I SA/Łd 932/17

Dnia 25 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 18 grudnia 2017 roku w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr UNP:[...] UNP:[...] w przedmiocie określenia prawidłowej kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2011 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, wynikającej z faktury wystawionej w październiku 2011 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P. K. zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawie określenia prawidłowej wysokości zwrotu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2011 r. oraz orzekającej o obowiązku zapłaty podatku wynikającego z faktury, którą skarżący wystawił 7 października 2011 r. W dniu 23 sierpnia 2017 r. skarżący uiścił tytułem wpisu od skargi kwotę 500 zł. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 26 października 2017 r. wpis od skargi został określony w wysokości 2 000 zł i skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu uzupełniającego w wysokości 1 500 zł. W odpowiedzi skarżący złożył, na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w kwocie 1 500 zł. Uzasadniając wniosek podał, że obecnie jedynym dochodem jego rodziny jest wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w spółce transportowej, które nie jest stałe i które otrzymuje na podstawie uchwały wspólników. Wnioskodawca oświadczył, że w bieżącym roku jego żona przebywa na bezpłatnym urlopie wychowawczym, a koszty utrzymania rodziny przewyższają dochody. W następstwie wydania zaskarżonej decyzji zostały zablokowane rachunki bankowe, co zmusiło wnioskodawcę do zawieszenia działalności gospodarczej w 2015 r. Wnioskodawca oświadczył, że opłata sądowa w wysokości 1 500 zł znacznie obciąża budżet domowy w związku z czym wnosi o zwolnienie z tej opłaty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. W okresie od stycznia do marca 2017 r. uzyskał dochód w wysokości 4.050 zł (netto), natomiast od kwietnia 2017 r. do dnia złożenia wniosku nie uzyskał żadnego dochodu. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Posiada sześć udziałów o wartości nominalnej 300 zł w A. Spółka z o.o. z/s w W.. Wśród zobowiązań i wydatków stałych wnioskodawca wymienił: ratę w wysokości 1 530 zł z tytułu kredytu hipotecznego w A. Banku , ratę w wysokości 700 zł z tytułu kredytu hipotecznego w B. Banku oraz opłaty za media w wysokości 600 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący złożył oświadczenie, zgodnie z którym jedynym właścicielem nieruchomości wskazanej we wniosku jako miejsce zamieszkania skarżącego, jest jego żona P. K., z którą skarżący posiada rozdzielność majątkową. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nieruchomość jest obciążona hipoteką. Po drugie, wnioskodawca złożył oświadczenie zgodnie z którym nadwyżki wydatków nad dochodami pokrywane są z oszczędności z dochodów osiąganych w latach poprzednich. W roku 2015 skarżący osiągnął dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 140 757,45 zł. W związku z decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. skarżący został zmuszony do zawieszenia działalności z dniem 30 listopada 2015 r. Wnioskodawca oświadczył również, że małżonkowie dzielą się wydatkami związanymi z utrzymaniem rodziny według aktualnych potrzeb i możliwości. Odpowiadając na wezwanie w zakresie rachunku bankowego skarżący oświadczył, że od czasu zajęcia egzekucyjnego nie używa rachunku bankowego. Ostatnie uznania i obciążenia miały miejsce w kwietniu 2016 r. i związane były z miesięcznymi opłatami za używanie karty płatniczej. Karta została zamknięta w kwietniu 2016 r. i od tej pory skarżący nie posiada rachunku bankowego i nie ma możliwości wygenerowania wyciągu. Postanowieniem z 18 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie Odpis postanowienia doręczono 2 stycznia 2018 r. W dniu 9 stycznia 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie : - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), poprzez przyjęcie, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w sytuacji gdy P. K. złożył rzetelne wnioski i oświadczenia obrazujące okoliczność o charakterze przeciwnym, co doprowadziło do uznania, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z powyższym, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przyznanie skarżącemu - prawa pomocy w zakresie częściowym i w konsekwencji częściowe zwolnienie w/w od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w kwocie 1 500 zł. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny przewyższają dochody. Innymi słowy, koszty utrzymania rodziny są wyższe niż dochody wnioskodawcy, który obecnie w ogóle takowych nie osiąga (podobnie zresztą jak jego żona, przebywająca na bezpłatnym urlopie wychowawczym). Z powyższego wynika zatem, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po drugie skarżący wyjaśnił, z jakich środków pieniężnych i w jakiej wysokości korzysta, celem pokrycia różnicy między w/w wydatkami a aktualnymi dochodami. Wskazał, że nadwyżka wydatków pokrywana jest z dochodów skarżącego z lat ubiegłych, tj. kwoty co najmniej 140 757,45 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. W okresie od stycznia do marca 2017 r. uzyskał dochód w wysokości 4 050 zł (netto), natomiast od kwietnia 2017 r. do dnia złożenia wniosku nie uzyskał żadnego dochodu. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 5 000 zł. Posiada sześć udziałów o wartości nominalnej 300 zł w spółce A.. Wśród zobowiązań i wydatków stałych wnioskodawca wymienił: ratę w wysokości 1 530 zł z tytułu kredytu hipotecznego w A. Banku , ratę w wysokości 700 zł z tytułu kredytu hipotecznego w B.Banku oraz opłaty za media w wysokości 600 zł. Jedynym właścicielem nieruchomości wskazanej we wniosku jako miejsce zamieszkania skarżącego, jest jego żona, z którą skarżący posiada rozdzielność majątkową. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nieruchomość jest obciążona hipoteką. Nadwyżki wydatków nad dochodami pokrywane są z oszczędności z dochodów osiąganych w latach poprzednich, tj. jak wskazał w sprzeciwie kwoty, co najmniej 140 757,45 zł. Strona wychodzi z błędnego założenia, że wskazane zobowiązania kredytowe powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca winna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez wpływu na ocenę wniosku pozostaje zatem treść sprzeciwu, który stanowi w istocie polemikę z treścią kwestionowanego postanowienia.. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie AKE.