I SA/Łd 879/16

Dnia 20 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 14 grudnia 2016 roku o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] UNP: [...] w przedmiocie: odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za luty 2005 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. J. zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. odmawiającą po wznowieniu postępowania uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za luty 2005 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi podatnik wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazał, że wspólnie z żoną i trojgiem dzieci prowadzi gospodarstwo domowe i ze względu na niskie dochody nie jest w stanie opłacić wpisów sądowych od 13 wniesionych równocześnie skarg w łącznej wysokości 2 600 zł. Oświadczył, że obecnie jest osobą bezrobotną, zajmującą się niewielkim gospodarstwem rolnym nieinwentarzowym. Z tego tytułu jego dochody miesięczne wynoszą ok. 1 072 zł. Z owych środków opłaca raty ubezpieczenia KRUS, w wysokości 136 zł oraz raty kredytu rolniczego w wysokości 613 zł. W konsekwencji rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z pensji jego żony, która pracuje w PKS jako kierowca autobusu, w okresie roku szkolnego. Jej wynagrodzenie uzależnione jest od liczby przepracowanych dni w miesiącu i za wrzesień 2016 r. wyniosło 3 432 zł (ok. 156 zł za dzień). Otrzymuje także świadczenie z programu "500+" w wysokości 1 000 zł. Majątek rodziny wnioskodawcy stanowi dom o powierzchni 150 m2 i wartości ok. 180 000 zł, gospodarstwo rolne o powierzchni 9,17 ha i wartości ok. 200 000 zł, budynki gospodarskie o wartości ok. 20 000 zł, dwa ciągniki rolnicze o łącznej wartości ok. 45 000 zł oraz samochód Skoda Octavia z 2003 r. wartość 8 000 zł. Wnioskodawca podkreślił, że rodzina jest obciążona obowiązkiem spłaty kredytu w wysokości 42 105 zł, zaś do spłaty pozostała kwota 33 789 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżący oszacował na kwotę ok. 3 300 zł, w tym 1 500 zł wyżywienie, opłaty za wodę i kanalizację ok. 215 zł, opłaty za energie elektryczną ok. 554 zł, wywóz śmieci ok. 48 zł, gaz 60 zł, telewizja ok. 25 zł, telefony i internet 292 zł, utrzymanie samochodu ok. 500 zł, leczenie dzieci ok. 100 zł. Do tego dochodzą koszty zajęć dodatkowych dzieci ok. 200 zł miesięcznie, koszty ortodoncji i leczenia dentystycznego ok. 1 000 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z której wynika, że tytułem płatności ze środków UE za 2015 r. otrzymał kwotę ok. 13 811 zł. Udokumentowane przez skarżącego opłaty za energię elektryczną wynoszą ok. 608 zł za dwa miesiące. Wnioskodawca udokumentował także wydatki na obiady dla dzieci w wysokości ok. 150 zł miesięcznie, wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. w kwocie ok. 1 400 zł. Nadesłał także faktury VAT dokumentujące nakłady na zasiewy, nawozy i środki ochrony roślin wykorzystywane w prowadzonym gospodarstwie rolnym na kwotę ok. 4 200 zł. Dodatkowo nadesłał wyciągi z rachunków bankowych swojego oraz żony w celu zobrazowania poziomu miesięcznych obciążeń budżetu domowego rodziny. Analiza wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wykazała saldo początkowe na dzień 31 sierpnia 2016 r. w kwocie 76,97 zł, a na dzień 31 października 2016 r. saldo wynosiło 2 995 zł, przy czym suma obrotów z tego okresu to 67 837 zł. Na rachunek wpłynęło m.in. wynagrodzenie skarżącego za wrzesień w wysokości 449 zł, za pośrednictwem tego rachunku skarżący dokonał 5 września 2016 r. przelewu kwoty 46 085. Z kolei analiza rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy wykazała, że poza zatrudnieniem w PKS prowadzi ona także własną działalność gospodarczą w postaci Centrum Finansowo-Ubezpieczeniowego A. oraz B. s.c. A. J., T. P., których to informacji wnioskodawca nie udzielił w formularzu PPF. Wobec tego ponownie wezwany go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie odpisów zeznań podatkowych żony wnioskodawcy za 2014 i 2015 r., deklaracji VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę, udokumentowanie wysokości przychodów i kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie 6 miesięcy działalności (np.: kopia książki przychodów i rozchodów, rachunek zysków i strat itp.); oraz wyjaśnienie z jakiego tytułu wynagrodzenie w kwocie 449 zł zostało wypłacone wnioskodawcy za wrzesień 2016 r. w dniu 10 października 2016 r. i udokumentowanie dochodów z tego źródła w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący przedstawił PIT- 37 za 2015 r. z którego wynika, że z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskał dochód w wysokości 19 325 zł, żona skarżącego z tytułu działalności gospodarczej, działalności wykonywanej osobiście oraz innych źródeł uzyskała przychody w wysokości 202 512 zł, poniosła koszty w wysokości 169 584 zł uzyskując dochód na poziomie 32 927 zł. Z kolei w roku 2014 wnioskodawca z działalności wykonywanej osobiście uzyskał dochód w kwocie 29 063 zł. Żona skarżącego łącznie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej indywidualnie oraz w ramach spółki cywilnej uzyskała przychody w wysokości 194 851 zł, poniosła koszty w wysokości 171 195 zł, osiągając dochód w wysokości 23 656 zł. Jej dochód z innych źródeł wyniósł 2 206 zł. Z nadesłanego odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów indywidulanej działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego wynika, że na koniec października prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi stratę na poziomie 3 832 zł, zaś spółka B. za ten sam okres przyniosła żonie wnioskodawcy dochód w wysokości 41 285 zł. Wnioskodawca wykazał też, że dochód w kwocie 449 zł pochodził z umowy zlecenia z PKS na przewóz osób za chorego kierowcę. Postanowieniem z 14 grudnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych przyjmując, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Skarżący całkowicie zataił fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę oraz uzyskiwanie przez siebie dochodów z działalności wykonywanej osobiście (umów zlecenia). Przeprowadzone postępowanie wykazało zaś, że dochody z tych źródeł wynoszą co roku drugie tyle co dochody zadeklarowane przez wnioskodawcę jako wyłączne źródło utrzymanie rodziny w formularzu PPF. Postawa skarżącego w przedmiotowym postępowaniu ukrywającego dodatkowe źródła utrzymania swojej rodziny uczyniła niewiarygodnymi jego twierdzenia o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów postępowania w tej oraz pozostałych zawisłych przed WSA w Łodzi z jego skarg sprawach. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący podniósł, że nie można uznać za zasadne stanowiska sądu jakoby wnioskodawca posiadał środki niezbędne do uregulowania należności związanych z wniesieniem w niniejszej sprawie skargi. Za nieuprawnione uznał również twierdzenie o priorytetowym potraktowaniu przez skarżącego jego zobowiązań prywatnoprawnych kosztem zobowiązań względem Skarbu Państwa w postaci wpisu od skargi. Nadto za błędne uznał stanowisko sądu w zakresie, w jakim uznał, iż faktowi pozostawania przez skarżącego osoba ubogą, nieposiadającą jakiejkolwiek możliwości do zgromadzenia środków potrzebnych do pokrycia kosztów zainicjowanego postępowania sądowego, przeczy okoliczność, iż we wszystkich toczących się przed WSA w Łodzi postępowaniach skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Skoro przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika między innymi, że skarżący wspólnie z żoną i trojgiem dzieci prowadzi gospodarstwo domowe. Oświadczył, że obecnie jest osobą bezrobotną, zajmującą się niewielkim gospodarstwem rolnym nie inwentarzowym z którego dochody miesięczne wynoszą ok. 1 072 zł, rodzina utrzymuje z pensji żony wnioskodawcy, która pracuje w PKS jako kierowca autobusu w okresie roku szkolnego tj. 10 miesięcy, jej wynagrodzenie uzależnione jest od liczby przepracowanych dni w miesiącu, za wrzesień 2016 roku wyniosło 3 432 zł (ok. 156 zł za dzień), otrzymuje także świadczenie z programu "500+" w wysokości 1 000 zł. Majątek rodziny wnioskodawcy stanowi dom o powierzchni 150 m2 i wartości ok. 180 000 zł, gospodarstwo rolne o powierzchni 9,17 ha o wartości ok. 200 000 zł, budynki gospodarskie o wartości ok. 20.000 zł, dwa ciągniki rolnicze o łącznej wartości ok. 45 000 zł oraz samochód Skoda Octavia z 2003 r. o wartości 8 000 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżący określił na kwotę ok. 3 050 zł. Do tego doliczył koszty zajęć dodatkowych dzieci ok. 200 zł miesięcznie, koszty ortodoncji i leczenia dentystycznego ok. 1 000 zł miesięcznie. Tymczasem – jak słusznie zauważył referendarz – skarżący w odpowiedzi na wezwanie przedstawił PIT- 37 za 2015 r., z którego wynika, że wnioskodawca z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskał dochód w wysokości 19 325 zł, żona skarżącego z tytułu działalności gospodarczej, działalności wykonywanej osobiście oraz innych źródeł uzyskała przychody w wysokości 202 512 zł poniosła koszty w wysokości 169 584 zł, uzyskując dochód na poziomie 32 927 zł. Z kolei w roku 2014 wnioskodawca z działalności wykonywanej osobiście uzyskał dochód w kwocie 29 063 zł. Z kolei żona skarżącego łącznie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej indywidualnie oraz w ramach spółki cywilnej uzyskała przychody w wysokości 194.851 zł, poniosła koszty w wysokości 171 195 zł, osiągając dochód w wysokości 23.656 zł. Jej dochód z innych źródeł wyniósł 2 206 zł. Z nadesłanego odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów indywidulanej działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego wynika, że na koniec października prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi stratę na poziomie 3 832 zł, zaś spółka B. za ten sam okres przyniosła żonie wnioskodawcy dochód w wysokości 41 285 zł. W tej sytuacji podzielić należy zawartą w zaskarżonym postanowieniu tezę co do tego, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dokonał rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, zaś dane uzyskane w dalszym toku postępowania miały doniosły wpływ na ocenę sytuacji majątkowej strony. Niezależnie od powyższego, nie można również zgodzić się ze skarżącym, że wielkość ponoszonych przez niego obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, wyklucza poniesienie dodatkowych kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi wprost z założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się zaś do argumentacji dotyczącej faktu reprezentowania strony przez profesjonalnego pełnomocnika zauważyć należy, że nie była to okoliczność o decydującym znaczeniu dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a służyła jedynie wzmocnieniu wywodów odnoszących się do twierdzeń skarżącego w zakresie pozostawania osobą ubogą i braku jakichkolwiek możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.