I SA/Łd 875/06

Dnia 28 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 875/06 Uzasadnienie Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 października 2008 r., odmówiono D.A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi D.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. D.A. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że nie odniesiono się do jej złego stanu zdrowia, co znacznie zwiększa koszty utrzymania. Dodała również, że posiadany przez nią majątek (samochód jak i budynek w budowie), nie dość, że nie przedstawiają znacznej wartości, to służą wyłącznie prowadzeniu przez nią działalności gospodarczej i spieniężenie ich spowodowałoby utratę możliwości zarobkowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów złożonych przez skarżącą, wynika, że D.A. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w domu stanowiącym własność jej siostry i nie ponosi żadnych wydatków związanych z jego utrzymaniem. Dochód skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - doradztwa podatkowego - za okres od stycznia do września 2008 roku wyniósł około 12 145 zł. Dochód netto z prowadzonej działalności za ten okres skarżąca określiła na kwotę 5 864 zł, co daje miesięcznie kwotę około 651 zł. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości o powierzchni 828 m2, z budynkiem w budowie wykorzystywanym wyłącznie na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Posiada również oszczędności w kwocie 3 730 dolarów amerykańskich, stanowiących zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą, oraz samochód marki Renault Megane Ścienić, rok produkcji 1997, na którym znajduje się zastaw bankowy - zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą. Nie wykazała innego majątku. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest osobą schorowaną, a jej zła sytuacja materialna i nieustanna korespondencja z sądami uniemożliwia jej podjęcie prawidłowego leczenia. Ponadto wskazała na posiadane zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 10 344 zł. Z nadesłanego przez skarżącą do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 693/06 rachunku zysków i strat za rok obrotowy 2007 oraz styczeń 2008 roku wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2007 osiągnęła ona zysk brutto w wysokości 18 642,91 zł, zaś jej przychody za cały rok 2007 zamknęły się kwotą 21 565,49 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu należy stwierdzić, iż wprawdzie z faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można wywodzić obowiązku czynienia oszczędności na wypadek sporów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2006 roku , sygn. II FZ 665/06, opubl. w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzecznictwo. Pod red. Bogusława Dautera, Warszawa 2007, str. 436), to osiąganie przychodów, ponoszenie kosztów ich uzyskania, wpływy na rachunki bankowe oraz dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, iż strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 961/06 i z dnia 8 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 343/06, opubl. ibidem str. 438). D.A. prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2007 roku osiągnęła przychód w wysokości 21 565,49. W roku 2008 (do 30 września) skarżąca osiągnęła dochód brutto w wysokości 12 145,57 zł. Znacznie zatem jej średnie miesięczne dochody przekraczały koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł). Pozwala to sądzić, iż część osiąganego dochodu, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca mogła przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa argumentacja skarżącej, że z powodu kłopotów zdrowotnych i związanych z tym kosztów leczenia nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Oczywiście przedstawione zaświadczenia lekarskie potwierdzają twierdzenia skarżącej o jej stanie zdrowia. Jednakże konieczność ponoszenia kosztów leczenia nie powoduje automatycznie, że spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy. Niezbędne jest wykazanie, że koszty te uniemożliwiają stronie zdobycie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. W niniejszej sprawie wpis sądowy określony został na kwotę 100 zł, a skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od wielu lat, osiąga dochody, które choć niewielkie – pozwalają jej niewątpliwie na uiszczenie tej kwoty. Wszelkie inne zaś koszty na obecnym etapie postępowania nie występują, a ich ewentualna wysokość również będzie niewielka (np. wpis od skargi kasacyjnej również wyniósłby 100 zł). Nie bez znaczenia dla takiej oceny jest również fakt, że w kwestii prawa pomocy dla skarżącej w niniejszej sprawie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny. W podobnym stanie faktycznym (skarżąca przywoływała się na zły stan zdrowia, jej dochody kształtowały się na podobnym poziomie), postanowieniem z dnia 11 stycznia 2008 r., NSA oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2007 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek ku temu. Przedstawione fakty nie pozwalają przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. LF