I SA/Łd 940/12

Dnia 5 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Bożena Kasprzak po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania w podatku od środków transportowych za 2011 rok postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] M. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] określającą skarżącej zobowiązanie w podatku od środków transportowych za 2011 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł podatniczka zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na wezwanie sądu na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że wspólnie z dwojgiem dzieci w wieku 16 i 5 lat prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jej wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.200 zł brutto oraz prowadzona dorywczo działalność gospodarcza, z której osiąga dochody rzędu 10.000 zł rocznie. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 60 m2, w którym zamieszkuje z dziećmi oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,72 ha, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawczyni zawarte w formularzu PPF było niepełne bowiem nie została w nim w ogóle wskazana kwota wydatków na utrzymanie rodziny, skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości dochodów skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę wskazanych we wniosku o prawo pomocy (wyciąg bankowy, zaświadczenie pracodawcy), wyjaśnienie czy dzieci skarżącej otrzymują alimenty lub rentę rodzinną i wskazanie wysokości otrzymywanych świadczeń; nadesłanie odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2011 dokumentującego wysokość dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi podatniczka nadesłała pismo, w którym oświadczyła, że jej dochód miesięczny netto ze stosunku pracy wynosi 1.000 zł, a dzieci nie otrzymują renty rodzinnej ani alimentów. Postanowieniem z 19 listopada 2012 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżąca wyjaśniła, że ocena zawarta w kwestionowanym postanowieniu nie jest, jej zdaniem, słuszna ponieważ, nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca ponownie oświadczyła, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci, które samotnie wychowuje. Dochód z działalności gospodarczej nie jest dochodem stałym i występują również okresy, kiedy to działalność gospodarcza przynosi stratę. Wyjaśniła dalej, że utrzymanie mieszkania (tj. czynsz, media itd.) to kwota 1000 zł miesięcznie. Zdaniem wnioskodawczyni trudno podzielić stanowisko Sądu, iż poniesienie kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niej i rodziny. Wskazała, iż właśnie osoba samotnie wychowująca dzieci znajduje się w szczególnej sytuacji, również finansowej i może skorzystać z odstępstw od konstytucyjnego obowiązku powszechnego i równego ponoszenia kosztów wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Wskazała ponadto, że wysłała część żądanych przez Sąd informacji, a pozostałe dokumenty nie mogły być przesłane, bo nie jest zobowiązana do sporządzania bilansu i rachunku zysków i strat i prowadzi księgowość uproszczoną, nie może również przedstawić zaświadczenia o zarobkach i zatrudnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Przepis art. 244 (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.),, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Wniosek strony skarżącej nie sprostał tak postawionym wymogom. Przede wszystkim – co słusznie zauważył referendarz sądowy – strona skarżąca nie ujawnia swego stanu majątkowego. Trzeba podkreślić, iż wnioskodawczyni, mając świadomość jak była przyczyna nieuwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, również na etapie składania sprzeciwu nie przedstawiła żądanych dokumentów, czym skutecznie pozbawia sąd możliwości dokonania merytorycznej oceny jej wniosku. Skarżąca mimo skierowanego do niej wezwania w żaden sposób nie udokumentowała wysokości dochodów z dodatkowego źródła w postaci działalności gospodarczej, wątpliwości budzi także fakt braku jakichkolwiek dochodów uzyskiwanych na dzieci skarżącej czy to od ich ojca, czy w formie zasiłków, w sytuacji gdy rodzina znajduje się w rzeczywistym niedostatku. Nie dołożyła zatem wystarczających starań, aby zobrazować swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę, w kontekście przesłanek prawa pomocy, a co za tym idzie, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. E.B.