I SA/Łd 857/10

Dnia 12 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Joanna Skrzypczak-Zajger po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2010 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległych składek uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Łd 857/10 Uzasadnienie Pismem z dnia 9 listopada 2010 r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł., M. M. wniósł o umorzenie odsetek za zwłokę w płatności składek na ubezpieczenie społeczne, rozłożenie na raty należności głównej oraz o umorzenie prowadzonego w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W.. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż od kwietnia 2002 roku prowadził działalność gospodarczą m.in. w zakresie usług w branży motoryzacyjnej, usług budowlano-remontowych oraz handlu artykułami spożywczymi. Pomimo formalnego zarejestrowania działalności do dnia 24 kwietnia 2008 r. faktycznie działalność skarżącego ustała z końcem 2003 roku, gdyż nie przynosiła ona dochodów. Wnioskodawca wskazał, iż nie regulował ciążących na nim zaległości z uwagi na trudną sytuację materialną i problemy finansowe, które zmusiły go do poszukiwania pracy. Pismem z dnia 19 listopada 2009 r., organ poinformował wnioskodawcę o wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W piśmie poinformowano również o tym, że odpowiedź na wniosek, w części dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. otrzyma odrębnym pismem, zaś wniosek o rozłożenie należności głównej na raty będzie rozpatrywany po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę. Postanowieniem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał do właściwego miejscowo Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. wniosek skarżącego z dnia 9 listopada 2009 r., w części dotyczącej umorzenia prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. postępowania egzekucyjnego. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę w płatności składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że średni miesięczny dochód netto (za okres od września 2009 r. do listopada 2009 r.), przypadający na jednego członka rodziny wnioskodawcy, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (po uwzględnieniu alimentów płaconych na syna w wysokości 500,00 zł i ponoszonych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania w wysokości ok. 453,00 zł) wynosił około 1.887 zł, co znacznie przekracza minimum socjalne i nie uzasadnia umorzenia należności. Pismem z dnia 9 lutego 2010 r. M. M. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową oraz rodzinną, która w jego ocenie uzasadnia umorzenie należności. Z kolei pismem z dnia 19 marca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał M. M. do uzupełnienia wniosku o rozłożenie na raty należności głównej, poprzez nadesłanie szeregu dowodów, wskazanych szczegółowo w piśmie, pouczając jednocześnie, że ich niezłożenie w terminie 14 dni spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Pismem z dnia 19 kwietnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozostawił wniosek w przedmiocie rozłożenia na raty bez rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej i podniósł, że wnioskodawca nie wykazał, iż opłacenie należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę, mogłoby pozbawić jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a tym samym nie wykazał zajścia przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Organ odwoławczy wskazał, iż M. M. nie wykazał również tego, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w postaci odsetek za zwłokę, gdyż jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu osiąga stałe comiesięczne dochody, tym samym nie wykazał zajścia przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia. W ocenie organu odwoławczego w przypadku skarżącego nie miała również zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia, ponieważ od dnia 25 kwietnia 2008 r. nie prowadzi już pozarolniczej działalności gospodarczej. W decyzji Zakład podniósł, iż brak jest również podstaw do umorzenia odsetek za zwłokę w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zmianami), który daje Zakładowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Na powyższe rozstrzygnięcie organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł M. M.. W swoim środku zaskarżenia podniósł, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem zaskarżonej decyzji i podtrzymał swoje stanowisko co do trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. We wniosku z 9 listopada 2009 r. skarżący zawarł pod adresem organu 3 żądania. Po pierwsze wnosił o umorzenie odsetek za zwłokę w płatności składek na ubezpieczenie społeczne, po drugie rozłożenie na raty należności głównej i po trzecie o umorzenie prowadzonego w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W.. Co do pierwszego z przedstawionych żądań postępowanie toczyło się w rozpoznawanej sprawie, w zakresie trzeciego wniosek został przekazany do rozpoznania według właściwości. Co do trafności wyboru powyższych trybów w zakresie omawianych żądań nie można mieć zastrzeżeń. Zasadnicze zastrzeżenia budzi natomiast sposób załatwienia drugiego elementu wniosku skarżącego, inicjującego postępowanie administracyjne. W zawiadomieniu z dnia 19 listopada 2009 r. organ poinformował skarżącego, że wniosek o rozłożenie należności głównej zostanie rozpatrzony po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę (k. 24 akt administracyjnych). Już tego rodzaju zabieg nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Po pierwsze bowiem decyzja zaskarżona do sądu ograniczyła się w związku z tym jedynie do kwestii umorzenia odsetek za zwłokę, pomijając żądanie rozłożenia należności głównej na raty. Tym samym organ nie odniósł się do całości wniosku mimo, że do obu przedmiotowych żądań pozostawał właściwy, co oznacza, że zaskarżona decyzja ma charakter częściowy. W przypadku wydania decyzji częściowej konieczne jest jednak wyraźne wskazanie tego faktu w treści decyzji (H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Zakamycze 2004, s. 56), czego organ, w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. nie uczynił. Nie dosyć jednak na tym. Po upływie około 4 miesięcy od omawianego zawiadomienia organ wezwał skarżącego do złożenia szeregu dowodów pouczając, że ich niezłożenie w terminie 14 dni spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia (k. 99 akt administracyjnych), a po częściowo (gdyż część dowodów została złożona przez skarżącego) bezskutecznym upływie tego terminu pismem z dnia 19 kwietnia 2010 r. pozostawił wniosek w przedmiocie rozłożenia na raty bez rozpatrzenia. Pismo to nie wskazuje wprawdzie podstawy prawnej tego rodzaju rozstrzygnięcia, lecz przypuszczać należy, że został zastosowany art. 64 § 2 kpa. Rzecz jednak w tym, że przepis ten ma zastosowanie w przypadku braków formalnych wniosku. W przypadku zaś braków dowodowych, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, organ nie może powołać się na cytowany przepis. Powinien natomiast, w przypadku, gdy strona nie wywiązuje się z obowiązku przedłożenia dowodów albo sam ich poszukiwać, albo, gdy ustalenia faktyczne na to pozwalają, odstąpić od ich poszukiwania. W obu wymienionych przypadkach organ musi rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, uwzględniając lub odmawiając uwzględnienia stanowiska strony. W żadnym razie nie może z powodu braku przedłożenia dowodów pozostawić wniosku bez rozpatrzenia, już choćby z tego względu, że narusza zasadę załatwienia sprawy co do jej istoty decyzją – art. 104 § 1 kpa. Kolejnym, równie poważnym uchybieniem jest zawarcie rozstrzygnięcia w piśmie. Nie dosyć bowiem, że owo rozstrzygnięcie jest aktem władzy organu to jeszcze służy od niego środek odwoławczy, gdyż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, z możliwością późniejszego skierowania sprawy do sądu administracyjnego. Załatwienie sprawy pismem pozbawia stronę możliwości odwołania się od rozstrzygnięcia i ewentualnego zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym. Słowem załatwienie sprawy pismem zamiast decyzją jest niedopuszczalne i narusza prawa strony. Również zatem i z tego powodu zaskarżona decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym. Podczas ponownego rozpatrzenia sprawy organy wezmą pod uwagę wszystkie powyższe wywody i zastosują się do nich w toku procedowania w sprawie. Dopiero wówczas będzie możliwe i celowe odniesienie się do argumentów stron co do meritum sprawy tj. odmowy umorzenia odsetek od zaległości. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało orzec jak w sentencji. Sz.Ch.