniach złożonych w niniejszej sprawie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Nadto zarówno w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i dodatkowym oświadczeniu o sytuacji majątkowej własnej oraz żony, mimo stosownego wezwania, podatnik nie przedstawił informacji dotyczących majątku małżonki, osiąganego przez nią dochodu oraz ewentualnie posiadanych przez nią kont bankowych. W tej sytuacji podzielić należy zawartą w zaskarżonym postanowieniu tezę co do tego, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dokonał rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiało dokonanie pełnej oceny zdolności płatniczych skarżącego pod kątem poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, jako niewiarygodne i gołosłowne należy ocenić twierdzenia skarżącego co do tego, że nie posiada obecnie żadnego majątku i nie jest w stanie wskazać wysokości swoich zobowiązań. W szczególności z akt niniejszej sprawy wynika (deklaracja VAT-7), iż w czerwcu 2016r. skarżący dokonał sprzedaży towarów i usług za kwotę 37.000 zł, zaś w lipcu i wrześniu 2016r. za kwoty po 2.000 zł, natomiast w sierpniu nie odnotował sprzedaży. W tym okresie zakupy towarów i usług przez wnioskodawcę oscylowały w granicach od 2.078 zł do 5.314 zł miesięcznie. Dane te znajdują odzwierciedlenie także w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, z której wynika, że od początku 2016 roku do końca września 2016 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 85.250 zł. i poniósł koszty w wysokości 55.930 zł. Z zeznania PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 wynika natomiast, że skarżący osiągnął przychód na poziomie 637.181,59, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 907.682,39 zł, co zaowocowało stratą w wysokości 270.500,80 zł. Z kolei z nadesłanego zeznania podatkowego za 2014 rok wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 1.642.843 zł poniósł koszty 1.549.005 zł uzyskując z niej dochód w kwocie 93.837 zł. Wymienione kwoty świadczą zdaniem Sądu o tym, iż wbrew stanowisku strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wniesionym sprzeciwie działalność gospodarcza strony daje możliwość partycypacji w kosztach postępowania zainicjowanego przed sądem. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Sąd podkreśla przy tym, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Sąd podkreśla raz jeszcze, iż mimo niewątpliwie skomplikowanej sytuacji finansowej strony partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony, nawet, jeśli miałoby to wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący pomimo kłopotów finansowych kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, która do września 2016r. przyniosła jednak zysk, podobnie jak w 2014r., kiedy był on znacznie większy. Powyższe w ocenie Sądu przeczy twierdzeniom strony o braku jakichkolwiek środków, z których mógłby zostać pokryty wpis sądowy w niniejszej sprawie. Podsumowując należy wskazać, że postawa podatnika uchylającego się od kompleksowego przedstawienia zarówno swojej sytuacji materialnej (w tym ponoszonych wydatków niezbędnych do utrzymania wraz z podaniem rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu oraz wskazaniem źródła ich pochodzenia), jak również sytuacji majątkowej żony powoduje, że w kwestionowanym postanowieniu z 24 stycznia 2017r. w sposób niezwykle sprzyjający dla strony przyjęto, że ze względu na wysokość wpisu należnego w niniejszej sprawie (9.732 zł) uzasadnionym stało się obniżenie stronie opłaty z tego tytułu do wysokości 4.000 zł. Sąd podziela tę argumentację nie tracąc również z pola widzenia kosztów, które musi ponieść skarżący w pozostałych sprawach zawisłych przed WSA w Łodzi oraz nie chcąc pogarszać sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu. AKE.