I SA/Łd 95/09

Dnia 27 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno Sędzia WSA Cezary Koziński Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2009 roku sprawy ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. numer [...]Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art.138 par.1 pkt.1 w związku z art.127 par.3 Kodeksu Postępowania Administracyjnego ( Dz.U z 2000 roku, nr.98 poz.1071 z późniejszymi zmianami ) i art.41 a ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U z 2008 roku, nr.50 poz.291 z późniejszymi zmianami ) utrzymał w mocy decyzję z dnia 3 października 2008 roku mocą której umorzył 100% odsetek za zwłokę za okres od I kwartału 2001 roku do IV kwartału 2001 roku oraz od IV kwartału 2002 roku do III kwartału 2008 roku w wysokości 3.032,00 złotych oraz odmówił umorzenia pozostałej należności E. M. Organ wyjaśnił, że E. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości, który uzasadniła trudną sytuacją materialną i bytową spowodowaną wysokimi wydatkami ponoszonymi na kształcenie dzieci, niskim poziomem prowadzonego gospodarstwa rolnego, niską bonitacją gleby, stratami w gospodarstwie rolnym poniesionymi na skutek suszy jaka miała miejsce latem 2008 roku, a także kłopotami zdrowotnymi oraz nieświadomością konieczności zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników. Organ wskazał, że zadłużenie figurujące na koncie skarżącej jest wynikiem nie wywiązywania się z obowiązku terminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników. E. M. dokonała bowiem tego zgłoszenia z 15 letnim opóźnieniem. Prezes podniósł, iż w dniu 13 sierpnia 2008 roku wydane zostały decyzje na mocy których ustalono spełnianie przez skarżącą warunków do obowiązkowego ubezpieczenia w okresach 1. od 10.10.1993 r do 12.10.1993 r 2. od 13.05.1994 r do 30.06.1994 r 3. od 01.10.1994 r do 29.12.1994 r 4. od 27.05.1995 r do 31.06.1996 r 5. od 01.01.1997 r do 31.03.1997 r 6. od 08.05.1997 r do 30.09.1998 r 7. od 17.01.1998 r do 31.03.1998 r- bez obowiązku opłacania składek z tego tytułu z uwagi na przedawnienie roszczenia do dochodzenia tych składek, oraz w okresie od 01.02.2001 r do 31.12.2001 r i od 30.11.2002 r i za te okresy zobowiązał ją do uiszczenia zaległych nie przedawnionych składek na to ubezpieczenie wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 9520 zł zł. Podkreślił jednocześnie, że mimo przedawnienia roszczenia E. M. za wskazane wyżej okresy "przedawnione" posiada ubezpieczenie. Organ wskazał, że wcześniej, biorąc pod uwagę pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny, problemy zdrowotne, stratami poniesionymi w wyniku suszy - decyzją z dnia 3 października 2008 r. umorzył stronie całość odsetek za zwłokę w kwocie 3.032,00 zł., a pozostałe zadłużenie zostało rozłożone na raty, co stanowi istotną ulgę w spłacie pozostałej części należności. Organ powołał się na art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.u.s.r.", zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając nie tylko możliwości płatnicze wnioskodawcy, ale także stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć część należności z tytułu składek lub rozłożyć ich spłatę na raty. Decyzja Prezesa KRUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na te same okoliczności, które stanowiły podstawę jej wniosku o zastosowanie ulg w spłacie należności do KRUS. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w sprawie wszczął wniosek skarżącej z dnia 28 sierpnia 2008 r. o umorzenie należności na ubezpieczenie społeczne rolników, ewentualnie o jej rozłożenie na raty. (k. 24 akt adm.). Zgodnie z art. 41a ust.1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie, zaległości z tytułu składek. Ważnego interesu zobowiązanego nie można jednak utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. Podejmowane przez Naczelny Sad Administracyjny próby zdefiniowania tego pojęcia, ograniczają się do wskazania przesłanek, które stanowią o ważnym interesie tylko w realiach konkretnej sprawy. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. (SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168) za "ważny interes podatnika" (w tym przypadku zobowiązanego rolnika) NSA uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, nie jest on w stanie uregulować powstałych zaległości. W ocenie tego Sądu będzie to utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Nie negując co do zasady takiego poglądu, należy podkreślić jednak, że ograniczenie definicji "ważny interes zobowiązanego" wyłącznie do nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na sytuację dłużnika, byłoby zbyt daleko idące. Ważny interes zainteresowanego w rozumieniu art. 41a ust. 1 u.u.s.r. należy widzieć szerzej, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny (por. wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98, niepubl.). Zawężenie ustawowych wymagań umarzania zaległości do przypadków, w których zobowiązany wskutek uiszczenia zaległości miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść strony (por. wyrok NSA z dnia 24 października 1995 r., SA/Po 539/95, niepubl.). Ponadto przesłanką podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości jest sytuacja dłużnika istniejąca w chwili podejmowania decyzji o umorzeniu, a nie zdarzenia wcześniejsze, z okresu prowadzenia działalności gospodarczej czy rolniczej (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 1997 r., I SA/Kr 1161/96, POP 2000, nr 6, poz. 166). Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jen pogląd, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określone ustawami, mają charakter powszechny. Natomiast możliwość ich umorzenia jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. Analiza przedstawionych przykładów, pozwala stwierdzić, że Prezes KRUS, podejmując decyzje na podstawie art. 41a ust. 1 u.u.s.r., nawet przy uwzględnieniu inicjatywy dowodowej wnioskodawcy, nie jest zwolniony od dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych, aby stwierdzić, czy w danym przypadku ważny interes zobowiązanego mógłby uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku w całości lub części. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505). Oceniając treść zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ wnikliwie przeanalizował sytuację zobowiązanej, ustosunkowując się w zasadzie do wszystkich zdarzeń, które miały negatywny wpływ na wysokość ich dochodów (susza, samotne wychowywanie dwójki uczących się dzieci , nieotrzymywanie zasiłku dla bezrobotnych, małe gospodarstwo o niskiej bonitacji gleby, kłopoty zdrowotne ), co podnosiła w pismach składanych w toku postępowania administracyjnego. Rozumiejąc trudną sytuację zobowiązanych organ częściowo uwzględnił jej wniosek, umarzając w całości odsetki naliczone od powstałych zaległości, co jest równoznaczne z uwzględnieniem ważnego interesu stron. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika również, że pozostałą należność rozłożył skarżącej na raty. W tej sytuacji, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanych oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji M.Ko.