I SA/Łd 962/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 6 kwietnia 2018 r., wydanego w przedmiocie wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia opłaty paliwowej za sierpień 2012 roku postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2018r. Wyrokiem z 29 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...] r. określającą podatnikowi opłatę paliwową za sierpień 2012 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Łodzi z 27 lutego 2018 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 220 zł. W odpowiedzi skarżący złożył, na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że mieszka razem z synem w domu należącym do matki R. Z.. Wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych. Środki na bieżące utrzymanie pochodzą z zasiłku oraz czynszu za dzierżawę nieruchomości należących do matki. Większość środków, które posiada rodzina jest przeznaczana na wydatki związane z wychowaniem dziecka. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 2.000 zł. Są to wydatki na utrzymanie dziecka, wyżywienie, ubrania, środki czystości, opłaty eksploatacyjne oraz na leki dla matki chorej na cukrzycę oraz leki dla syna. Skarżący podał, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, które mógłby przeznaczyć na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej. Wyjaśnił, że złożył kilka skarg kasacyjnych od wyroków WSA w Łodzi w przedmiocie opłaty paliwowej, zatem kwota 220 zł to nie jedyna opłata, którą musi uiścić. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i synem. Posiada dwie nieruchomości rolne o powierzchni 0,58 ha i 0,0874 ha o wartości odpowiednio 2.000 zł i 1.000 zł. Matka skarżącego posiada dom oraz dwa samochody osobowe. Rodzina utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 674 zł oraz czynszu dzierżawnego w wysokości 3.000 zł. Według złożonego oświadczenia rodzina przeznacza 350 zł na pokrycie kosztów leczenia cukrzycy matki skarżącego, 300 zł na zakup leków dla syna skarżącego, 500 zł na opłaty za media, 300 zł na opłaty z tytułu ubezpieczenia oraz 500 zł na zakup żywności i bieżące wydatki. Postanowieniem z 6 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania A. Z. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przyjmując, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Referendarz wskazał, że z porównania wysokości miesięcznych dochodów rodziny w kwocie 3674 zł z kwotą zadeklarowanych miesięcznych wydatków, tj. 2000 zł wynika, że skarżący jest w stanie uiścić wpis w wysokości 220 zł od skargi kasacyjnej bez uszczerbku dla niezbędnych wydatków, a oceny tej nie zmienia argument, iż podatnik jest zobowiązany do uiszczenia wpisu z tego tytułu w czterech sprawach zawisłych przed WSA w Łodzi. W ocenie referendarza nawet przy założeniu, że skarżący będzie zobowiązany do uiszczenia opłat od skarg kasacyjnych we wszystkich sprawach w tym samym miesiącu, to fakt ten nie spowoduje konieczności ograniczenia wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny. W sprzeciwie z 7 maja 2018 r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego z 6 kwietnia 2018 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie wydanego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu podatnik powielając argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dotyczącą sytuacji majątkowej rodziny, wskazał, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, ruchomości, czy tez nieruchomości, które mógłby spieniężyć i przeznaczyć na wpłatę wpisu od skargi kasacyjnej. Podkreślił, że ciąży na nim obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kilku sprawach, co stanowi znaczne obciążenie finansowe. Przedstawiona sytuacja zdaniem strony w pełni uzasadnia zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie właśnie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W rozpoznawanej sprawie sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na tym etapie sprowadzają się wyłącznie do konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Analiza sytuacji finansowej skarżącego dokonana na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wniesionego sprzeciwu w ocenie sądu prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. W szczególności Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż porównanie wysokości koniecznych miesięcznych wydatków strony w wysokości 2000 zł z kwotą miesięcznego dochodu w wysokości 3674 zł prowadzi do wniosku, że skarżący sprosta obowiązkowi uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Co więcej Sąd podziela także stanowisko referendarza, że przy wskazanej wysokości miesięcznych dochodów rodziny i konieczności uiszczenia nawet w tym samym miesiącu wpisów od skarg kasacyjnych w sprawach o sygn. akt I SA/Łd 962/17, I SA/Łd 972/17, I SA/Łd 973/17 i I SA/Łd 974/17 (w sumie 520 zł) nie dojdzie do konieczności ograniczenia wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny skarżącego. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Ake.