I SA/Łd 859/09

Dnia 19 maja 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk - Drozda (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 roku na rozprawie sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległej I i II raty podatku łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2009 uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z 21 maja 2009 r. A.M. wniósł o umorzenie zaległych dwóch pierwszych rat łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. w łącznej kwocie 208,- zł. Uzasadniając swój wniosek powołał się na szkody, które poniósł w wyniku suszy oraz na straty wyrządzone przez zwierzęta leśne (dziki). Decyzją z [...] Wójt Gminy C., powołując się m.in. na art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zmianami), odmówił uwzględnienia wniosku podatnika. Wójt ustalił, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 8,37 ha, z czego 6,70 ha stanowią grunty orne. Na terenie gospodarstwa znajduje się budynek mieszkalny drewniany oraz dwa budynki gospodarcze murowane wszystkie w stanie średnim. Podatnik posiada ciągnik rolniczy T-25 z 1991 r., podstawowe maszyny rolnicze, samochód osobowy Tico z 1997 r., trzy krowy, dwoje cieląt, jedną klacz i jedno źrebię. Organ ustalił nadto, że żona podatnika jest zatrudniona i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 985,- zł, a także zasiłek rodzinny w kwocie 128,- zł, natomiast wnioskodawca otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości 489,44 zł. Przyjął ponadto, powołując się na dane z Głównego Urzędu Statystycznego, że roczny szacunkowy dochód z gospodarstwa strony wynosi 9.734 zł. Na utrzymaniu podatnika pozostaje dwoje dzieci w wieku 8 i 12 lat. Odnośnie do szkód wyrządzonych przez zwierzęta leśne, strona powołała się na szkody powstałe w 2008 r. W aktach znajdują się dwa protokoły szacowania szkody w uprawach i płodach rolnych z maja i listopada 2008 r. W czasie tych pierwszych oględzin stwierdzono szkodę wyrządzoną przez dziki i ustalono odszkodowanie w wysokości 315 zł, natomiast w czasie drugich oględzin nie odnaleziono żadnych tego rodzaju szkód. Ponadto w 2008 r., z powodu strat w uprawach wskutek suszy, Wójt Gminy C. decyzją z [...] umorzył podatnikowi II ratę łącznego zobowiązania pieniężnego, a z powodu suszy i strat spowodowanych przez zwierzęta łowne decyzją z [...] umorzył IV ratę łącznego zobowiązania pieniężnego za ten rok. Powołując się na powyższe ustalenia organ pierwszej instancji uznał, że zapłata podatku w ratach po 98 zł (I rata) i 110 zł (II rata) leży w granicach możliwości płatniczych podatnika, a uregulowanie zaległości nie zachwieje podstawami egzystencji jego gospodarstwa domowego. Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko zajęte przez Wójta Gminy C. W skardze na tę decyzję A.M. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Ponownie wskazał, że z powodu strat spowodowanych suszą oraz szkód wyrządzonych przez dziki nie jest w stanie ponieść obciążenia podatkowego. Podniósł, że nie otrzymał żadnego odszkodowania od kół łowieckich mimo że o takie odszkodowanie się ubiegał. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Na wstępie wskazać należy, że podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku A.M. stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Z przepisu tego wynika, że zaległości podatkowe mogą być umarzane w całości lub w części, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. W literaturze i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że decyzje wydawane w zakresie umorzenia należności podatkowych są oparte na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ podejmujący rozstrzygnięcie ma swobodę co do tego czy umorzy należności strony, czy też nie, i to nawet wtedy, gdy stwierdzi zaistnienie przesłanek umożliwiających uwzględnienie tego wniosku. Swoboda organu podatkowego nie może jednak oznaczać dowolności w orzekaniu, a ta pojawia się, gdy organ podatkowy rozstrzyga wniosek bez uprzedniego, rzetelnego przeanalizowania przesłanek wymienionych w cytowanym art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Przepis ten wymienia dwie przesłanki tj.: "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". Aby zatem stwierdzić, czy w danym przypadku ważny interes podatnika mógłby uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku strony, trzeba najpierw w sposób wyczerpujący ustalić, jaka jest faktyczna sytuacja materialna, rodzinna i osobista podatnika i czy ma on realne możliwości uregulowania zaległości podatkowej. Inicjatywa dowodowa należy w tego rodzaju sprawach do wnioskodawcy. Jest to wynikiem dość oczywistego faktu, iż to wnioskodawca, wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia podatku, najczęściej sam dysponuje wiedzą o tych przeszkodach, a także odpowiednimi dowodami mogącymi je potwierdzić. Z tego jednak, że w sprawach tych inicjatywa dowodowa należy do podatnika, nie wynika, że organ podatkowy zwolniony jest od obowiązku weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę według zasad ogólnych, w szczególności z zachowaniem zasady wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). W piśmiennictwie przyjmuje się również, że organ podatkowy, podejmując decyzje na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, nie jest zwolniony od dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych (por. B. Dauter w: B. Gruszczyński, M. Niezgódka-Medek, R. Hauser, A. Kabat, S. Babiarz, B. Dauter, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, wydanie IV, str. 318). W sytuacjach wątpliwych bądź wynikających z nieznajomości prawa należy oczekiwać od organu podatkowego, że będzie nie tylko udzielał stronie stosownych informacji, ale także sam podejmował inicjatywę dowodową (por. B. Dauter, op. cit., str. 318). Konieczność przejęcia inicjatywy przez organ jest tym bardziej uzasadniona w sprawach, w których lektura pism złożonych przez podatnika dowodzi pewnej nieporadności w prowadzeniu spraw urzędowych. W ocenie sądu w niniejszej sprawie organy podatkowe nie sprostały przedstawionym wyżej standardom. W zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, organy podatkowe nie przeprowadziły w sposób właściwy analizy sytuacji podatnika, zarówno w zakresie środków jakimi obecnie dysponuje, jak też wydatków, które ponosi. Przede wszystkim organy podatkowe nie pokusiły się o określenie, choćby w przybliżeniu, wartości majątku podatnika. Ograniczyły się jedynie do wskazania co wchodzi w jego skład. Tymczasem wartość majątku wnioskodawcy, przy uwzględnieniu jego płynności, jest jedną z podstawowych okoliczności świadczących o faktycznej jego sytuacji życiowej. Organy w czasie oględzin gospodarstwa podatnika ustaliły, że strona posiada prócz maszyn i urządzeń niezbędnych dla jego prowadzenia, również samochód osobowy Tico z 1997 r. oraz inwentarz żywy. Organy winny zatem ocenić, w jakim zakresie można wymagać od podatnika, by spieniężył część swojego majątku oraz jaka jest jego potencjalna wartość, przy uwzględnieniu realnych możliwości jego sprzedaży. Podobnie niewystarczające okazały się ustalenia w zakresie wydatków jakie ponosi podatnik na utrzymanie rodziny. Organ winien wezwać podatnika do sprecyzowania tych wydatków, przedstawienia rachunków, a ewentualnie oszacować je np. przy uwzględnieniu danych z GUS. W tym zakresie organy podatkowe nie poczyniły nawet szczątkowych ustaleń. Na sytuację podatnika mogły mieć wpływ również nadzwyczajne straty, które poniósł w 2008 r. (susza, szkody wyrządzone przez dziki). Straty te wystąpiły wprawdzie w wyniku zdarzeń, które miały miejsce kilka miesięcy przed złożeniem wniosku, nie oznacza to jednak, że nie miały wpływu na ocenę możliwości finansowych rodziny wnioskodawcy. W aktach administracyjnych znalazł się wprawdzie protokół z szacowania strat jakie podatnik poniósł w efekcie suszy (określono je na prawie 6 tys. zł), jednak ani organ pierwszej ani też drugiej instancji w swoich rozważaniach w żadnym stopniu nie odniosły się do tego dokumentu. Samo powołanie się w uzasadnieniach wydanych decyzji na fakt zaistnienia szkody bez ustalenia jej wysokości oraz jaki miała wpływ na możliwości płatnicze podatnika nie jest wystarczające. Reasumując, w ocenie sądu, organy podatkowe w niewłaściwy sposób ustaliły stan faktyczny sprawy, a tym samym dopuściły się naruszenia powołanych wyżej przepisów prawa procesowego art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, nakładających na organy podatkowe obowiązek podjęcia wszelkich działań zmierzających do ustalenia okoliczności dotyczących istnienia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Skoro zaś nie ustaliły stanu faktycznego sprawy nie mogły również w sposób właściwy ocenić przesłanek przyznania ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego, o których mowa w cytowanym wyżej art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W ponownym postępowaniu organy podatkowe zobowiązane będą w sposób prawidłowy przeprowadzić postępowanie dowodowe, którego wyniki winny przedstawić w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć stosownie do wymogów jakie stawia przed nimi art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Dopiero wówczas będą władne rozstrzygnąć czy w rozważanej sprawie zachodzą podstawy do zastosowania ulgi, o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Winny przy tym mieć na uwadze, że negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia zaległości podatkowych powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. B. Dauter, op. cit., str. 314). Na zakończenie należy jeszcze raz podkreślić, że decyzje wydawane w przedmiocie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych mają charakter decyzji uznaniowych. Organy administracji mają w takich sprawach możliwość wyboru dopuszczalnych przez ustawę rozwiązań. Nawet zatem ustalenie, że podatnik znajduje się w sytuacji, w której zapłata podatku naruszałaby jego ważny interes, organ podatkowy nie musi uwzględnić wniosku podatnika i może odmówić umorzenia tego zobowiązania. Z powyższych przyczyn, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), należało orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. P.Pij. ----------------------- -1-