I SA/Łd 93/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk Protokolant: St. asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi E. M. i R. M. reprezentowanego przez opiekuna prawnego E. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję z [...] r., którą Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – G., odmówił E. M. oraz R. M., reprezentowanemu przez opiekuna prawnego – E. M. umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. w wysokości 2.768 zł. Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym, bezspornym stanie faktycznym. Wnioskiem z 28 października 2020 r. pełnomocnik E. M. – opiekuna prawnego R. M.- zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – G. o umorzenie odsetek podatkowych i kosztów upomnienia nr [...]. Zgodnie z argumentacją wniosku, udzielenie żądanej ulgi jest zasadne z uwagi na wystąpienie obiektywnej przeszkody w terminowym uregulowaniu przez stronę należności głównej wskazanej w ww. upomnieniu (tj. podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie 69.001 zł), od której naliczono przedmiotowe odsetki. Zdaniem strony przeszkoda wynikła z sytuacji prawnej R. M., jako osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, która skutkuje m. in. koniecznością prowadzenia spraw majątkowych (w tym rozporządzania środkami zgromadzonymi na indywidualnym rachunku bankowym) wyłącznie przez ustanowionego dla strony opiekuna prawnego - żonę – E. M.. Z kolei E. M. (występując w sprawie jako zobowiązana solidarnie oraz jednocześnie opiekun prawny podatnika) nie miała możliwości terminowego uregulowania należnego zobowiązania ze względu na potrzebę uzyskania - na żądanie banku - zezwolenia sądu rodzinnego i opiekuńczego, na zlecenie z konta osobistego R. M. przelewu do urzędu skarbowego. Powyższa okoliczność była wyłączną przyczyną opóźnienia w zapłacie podatku, co w konsekwencji doprowadziło do powstania wskazanych odsetek. W rezultacie przeprowadzonego postępowania podatkowego [...] r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. wydał decyzję, którą odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie 2.768,00 zł. W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego decyzją z 28.04.2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, celem przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. W toku ponownego rozpoznania sprawy Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. stosownie do powyższych zaleceń skierował do podatników wezwanie do jednoznacznego wskazania, czy żądanie będące przedmiotem sprawy wnoszą oboje, czy wyłącznie R. M. oraz do przedłożenia aktualnego oświadczenia o stanie majątkowym osoby fizycznej. W odpowiedzi na wezwanie podatnicy skierowali do Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-G. pisemne wyjaśnienie, z którego wynika, że stroną toczącego się postępowania są oboje, a ponadto złożyli aktualne oświadczenie o swoim stanie majątkowym. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania podatkowego, decyzją z 2.09.2021 r., na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej "O.p.") organ pierwszej instancji odmówił podatnikom umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie 2.768,00 zł. Istota zarzutów podniesionych przez podatników w odwołaniu dotyczyła braku faktycznej i prawnej możliwości dokonania zapłaty należnego podatku z konta osobistego R. M. z uwagi na jego całkowite ubezwłasnowolnienie. Decyzją z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 i art. 67a § 1 pkt 3 O.p. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Analizując stan faktyczny sprawy organ wskazał, że zaległość podatkowa, w związku z którą naliczono podatnikom ww. odsetki, powstała wskutek braku terminowej zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie 69.001,00 zł, wykazanego przez do zapłaty we wspólnym zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2019 r. R. M. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i osiąga stały dochód z tytułu renty w kwocie 1.900,00 zł, wypłacanej przez ZUS oraz w kwocie 3.750,00 zł z tytułu renty wyrównawczej, wypłacanej na podstawie wyroku sądu. E. M. natomiast osiąga stały dochód w kwocie 5.000 zł z tytułu umowy o pracę i emerytury. Na rachunkach bankowych podatnicy posiadają środki w wysokości 800.000 zł. Majątek stron obejmuje ponadto akcje o wartości 14.000,00 zł, samochód osobowy KIA Venga, rok prod. 2016, o wartości szacunkowej 35.000,00 zł, mieszkanie komunalne położone w Ł., przy ul. A 11/17 nr lok. 48, położone w miejscowości R., gm. K: grunty o powierzchni 6.000 m2 (wartość szacunkowa 40.000,00 zł), dom jednorodzinny o powierzchni 60 m2 (wartość szacunkowa 30.000,00 zł) i oborę. Ponadto ustalono, że ww. należność z tytułu odsetek za zwłokę została przez podatników uiszczona wraz z kwotą zaległego podatku. Wniosek o udzielenie zezwolenia opiekunowi prawnemu na dokonanie przelewu do urzędu skarbowego tytułem należnego zobowiązania podatkowego został złożony do sądu rodzinnego i opiekuńczego 20 maja 2020 r., zaś odpis prawomocnego postanowienia sądu zapadłego [...] r., sygn. akt [...] doręczono stronie 4 stycznia 2021 r. Organ podkreślił w pierwszej kolejności, że możliwość udzielenia ulgi na wniosek osoby zainteresowanej uwarunkowana jest wystąpienie po stronie tej osoby ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego (art. 67a § 1 O.p.). Ponadto wskazał, że małżonkowie, którzy korzystają z prawa do łącznego opodatkowania swoich dochodów, odpowiadają solidarnie za zapłatę podatku wynikającego ze wspólnego zeznania podatkowego. W ramach tej odpowiedzialności każdy z nich ma prawo i obowiązek uregulować całą kwotę, przy czym spełnienie całości świadczenia - niezależnie od tego który ze współmałżonków tego dokonał - zwalnia z długu drugiego małżonka. Organ odwoławczy ocenił, że konieczność uzyskania wymaganej zgody sądu przez opiekuna prawnego podatnika faktycznie utrudniała terminową realizację należnego zobowiązania solidarnego, jednak wbrew twierdzeniom strony organ uznał, że opiekun prawny nie poczynił niezbędnych starań celem zapłaty ww. zobowiązania, czy też uzyskania ewentualnego odroczenia terminu płatności podatku, bądź rozłożenia go na raty, co w razie pozytywnego rozpatrzenia takiego wniosku oznaczałoby, że odsetki za zwłokę by nie powstały. Ponadto zdaniem organu brak możliwości jednorazowej zapłaty w imieniu strony należnego zobowiązania przez opiekuna prawnego nie wykluczał dokonania wpłat cząstkowych, zgodnie z możliwościami płatniczymi, celem zmniejszenia kwoty będącej podstawą naliczenia przedmiotowych odsetek. Zgodnie z oświadczeniem E. M. i R. M. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Z zestawienia dochodów i wydatków rodziny wynika, że po uwzględnieniu wydatków na bieżące utrzymanie w domowym budżecie pozostaje miesięcznie kwota 4.135,00 zł. Mimo to opiekun prawny nie podjął żadnej próby, chociażby częściowego uregulowania zobowiązania solidarnego. Tego rodzaju aktywność, zdaniem organu, spowodowałaby redukcję należności będącej podstawą naliczania odsetek, a co za tym idzie również ograniczeniem wysokości odsetek za zwłokę. W ocenie Dyrektora powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują na to, że powstanie w niniejszej sprawie odsetek i ich wysokość w znacznej mierze wynika z biernej postawy opiekuna prawnego. W tej sytuacji za niezasadne organ uznał twierdzenie strony, że odsetki powstały wyłącznie z powodu długiego okresu oczekiwania na wymaganą zgodę sądu na zlecenie z konta osobistego R. Maja przelewu do urzędu skarbowego. W skardze do sądu administracyjnego E. M. i R. M. reprezentowany przez opiekuna prawnego wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, podnosząc zarzuty naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 O.p. poprzez uznanie, iż w sytuacji skarżących nie zachodzi ważny interes publiczny przemawiający za umorzeniem odsetek za zwłokę. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. W ocenie sądu, w zaskarżonej decyzji w niewystarczającym stopniu rozważono istnienie interesu publicznego. Przy wykładni interesu publicznego należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Słowo "publiczny" oznacza dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich; związany z jakimś urzędem, z jakąś instytucją; ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny (Słownik języka..., red. M. Szymczak, t. II, s. 1074). Pojęcie "interesu publicznego" nie jest zdefiniowane wprost. Można się do niego odwoływać przez ustalenie hierarchii celów i wartości, jaki powinny obowiązywać w procesie stosowania praw. Sformułowanie "interes publiczny" ma charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie mogą się kryć pod tym pojęciem (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2000 r., III SA 181/99, Lex Polonica nr 350461). Zdaniem organu umorzenie odsetek z uwagi na interes publiczny, może wystąpić w sytuacji, gdy egzystencja strony byłaby zagrożona w wypadku próby wyegzekwowania należności (s. 10 uzasadnienia decyzji organu II instancji) oraz, że zastosowanie ulgi wobec skarżących byłoby naruszeniem zasady równości wobec prawa wobec ich znacznych możliwości finansowych. W ustalonym i niekwestionowanym stanie faktycznym nie ma podstaw do polemiki z powyższymi tezami. Organy ustaliły fakty w sposób wystarczający. Skarżący złożyli oświadczenie o ich stanie majątkowym, z którego wynika, że skarżący osiąga dochód z tytułu renty, zasądzonej wyrokiem sądu w wysokości 3.750 zł oraz renty miesięcznej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 1.900 zł. Skarżąca zaś osiąga miesięczny dochód netto z tytułu emerytury i umowy o pracę w łącznej wysokości 5.000 zł. Małżonkowie ponoszą miesięczne wydatki na bieżące utrzymanie: 675 zł (czynsz/podatek od nieruchomości), 150 zł (energia elektryczna), 50 zł (gaz), 120 zł (internet), 50 zł (telefon), 70 zł (ubezpieczenie), 300 zł (dojazd do pracy), 200 zł (dojazd do miejsca leczenia), 2.500 zł (wydatki na lekarstwa i leczenie), 1.500 zł (wydatki na wyżywienie), 400 zł (koszty utrzymania środków transportu), 500 zł (odzież, chemia, higiena, RTV, AGD). Są właścicielami domu jednorodzinnego we wsi R. o wartości szacunkowej 30.000 zł, mieszkania komunalnego w Ł., gruntów o wartości szacunkowej 40.000 zł. Są również właścicielami samochodu osobowego marki Kia Venga rok produkcji 2016 o wartości 35.000 zł a także posiadają środki zgromadzone na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 800.000 zł oraz akcje o wartości 14.000 zł. Rację zatem mają organy wywodząc, że skarżący są osobami dobrze sytuowanymi. Nie jest jednak kwestionowane także i to, że skarżący jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną ze względu na stan zdrowia, a jego opiekunem prawnym pozostaje żona. Bezsporna jest okoliczność, że czynność zlecenia przelewu środków z rachunku zobowiązanego na rzecz urzędu skarbowego wymagała uprzedniego uzyskania zgody sądu opiekuńczego. Opiekun prawny niezwłocznie zwrócił się do właściwego sądu o udzielenie stosownego zezwolenia. Posiedzenie w przedmiocie rozpoznania wniosku, z przyczyn niezależnych od skarżących wyznaczono dopiero na 28 października 2020 r, a więc po upływie ponad 5 miesięcy od złożenia stosownego wniosku, zaś strona mogła posłużyć wydanym postanowieniem sądowym o zezwoleniu dopiero po jego uprawomocnieniu się, które nastąpiło po upływie kolejnych ponad 2 miesięcy. Jak ustaliły organy strona bezzwłocznie po otrzymaniu prawomocnego postanowienia złożyła stosowną dyspozycję do banku regulując zaległość podatkową. W tej sytuacji nie sposób nie dostrzec, że w interesie publicznym leży takie funkcjonowanie organów państwa, któremu nie można zarzucić opieszałości i narażania obywateli na dodatkowe koszty i odsetki. Nie jest bowiem winą skarżących, że postępowanie sądowe w nieskomplikowanej, jak się wydaje, sprawie trwa ponad 7 miesięcy i codziennie generuje odsetki od niekwestionowanej zaległości podatkowej. W okolicznościach niniejszej sprawy chęć uregulowania powstałych zobowiązań była w sposób przejrzysty widoczna po stronie skarżącej. Warto zaznaczyć, że opiekun prawny ubezwłasnowolnionego skarżącego złożyła stosowany wniosek niezwłocznie po uzyskaniu wiadomości o potrzebie posiadania stosownego zezwolenia. Świadomość powyższej sytuacji przedstawionej we wniosku zrodzić powinna po stronie sądu powszechnego szczególną troskę o szybkie i załatwienie pilnej sprawy obywatela znajdującego się w dramatycznej sytuacji zdrowotnej. Tak się jednak nie stało, lecz zdaniem sądu administracyjnego, sprzeczne z interesem publicznym jest obciążanie strony odsetkami za opóźnienie w realizacji zobowiązania podatkowego. W ocenie sądu, w interesie publicznym jest takie prowadzenie postępowania, by nie narażać strony na ponoszenie nadmiernych i niecelowych kosztów. W interesie publicznym jest zatem takie działanie organu, które nie podważa do niego zaufania. Dobry wizerunek organu państwa leży bowiem w interesie publicznym. Nie chodzi tu rzecz jasna o wizerunek organu podatkowego, który dopełnił wszelkich procedur, lecz o wizerunek innego organu państwa. Jednocześnie podnieść wypada, że zdaniem sądu, to że sytuacja finansowa potwierdza, iż skarżący mają zapewnione środki finansowe na swoje potrzeby oraz, że nie ma konieczności by zwracać się o pomoc do budżetu państwa, nie oznacza, że nie występuje interes publiczny w tym, by umorzone zostały odsetki od zaległości podatkowej. Mając na względzie opisane powyżej okoliczności rozpatrywanej sprawy, sąd uznał, że organ przedwcześnie stwierdził, iż nie wystąpił interes publiczny w rozumieniu art. 67a § 1 punkt 3 O.p. Organ ponownie powinien zbadać istnienie interesu publicznego, a w przypadku uznania, że wystąpił - rozważyć zasadność udzielenia ulgi w postaci umorzenia odsetek. Jedynie na marginesie należy w tym miejscu zauważyć, że niniejszy wyrok zapadł w zgodzie z zasadą jednolitości orzecznictwa, gdyż korzystne dla skarżących rozstrzygnięcia w tym samym stanie faktycznym zapadły w sprawach I SA/Łd 960/21 oraz I SA/Łd 49/22 dotyczących odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z dyspozycją art. 200 oraz art. 205 przywołanej ustawy. P.C.