I SA/Łd 853/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. M. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 31 października 2016 r. w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 roku oraz orzeczenia o zabezpieczeniu wykonania tych zobowiązań wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: 1) umorzyć postępowanie w części dotyczącej prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika; 2) utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego w pozostałym zakresie. R. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą przybliżoną kwotę zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 r. oraz orzekającą o zabezpieczeniu wykonania tych zobowiązań wraz z odsetkami za zwłokę. W skardze zawarty był wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a z żoną posiada rozdzielność majątkową. Określając swój stan majątkowy wykazał, że nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Jest właścicielem dwóch pojazdów: BMW 530C (rok prod. 2006) oraz Nissan Primera (rok prod. 2003) – nie podał ich szacunkowej wartości. Zgodnie z oświadczeniem uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 10.000 – 15.000 zł miesięcznie. Jego dochód z tego tytułu za ubiegły rok wyniósł 115.427 zł. Wnioskodawca wskazał także, że spłaca liczne kredyty bankowe, których rata miesięczna wynosi ok. 13.700 zł. Oszacował także koszty swojego miesięcznego utrzymania na kwotę 2.000 zł z czego 1.000 zł stanowi kwota przekazywana żonie w związku z zamieszkiwaniem przez wnioskodawcę w należącym do niej lokalu. Z dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego do sprawy sygn. akt III SA/Łd 647/16 wynika, że za 2015 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 23.218.769 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 23.103.341 zł, co dawało dochód w kwocie 115.427 zł. Skarżący przekazał także kserokopie deklaracji VAT-7 za okres od marca 2016 r. do sierpnia 2016 r. Z deklaracji za marzec wynikało, że podstawa opodatkowania wyniosła 1.674.080 zł, za kwiecień – 1.631.187 zł, za maj – 1.631.874 zł, za czerwiec – 1.584.760 zł, za lipiec – 1.747.059 zł, za sierpień – 1.703.318 zł. Z przekazanych wyciągów z rachunków bankowych wynikało natomiast, że salda na poszczególnych rachunkach wynosiły na dzień 30 września 2016 r.: w A.Banku Banku S. – 383,82 zł; w Banku B. debet 0,60 zł; w banku C. BP saldo 160,02 zł. Przy czym na rachunku w B.Banku w analizowanym okresie zarejestrowano "Obroty MA" na kwotę ok. 315.000 zł, w tym wpłaty własne żony skarżącego na łączną kwotę ok. 144.000 zł. Na rachunku w Banku B. "Obroty MA" wyniosły ok. 35.000 zł. Rachunek w C. BP wykazał w tym okresie "Obroty MA" w kwocie ok. 1.300.000 zł. Postanowieniem z dnia 31 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy wskazując m.in., że wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej przeczy twierdzeniom wnioskodawcy o braku jakichkolwiek możliwości pokrycia kosztów zainicjowanego postępowania. Odpis postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 9 listopada 2016 r. W dniu 7 listopada 2016 r. do akt sprawy wpłynęło pismo doradcy podatkowego I. K. o przystąpieniu do sprawy w charakterze pełnomocnika. Do pisma załączono odpis pełnomocnictwa. Pełnomocnik wniósł o zmianę złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczył, że wniosek w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu, jest nieaktualny oraz że skarżący wnosi jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 listopada 2016 r. pełnomocnik strony wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym zarzucił naruszenie: 1) art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") poprzez pobieżną ocenę sytuacji życiowej skarżącego, która nie uwzględnia okoliczności przytoczonych w sprawie, dokonaną z naruszeniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, 2) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia przesłanek przyjętej oceny, zgodnie z którą skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania dla siebie. Pełnomocnik wniósł o ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwzględnieniem treści ww. pisma procesowego oraz o bardziej szczegółową analizę sprawy i dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę. W uzasadnieniu sprzeciwu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania podatkowego i sądowego. Oświadczył, że po rozmowie z mocodawcą stwierdził, że argumentacja przedstawiona w postanowieniu jest chybiona. Zarzucił, że referendarz sądowy wskazał na dane wynikające z deklaracji składanych przez skarżącego dla potrzeb podatku od towarów i usług, z których wynika, że miesięczne przychody skarżącego kształtują się na poziomie około 1,5 mln zł. Zdaniem pełnomocnika powyższe nie ma jednak odniesienia do uzyskiwanych przez skarżącego dochodów. Podatek od towarów i usług nie jest podatkiem dochodowym. Zdaniem autora sprzeciwu referendarz niesłusznie poddał w wątpliwość prawdziwość wnioskodawcy odnośnie relacji jakie łączą go z żoną, wskazując jako przyczynę tych wątpliwości fakt, iż w okresie od kwietnia do września 2016 r. żona skarżącego dokonała wpłat własnych na rachunek bankowy skarżącego łącznie około 144.000 zł. Skarżący podniósł, że pozostaje w związku małżeńskim, co nie oznacza że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący wyjaśnił, że handluje paliwem i większość należności za sprzedany towar otrzymuje w gotówce. Równocześnie ma świadomość, że z uwagi na regulacje zawarte w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej "...dobrze będzie..." jeżeli należności za zakupiony towar będzie regulował za pośrednictwem rachunku bankowego. Ponieważ bank, który prowadzi rachunek skarżącego pobiera wysoką prowizję za wpłaty dokonywane w siedzibie banku "...utarg firmy jest wpłacany na inne konto (w banku, który takich prowizji nie pobiera)..." a następnie przekazywany na rachunek skarżącego. Skarżący oświadczył, że gdyby wpłacił ww. kwotę bezpośrednio w "swoim" banku, to musiałby zapłacić około 500 zł prowizji. Skarżący podkreślił, że po każdej wpłacie dokonywanej przez żonę na rachunek skarżącego, dokonywane były przelewy na rzecz podmiotów handlujących paliwem. Pełnomocnik skarżącego stwierdził, że powyższa okoliczność nie została dostatecznie wytłumaczona we wniosku dlatego tok rozumowania referendarza jest w pewnym zakresie zrozumiały, jednak pełnomocnik nie podziela wniosków referendarza, ponieważ okazało się że nie są zgodne ze stanem faktycznym. W dniu 28 listopada 2016 r. do akt sprawy wpłynęło pismo stanowiące uzupełnienie sprzeciwu. Pełnomocnik skarżącego zakwestionował ocenę referendarza, zgodnie z którą "skarżący swobodnie kieruje przepływem znacznych środków pieniężnych". Podniósł, że gdyby tak było skarżący nie zadawałby sobie trudu składając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem pełnomocnika referendarz nie wziął pod uwagę, że gdyby skarżący nie uregulował raty kredytu w terminie, bank wszcząłby postępowanie egzekucyjne i zablokował rachunki bankowe wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej. Pełnomocnik podniósł, że przedmiotowe postępowanie sądowe jest jednym z wielu postępowań toczących się wobec skarżącego, co wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Wskazał, że organy podatkowe przeprowadziły wobec skarżącego kontrole podatkowe w zakresie prawidłowości rozliczenia podatku dochodowego, podatku od towarów i usług, akcyzowego oraz opłaty paliwowej za lata 2013-2015 oraz dokonały zabezpieczenia przewidywanych przyszłych zobowiązań podatkowych na znikomym majątku, w łącznej kwocie ponad 25 mln zł oraz odsetek za zwłokę w wysokości 3,5 mln zł. Dotychczas organy podatkowe wszczęły 47 postępowań wobec skarżącego, w których podatnik z uwagi na trudną sytuację materialną próbuje reprezentować się osobiście. Pełnomocnik zwrócił również uwagę, że o licznych kontrolach podatkowych prowadzonych wobec skarżącego dowiedziało się środowisko lokalne, co spowodowało spadek rentowności działalności prowadzonej przez skarżącego. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący nie może wyzbyć się posiadanego majątku by pokryć koszty sądowe ponieważ samochody które posiada zostały zabezpieczone na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Zdaniem pełnomocnika referendarz sądowy nie wziął również pod uwagę stanu zdrowia skarżącego. Oświadczył, że skarżący przeszedł zawał serca i przebywa pod stałą opieką lekarzy specjalistów. Zarzucił, że referendarz sądowy nie wezwał wnioskodawcy do przedstawienia dokumentacji medycznej. Przy piśmie z dnia 28 listopada 2016 r. pełnomocnik przesłał fotokopie dwóch zawiadomień o zajęciu środka transportu z dnia 11 lutego 2016 r. dotyczących samochodów osobowych Nissan Primera i BMW 530 Touring. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarżący wystąpił osobiście z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 października 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po wydaniu ww. postanowienia, ale przed jego doręczeniem skarżący udzielił pełnomocnictwa doradcy podatkowemu I. K.. W piśmie procesowym z dnia 4 listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącego zmodyfikował wniosek o przyznanie prawa pomocy "...poprzez skreślenie pozycji 4.2 wniosku..." . Sąd przyjął, że powyższe żądanie oznacza, że skarżący cofnął wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Możliwość cofnięcia wniosku o prawo pomocy została przewidziana w art. 249a P.p.s.a. Stosownie do przywołanego przepisu jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając na uwadze, że skarżący cofnął wniosek w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz fakt, iż skarżący jest reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, sąd uznał, że zachodzą obie przesłanki umorzenia postępowania o przyznanie prawa pomocy w części. Strona zrezygnowała z ustanowienia pełnomocnika z urzędu a równocześnie ustanowienie pełnomocnika z wyboru oznacza, że postępowanie w tym zakresie stało się zbędne. Oznacza to, że aktualnie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym zakresie sąd podziela ocenę referendarza sądowego, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Za odmową uwzględnienia wniosku strony świadczy przede wszystkim wysokość przychodów i dochodów skarżącego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi od 10.000 zł do 15.000 zł. W roku 2015 skarżący uzyskał przychód w wysokości 23.218.769 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 23.103.341 zł, co dało dochód w kwocie 115.427 zł. Z deklaracji VAT-7 wynika, że miesięczne obroty skarżącego wynoszą około 1,5 mln zł. Sąd podziela argument pełnomocnika skarżącego iż wysokość obrotu wynikająca z deklaracji dla potrzeb podatku od towarów i usług nie świadczy o uzyskaniu dochodu. Tym niemniej świadczy ona o rozmiarach prowadzonej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy trafnie zauważył, że informacje dotyczące rocznego przychodu i miesięcznego obrotu wskazują na dużą skalę działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę, oraz możliwość przeznaczenia część środków pieniężnych służących finansowaniu działalności gospodarczej na pokrycie kosztów obecnego procesu. Sąd porównał powyższe wartości, w tym zwłaszcza wysokość miesięcznego dochodu, z wysokością wpisu od skargi (500 zł) i przyszłymi potencjalnymi kosztami (opłata kancelaryjna od sporządzenia uzasadnienia – 100 zł ponoszona w sytuacji gdyby sąd oddalił skargę, wpis od skargi kasacyjnej – 250 zł) i doszedł do przekonania, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania. Przeciwko tej ocenie nie przemawiają zdaniem sądu wysokie wydatki na obsługę zaciągniętych kredytów. Zdaniem sądu, skoro skarżący posiada zdolność do zaciągnięcia zobowiązań kredytowych, których raty wynoszą łącznie około 13.700 zł miesięcznie, to oznacza to posiada środki pieniężne na uiszczenie kwoty 500 zł oraz na poniesienie ewentualnych przyszłych kosztów postępowania. Wyjaśnić należy, że aktualnie w tutejszym sądzie zawisły dwie sprawy ze skargi R. M.. Z uwagi na tożsamy przedmiot obu spraw (zabezpieczenie przyszłych zobowiązań podatkowych) wpis sądowy od skargi i ewentualne dalsze koszty sądowe są identyczne w obu sprawach. W ocenie sądu za uwzględnieniem wniosku nie przemawia argument pełnomocnika, iż wobec skarżącego toczą się liczne postępowania kontrolne lub podatkowe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd bierze, co do zasady pod uwagę liczbę postępowań sądowoadministracyjnych, które toczą się z udziałem danego skarżącego ponieważ rzutuje to bezpośrednio na wysokość kosztów sądowych. Liczba postępowań kontrolnych lub podatkowych z udziałem skarżącego nie ma natomiast wpływu na wysokość tych kosztów. W ocenie sądu za przyznaniem prawa pomocy skarżącemu nie przemawia również okoliczność zajęcia dwóch samochodów przez organ podatkowy. Fakt posiadania przez skarżącego dwóch samochodów osobowych oraz ich zajęcia na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, nie stanowią okoliczności przesądzających, w niniejszej sprawie o odmowie przyznania prawa pomocy. Jak wskazano powyżej zasadniczym argumentem przemawiającym przeciwko uwzględnieniu wniosku jest wielkość przychodu i dochodu skarżącego. Zestawiając ich wysokość z kosztami wpisu o skargi w obu toczących się aktualnie sprawach, sąd nie dał wiary oświadczeniu, iż skarżący jest osobą ubogą, która nie posiada środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut, iż referendarz sądowy nie wziął pod uwagę stanu zdrowia skarżącego i nie wezwał skarżącego do dostarczenia dokumentacji medycznej. Zdaniem sądu fakt, iż skarżący przeszedł zawał nie ma bezpośredniego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy i sąd badają czy wnioskodawca może ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przedmiotem analizy sądu jest sytuacja materialna wnioskodawcy, w tym dochody i wydatki jakie dana osoba musi ponieść dla własnego utrzymania. W przypadku osób chorych do wydatków tych zalicza się m.in. koszty leków i leczenia. Opisując wydatki wnioskodawca podał, że ponosi miesięczne koszty utrzymania, w tym leków, w wysokości 1.000 zł. Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że referendarz sądowy wziął pod uwagę powyższą okoliczność, zaś wzywanie skarżącego do dostarczenia dokumentacji medycznej było zbędne. Wnioskodawca miał możliwość nadesłania dokumentacji, którą uważał za istotną wraz ze sprzeciwem lub przy pismach stanowiących uzupełnienie sprzeciwu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.