I SA/Łd 900/08

Dnia 14 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2008 roku wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok postanawia 1. przyznać J. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 (pięćset) złotych; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 24 lipca 2008 roku, po rozpoznaniu wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. J. K. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając, iż wbrew twierdzeniom Sądu nie prowadzi prężnej działalności gospodarczej pod postacią dwóch firm transportowych. Prowadzi działalność gospodarczą wyłącznie pod nazwą Firma A. J. K., która w 2008 roku nie przynosi żadnych dochodów, de facto nie funkcjonuje, a jedynie nie została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów złożonych w toku postępowania J. K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem utrzymania rodziny skarżącego są dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz emerytury jego żony w łącznej kwocie 1.786,29 złotych miesięcznie. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2, położonego na działce o powierzchni 540 m2, posiada ponadto 10 udziałów o wartości nominalnej 5.000 złotych w Spółce B. z ograniczoną odpowiedzialnością, z którego to tytułu nie osiągnął w 2008 roku żadnych dochodów. J. K. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą A., w związku z czym posiada w leasingu środki trwałe – samochody, wynajmowane po kosztach rat leasingowych. W 2006 roku ze stosunku pracy skarżący uzyskał dochód netto w kwocie 68.818,79 złotych oraz stratę z działalności gospodarczej w wysokości 11.679,61 złotych. W 2007 roku ze stosunku pracy uzyskał dochód netto w wysokości 72.119,12 złotych, a z działalności gospodarczej dochód w wysokości 37.266,90 złotych. Żona skarżącego w 2006 roku osiągnęła dochód z tytułu emerytury w wysokości 5.411 złotych, a w 2007 roku z tego samego tytułu dochód w kwocie 5.701 złotych. Ponadto w 2006 i 2007 roku uzyskiwała przychody z najmu opodatkowanego w formie ryczałtu w kwocie 2.400 złotych. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego wynika, że za wyjątkiem przepływów gotówkowych zapewniających obsługę rachunku, nie są na nich prowadzone praktycznie żadne operacje finansowe. Średnie miesięczne wydatki gospodarstwa domowego skarżącego zamykają się w kwocie około 537 złotych (podatek od nieruchomości, woda, abonament telewizji cyfrowej, energia oraz usługi telekomunikacyjne), co miesiąc skarżący opłaca ponadto składkę na ubezpieczenie żony w wysokości 225 złotych. Nadto skarżący przedstawił rachunek potwierdzający zakup 1.866 litrów oleju opałowego do celów grzewczych opiewający na kwotę 6.008 złotych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 19 czerwca 2008 roku wpis od skargi w niniejszej sprawie określono na kwotę 1.648 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą J. K. Sąd doszedł do wniosku, iż skarżący jest w stanie częściowo pokryć koszty postępowania w sprawie, tj. wpis od skargi w kwocie 500 złotych, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy bowiem rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Natomiast uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż nie znajduje akceptacji Sądu sytuacja, w której strona, nie czyniąc żadnych starań w zakresie ograniczenia swych wydatków, próbuje koszty obrony swych praw przerzucić w całości na Skarb Państwa. J. K. wraz z żoną dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości 1.786,29 złotych. Po pokryciu kosztów niezbędnych wydatków pozostaje im kwota około 1.120 złotych. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w pełnej wysokości bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego, jeśli już tylko wpis od skargi przekracza wysokość środków finansowych, jakie pozostają mu po pokryciu kosztów zamieszkania. Miesięczny dochód skarżącego pozwala jednak poczynić skromne oszczędności w bieżących wydatkach na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący osiąga niewielkie dochody pozwalające na skromne oszczędności, które skumulowane na przestrzeni kilku miesięcy, chociażby czynione tylko od dnia wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (16 maja 2008 roku), umożliwiają pokrycie kosztów sądowych w sprawie w kwocie 500 złotych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując listę wydatków gospodarstwa domowego skarżącego nie sposób uznać za wydatki konieczne wydatków z tytułu abonamentu za telewizję cyfrową, w szczególności jeśli opiewa ona na kwotę 95 złotych. Wydatek ten, zdaniem Sądu, nie należy do wydatków utrzymania koniecznego, przez które należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W przypadku telewizji za wydatek konieczny uznać można wyłącznie wydatki pozwalające na odbiór podstawowych kanałów telewizyjnych, dostępnych publicznie bez dodatkowych opłat. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą J. K. Sąd doszedł do wniosku, iż skarżący, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowił priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. J. W.