I SA/Łd 890/08

Dnia 5 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 roku postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 890/08 Uzasadnienie Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 września 2008 r., odmówiono B.N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi B.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 roku. B.N. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że nie odniesiono się do faktu zmniejszenia jej odchodów z uwagi na toczące się wobec niej postępowania podatkowe, przez co straciła wiarygodność u swoich kontrahentów, co spowodowało z kolei zmniejszenie obrotów, a co za tym idzie i przychodów. Doprowadziło to z kolei do sytuacji, że zmuszona została pokrywać ze swych zapasów finansowych z lat wcześniejszych aktualne straty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów złożonych przez skarżącą na wezwanie Sądu, wynika, że B.N. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Na jej dochody składa się wynagrodzenie za pracę (aktualnie w wysokości 3 494 zł) oraz przychody z działalności gospodarczej. Z deklaracji podatkowych PIT-37 i PIT-36L za lata 2006-2007 wynika, że w roku 2006 dochody brutto skarżącej ze stosunku pracy zamykały się kwotą 48 779,32 zł (39 702,46 zł po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne), zaś z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 3 027 392,61 zł, ponosząc koszty jego uzyskania w wysokości 3 024 207,39 zł, co dało dochód w kwocie 3 185,22 zł. W 2007 roku dochody brutto skarżącej ze stosunku pracy wynosiły 55 649,16 zł (46 128,20 zł po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne), zaś prowadzona przez nią działalność gospodarcza przyniosła przychód w kwocie 2 713 236,27 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 2 620 658,31 zł i w efekcie kształtując jej dochód w kwocie 92 577,96 zł. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 39 m², w którym zamieszkuje, nie posiada innego majątku ruchomego, nieruchomości ani oszczędności. Uzasadniając swój wniosek wskazała, iż w związku z błędną decyzją organów podatkowych znacznemu pogorszeniu uległy wyniki prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w postaci stacji paliw, co wywołuje u niej obawę jej zamknięcia ze względu na brak płynności finansowej. Dodatkowo wskazała na swoje problemy zdrowotne, które wymagają znaczących nakładów finansowych. Skarżąca nadesłała także kopie zawiadomienia o zajęciu jej rachunków bankowych na kwotę 318 314,49 zł oraz zaświadczenie banku potwierdzające, że na dwóch rachunkach należących do skarżącej w okresie od 1 maja do 31 lipca 2008 roku nie występowały obroty. Odnośnie do ponoszonych kosztów leczenia skarżąca przedstawiła dokumentację lekarską w postaci kart informacyjnych oraz wyników jej badań za lata 1994 - 2007. Z nadesłanych przez skarżącą deklaracji VAT-7 wynika, iż w okresie od kwietnia do lipca 2008 roku skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej miała następujące obroty: w miesiącu kwietniu 269 386 zł, maju 233 439 zł, czerwcu 297 274 zł, zaś w lipcu 316 520 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu należy stwierdzić, iż wprawdzie z faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można wywodzić obowiązku czynienia oszczędności na wypadek sporów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2006 roku , sygn. II FZ 665/06, opubl. w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzecznictwo. Pod red. Bogusława Dautera, Warszawa 2007, str. 436), to osiąganie przychodów, ponoszenie kosztów ich uzyskania, wpływy na rachunki bankowe oraz dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, iż strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 961/06 i z dnia 8 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 343/06, opubl. ibidem str. 438). B.N. prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2007 roku osiągnęła przychód w wysokości 2 713 236,27 zł, pokrywając koszty jego uzyskania w kwocie 2 620 658,31 zł, co wygenerowało dochód w wysokości 92 577,96 zł. Dodatkowo skarżąca z tytułu wynagrodzenia za pracę osiągnęła dochód w wysokości 55 649,16 zł. A zatem w 2007 r. skarżąca osiągnęła dochód brutto w łącznej wysokości 148 227,12 zł. Średnio miesięcznie zatem jej dochód kształtował się granicach 12 350zł brutto. Znacznie zatem jej średnie miesięczne dochody przekraczały koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 2395 zł). Pozwala to sądzić, iż część osiąganego dochodu, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca mogła przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa, nie poparta żadnymi dowodami, argumentacja skarżącej, że w wyniku postępowań prowadzonych przez organy skarbowe straciła zaufanie u kontrahentów, a jej dochody drastycznie spadły. Przeczą temu deklaracje VAT-7 za miesiące od kwietnia do lipca 2008 r. (a więc już za okres, w którym skarżąca złożyła skargę i otrzymała wezwanie do uiszczenia wpisu). W okresie tym skarżąca osiągnęła przychody z działalności gospodarczej, stanowiące podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług, w łącznej wysokości 1 116 619 zł. Oznacza to, że średnio w każdym z tych czterech miesięcy firma skarżącej osiągała przychód rzędu 280 000 zł. Z przedstawionych danych wynika zatem dobitnie, że skala działalności skarżącej nie zmalała, a wręcz przeciwnie – przychody skarżącej wykazują tendencję wzrostową. Skarżąca uzyskuje również dochód z wynagrodzenia za pracę. Przedstawione fakty nie pozwalają przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. LF