I SA/Łd 9/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 6 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ł. – S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Ł. – S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – J. Ł. – S. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. Ł. – S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Wobec treści wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną, do której załączyła, złożony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem Z., 23-letnim synem P. oraz 14-letnim synem K. Uzyskuje dochód z tytuł wynagrodzenia za pracę, który po potrąceniu należności na rzecz urzędu skarbowego, wynosi 1.027,26 zł. Jej mąż także osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 5.000 zł. Skarżąca podniosła przy tym, że jej majątek i majątek męża stanowią nieruchomości w postaci domu o powierzchni 200 m2 (wspólność majątkową małżeńska) oraz domu o pow. 70 m2, dwóch nieruchomości rolnych o powierzchni: 2 ha i 400 m2 (wspólność majątkową małżeńska) oraz 3 ha (majątek odrębny jej męża), samochód marki "Mercedes", rok produkcji 1980, a także oszczędności w kwocie 39.500 zł (przeznaczone na spłatę rat zadłużenia w urzędzie skarbowym). Ponadto majątek rodziny stanowią oszczędności w wysokości 25.000 zł (przeznaczone na spłatę zadłużenia w urzędzie skarbowym). Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że Urząd Skarbowy Ł. dokonał zajęcia jej wynagrodzenia za pracę, wspólnego rachunku bankowego małżonków oraz nieruchomości objętej wspólnością majątkową, którego do tej pory nie uchylił. Dodatkowo skarżąca podniosła, że jej obecna sytuacja materialna uniemożliwia dokonanie wpłaty wpisu od skargi kasacyjnej, gdyż na jej utrzymaniu pozostaje dwoje uczących się dzieci (student i uczeń gimnazjum). Podkreśliła, że w związku z niniejszą sprawą poniosła koszty wpisu sądowego, koszty podatku od czynności cywilno-prawnych w łącznej kwocie ok. 8.000 zł. Jeden z synów jest chory na astmę oskrzelową, co skutkuje koniecznością ponoszenia wydatków na zakup lekarstw. Ponadto w związku z decyzją [...] Urzędu Skarbowego Ł. na bieżąco płaci raty w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Dodała nadto, że uiściła jednorazowo wpłatę w wysokości ok. 3.900 zł na poczet kosztów karno-skarbowych. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 24 lipca 2009 roku wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie kwoty środków przeznaczanych na utrzymanie rodziny, zakup lekarstw oraz opłaty związane z utrzymaniem domu, nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz nadesłania odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za 2008 rok skarżącej i jej męża. Pismem z dnia 10 sierpnia 2009 roku pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że kwota środków przeznaczanych przez małżonków na utrzymanie rodziny oraz mieszkania stanowi łącznie sumę ok. 2.350 zł (w tym: wyżywienie – 1.500 zł, utrzymanie mieszkania – ok. 500 zł miesięcznie oraz leczenie ok. 350 zł). Do pisma załączono wyciągi z rachunków bankowych oraz kserokopię zeznania podatkowego za 2008 rok. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2009 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 14 września 2009 roku wniósł sprzeciw w uzasadnieniu wskazując, iż w jego ocenie skarżąca należycie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a częściowe zwolnienie od kosztów postępowania zostało uzasadnione i uprawdopodobnione. Ponadto podniósł, iż aktualna sytuacja skarżącej, gdzie na bieżąco są spłacane zasądzone należności podatkowe spowodowała, że kwota wpisu przekracza możliwości finansowe jej rodziny. Dodatkowo skarżąca nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu na pokrycie kosztów sądowych, a posiadany majątek nieruchomy i rachunki bankowe stanowią przedmiot zajęcia na rzecz należności podatkowych. W ocenie pełnomocnika skarżącej podała ona wszelkie dane zgodne z prawdą i wskazana kwota 2.350 zł na utrzymanie 4 osobowej rodziny w tym opłaty, wyżywienie, ubranie, koszty leczenia jest prawdziwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 cyt. ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 cyt. ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o sytuacji majątkowej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające do udzielenia prawa pomocy. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Mając na uwadze przedstawioną przez J. Ł. – S. sytuację majątkową i rodzinną Sąd nie znalazł przesłanek uzasadniających zwolnienie jej od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie uznając, iż obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. W złożonym oświadczeniu J. Ł. – S. wskazała, iż jest współwłaścicielem nieruchomości w postaci domu o powierzchni 200 m2 (wspólność majątkową małżeńska) oraz domu o pow. 70 m2, dwóch nieruchomości rolnych o powierzchni: 2 ha i 400 m2 (wspólność majątkową małżeńska) oraz 3 ha (majątek odrębny jej męża), samochód marki "Mercedes", rok produkcji 1980, a także oszczędności w kwocie 39.500 zł (przeznaczone na spłatę rat zadłużenia w urzędzie skarbowym). Ponadto majątek rodziny stanowią oszczędności w wysokości 25.000 zł (przeznaczone na spłatę zadłużenia w urzędzie skarbowym). Dodatkowo skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, które po potrąceniu należności na rzecz urzędu skarbowego, wynoszą 1.027,26 zł, a jej mąż osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 5.000 zł miesięcznie. Uwzględniając powyższe Sąd nie podzielił stanowiska pełnomocnika strony skarżącej dotyczącego braku możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla skarżącej i jej rodziny. Należy przy tym podkreślić, iż obowiązkiem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania dla siebie i dla rodziny. Wydaje się, że aktualne jest stanowisko zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 1984 roku /II CZ 104/84, LEX nr 8623/, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc Państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania /por. postanowienie SN z 24 lipca 1980 roku I CZ 99/80, LEX nr 8272/. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższych zasad jest w ocenie Sądu naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania np. wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru – nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92 "Wokanda" 1993, nr 2, s. 32, postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04 niepubl.). Reasumując powyższe ze złożonego oświadczenia skarżącej zarówno ona jak i jej najbliższa rodzina uzyskują stałe ponadprzeciętne dochody, co w ocenie Sądu w zestawieniu ze znacznym majątkiem rodzinnym, nie uwiarygodnia trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, a tym samym nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. Na marginesie należy jedynie wyjaśnić, iż okoliczności podniesione w treści sprzeciwu przez pełnomocnika strony skarżącej nie mogły zostać przez Sąd ocenione. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje bowiem Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). W takiej sytuacji Sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23. grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Mając powyższe na uwadze oraz treść art. 245 i 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uznać iż J. Ł. – S. nie wykazała w sposób obiektywny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w postanowieniu. J.S.