I SA/Łd 927/13

Dnia 10 października 2013 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Kaźmierczaka o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a: przyznać E. K. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 500 zł (pięćset złotych), oddalić wniosek w pozostałym zakresie. I SA/Łd 927/13 UZASADNIENIE W dniu 4 lipca 2013 roku E. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku określającą skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.500 zł podatnik wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF oraz dodatkowych dokumentów wynika, że E. K. wspólnie z konkubiną prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego świadczenie rentowe w wysokości 3.120 zł . Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni ok. 220 m2, w którym zamieszkuje oraz działki o powierzchni 2.461 m2, na której zlokalizowany jest dom. Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Miesięczne koszty związane z eksploatacją domu wynoszą około 400 zł (światło, woda, śmieci, telefon, telewizja, podatek od nieruchomości). Nadto wnioskodawca wskazał, że ok. 200 zł miesięcznie stanowią wydatki rodziny na leki i leczenie, ponieważ oboje z konkubiną są osobami niepełnosprawnymi. Wnioskodawca spłaca także kredyt, którego rata wynosi ok. 780 zł miesięcznie. Nadto w sezonie zimowym ponosi koszty ogrzewania w wysokości ok. 400 zł miesięcznie. Wniosek strony skarżącej został postanowieniem z 2 września 2013 r. częściowo uwzględniony poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 500 zł. Od powyższego postanowienia wniesiono sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że zobowiązanie kredytowe zostało przez skarżącego zaciągnięte przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie. Umowa kredytowa została zawarta w dniu 9 sierpnia 2011 r., podczas gdy wszczęcie postępowania nastąpiło postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. Mając na uwadze powyższe wywiedziono, że zaciągając zobowiązanie kredytowe skarżący nie zdawał sobie sprawy i nie mógł przewidzieć, że w przyszłości będzie musiał pokryć koszty postępowania sądowego. Zdaniem autora sprzeciwu stanowisko referendarza sądowego jest niesłuszne, ponieważ wydatki na pokrycie zobowiązania kredytowego są w chwili obecnej zaliczone w poczet obowiązkowych, comiesięcznych wydatków. Wskazano, że uchylenie się przez skarżącego od terminowej spłaty zobowiązań kredytowych w celu zapłaty nieprzewidzianych przez niego kosztów sądowych będzie skutkowało powstaniem należności ubocznych w postaci odsetek za zwłokę, a nadto może doprowadzić do natychmiastowej konieczności spłaty całości kredytu. Zdaniem strony zaciągnięte przez skarżącego przed wszczęciem postępowania podatkowego zobowiązanie kredytowe nie może być podstawą do odmowy udzielenia prawa pomocy, bowiem osiągane przez niego dochody (służące wydatkom ponoszonym na wspólne gospodarstwo domowe prowadzone wraz z D. D., która jest osobą bezrobotną) nie pozwolą na jednoczesne pokrycie należności z tytułu wpisu sądowego oraz należności kredytowych. Skarżący nie może poczynić oszczędności, które pozwoliłyby mu na pokrycie kosztów sądowych, bowiem w ostateczności doprowadziłoby to do zaległości w spłacie należnych zobowiązań kredytowych i dalszych związanych z tym niekorzystnych konsekwencji, które pozbawiłyby go dostatecznych środków na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych, jak i również mogłyby zagrozić jego egzystencji. Ponadto wskazano, że w związku z uprawomocnieniem się decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. skarżący jest zobowiązany do zapłaty zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 73.000,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Należność ta zgodnie z decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] r. została rozłożona na 7 rat płatnych co miesiąc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ppsa. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu, ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu skarżący wykazał, że poniesienie przez nich opłat sądowych związanych z niniejszym postępowaniem ponad ich1/3 część spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego. Na ocenę tą wpływa to, że znaczną część wydatków skarżącego stanowią koszty obsługi komercyjnego zadłużenia kredytowego. Dlatego wydatki te nie mogą usprawiedliwiać wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem dać pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym, którymi są zaciągnięte kredyty, przed powinnością ponoszenia opłat sądowych (art. 199 p.p.s.a.) stanowiących dochód budżetu państwa (art. 212 § 2 p.p.s.a.). Porównanie zaś wysokości dochodu netto skarżącego do wysokości opłat sądowych niniejszego postępowania, przy uwzględnieniu wysokość udokumentowanych wydatków oraz innych niezbędnych kosztów utrzymania wskazuje, że skarżący może bez narażenia na uszczerbek w kosztach utrzymania ponieść opłaty sądowe w 1/3 części. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie AK.