I SA/Łd 93/08

Dnia 15 lipca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 93/08 Uzasadnienie Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2008 r., odmówiono J. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o wznowienie postępowania. J. G. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, iż ma poważne zadłużenie w regulowaniu należności za zakupiony towar, a także z tytułu alimentów i opłat domowych. Wskazał, że źródłem pokrycia strat z działalności gospodarczej było i jest istotne zmniejszanie stanu magazynowego, poprzez wyprzedaż towaru pochodzącego z 3 zlikwidowanych sklepów. Zakup towarów aktualnie jest realizowany z pomocą mechanizmu odroczonego terminu płatności oraz w formie sprzedaży komisowej. Wpłaty na należące do skarżącego rachunki bankowe pokrywane są z krótkoterminowych pożyczek i mają na celu zachowanie prawa do debetu na rachunku bankowym. Skarżący zaznaczył, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał mu już prawo pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu sądowego w tej samej sprawie. Z dokumentów załączonych do sprzeciwu wynika ponadto, iż J. G. posiada zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów złożonych przez J. G. wynika, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, pokrywając jednocześnie koszty utrzymania swoich córek (19-letniej R. i 9-letniej M.), posiada mieszkanie o powierzchni 81 m², prowadzi działalność gospodarczą, która w 2007 roku przyniosła przychód w wysokości 194 267,30 zł i stratę w kwocie 184 566,07 zł. Z innych źródeł skarżący osiągnął dochód w wysokości 1607,38 zł. Na rachunkach bankowych skarżącego w Banku A. SA odnotowano w 2008 roku odpowiednio: w styczniu – 7 895,87 zł i 7 520 zł uznań oraz 6 104,84 zł i 8 025,70 zł obciążeń, w lutym – 3 050 zł uznań oraz 2 683,84 zł i 61,20 zł obciążeń, w marcu – 10 700 zł i 15 250 zł uznań oraz 10 593,83 zł i 14 759,94 zł obciążeń. W rachunku bankowym w Banku B. SA skarżący odnotował w 2008 roku: w marcu 6 050 zł uznań i 5 472,74 zł obciążeń, w lutym – 2 790 zł uznań i 2 732,68 zł obciążeń, w styczniu – 2 970 zł uznań i 3 003,56 zł obciążeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy - tak negatywne, jak i pozytywne – zapadłe w innej sprawie sądowoadministracyjnej nie może determinować wyniku rozpoznania wniosku J. G. w niniejszej sprawie, ponieważ przyznanie prawa pomocy jest każdorazowo uzależnione od spełnienia przesłanek określonych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocenianych na tle okoliczności konkretnej sprawy. W tym miejscu należy stwierdzić, iż wprawdzie z faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można wywodzić obowiązku czynienia oszczędności na wypadek sporów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2006 roku , sygn. II FZ 665/06, opubl. w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzecznictwo. Pod red. Bogusława Dautera, Warszawa 2007, str. 436), to osiąganie przychodów, ponoszenie kosztów ich uzyskania, wpływy na rachunki bankowe oraz dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, iż strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 961/06 i z dnia 8 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 343/06, opubl. ibidem str. 438). J. G. prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2007 roku osiągnął przychód w wysokości 194.267,30 złotych, pokrywając koszty jego uzyskania w kwocie stanowiącej niemal dwukrotność przychodu. Wnioskodawca odnotowywał również wpływy na rachunki bankowe w wysokości znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł). Posiadanie środków majątkowych, chociażby służących tylko do obrotu pomiędzy rachunkami bankowymi, w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich drobną część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mógł przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa również, nie poparta żadnymi dowodami, argumentacja skarżącego, iż środki te pochodziły z pożyczek, a miały na celu jedynie zachowanie prawa do zadłużania się na rachunku bankowym. Zaciąganie zobowiązań, w tym wobec instytucji finansowych, wskazuje bowiem, iż skarżący czuje się osobą zdolną do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a w ocenie banku i innych pożyczkodawców posiada zdolność kredytową. Zaznaczyć także trzeba, że (poza jednostkowymi przypadkami) wysokość uznań na rachunkach bankowych skarżącego przekraczała wysokość obciążeń. Uwzględniając, iż strona skarżąca posiada wolne od obciążeń składniki majątkowe o znacznej wartości (mieszkanie), zadłużenie, na które wskazuje skarżący, nie pozwala przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą J. G. Sąd doszedł do wniosku, iż skarżący, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowił priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację ze strony tutejszego Sądu. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącemu zwolnienia od kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienia adwokata, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. J. W.