I SA/Łd 985/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ł. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 21 lutego 2017 r. w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok oraz określenia wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2011 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Ł. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok oraz określenia wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2011 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 14.976 zł pełnomocnik skarżącego w drodze pisma z dnia 19 grudnia 2016 roku wystąpił z wnioskiem o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W złożonym, na urzędowym formularzu (PPF), wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący sprecyzował, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i wskazał jedynie, iż wniosek uzasadnia brakiem płynności finansowej i stratą w 2015 roku. Do wniosku załączono deklaracje VAT-7, kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów, kserokopię zeznania podatkowego za 2015 i 2014 rok (PIT-36), informację PIT/B (2014 rok), wyciągi z rachunku bankowego skarżącego za okres od 09.08.2016 r. – 10.10.2016 r. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2017 roku wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jednoznaczne wyjaśnienie kwestii pozostawania ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym innych osób wraz ze wskazaniem ich majątku i dochodu - z uwagi na braki w zakresie wypełnienia rubryki nr 6 urzędowego formularza PPF (zatytułowanej "Stan rodzinny"), wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której skarżący zamieszkuje, podanie miesięcznej kwoty dochodu netto osiąganego przez skarżącego, wskazanie i udokumentowanie kwoty wydatków ponoszonych przez skarżącego z tytułu opłat eksploatacyjnych i utrzymania wraz z podaniem źródła dochodu, z którego pokrywane są te wydatki, nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i lokat bankowych obejmujących okres ostatnich 3 miesięcy, podanie aktualnej kwoty zadłużenia z tytułu należności publicznoprawnych i "komercyjnych" wskazanych w piśmie z dnia 19 grudnia 2016 roku - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik w drodze pisma z dnia 10 lutego 2017 roku nadesłał dodatkowe oświadczenia i dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego. Starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), postanowieniem z 21 lutego 2017r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że skarżący mimo wezwania nie podał kwoty zadłużenia wynikającej z toczących się wobec jego majątku postępowań egzekucyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych. Ponadto mimo deklarowanego przez stronę braku osiągania dochodu zwracają uwagę operacje na rachunku bankowym strony w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy: w kwocie 4.000 zł (wpłata gotówki we wpłatomacie w dniu 19.12.2016r.) i kwocie 4.100 zł (wpłata gotówki we wpłatomacie w dniu 2.01.2017r.), co czyni zasadnym twierdzenie, że skarżący posiada jednak dodatkowe źródło dochodu umożliwiające mu dokonanie tych operacji. Ponadto referendarz wskazał, że skarżący mimo ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku oraz wystosowanego wezwania nie podał informacji dotyczących stanu majątkowego żony, jak też wysokości osiąganego przez nią dochodu oraz nie wyjaśnił kwestii ewentualnego posiadania przez nią rachunku bankowego. W ocenie referendarza taka postawa skarżącego uniemożliwiała rzeczywistą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz realnych zdolności płatniczych pod kątem możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik Ł. K. stwierdził, że biorąc pod uwagę sytuację finansową podatnika nie można uznać, iż jest on w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania przed sądem. Wyjaśnił, że ilość toczących się wobec podatnika, jak też spółek, w których posiada on udziały, licznych postępowań całkowicie sparaliżowała możliwości zarobkowe strony. Pełnomocnik stwierdził, że szacunkowo jedynie można stwierdzić, iż ogólna wartość rzekomych należności może wynosić nawet kilka milionów złotych. Ponadto pełnomocnik wskazał, że przed WSA w Łodzi toczą się obecnie postępowania za lata 2009-2014 zarówno w zakresie podatku VAT, jak i podatku dochodowego od osób fizycznych, a kumulacja postępowań sprawia, że nie mając środków na pokrycie wpisów w sprawach zawisłych przed sądem skarżący nie ma realnej możliwości skorzystania z prawa do sądu. Nadto argumentował, że w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 844/16 Sąd dysponując tożsamym materiałem dowodowym, przyznał podatnikowi prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 4.000 zł. Podkreślił również, że w postępowaniach toczących się przed WSA w Łodzi pod sygn. akt I SA/Łd 1036/16 oraz I SA/Łd 1035/16, gdzie wartość wpisu nie przekraczała możliwości finansowych podatnika strona nie uchylała się od jego opłacenia. Podsumowując pełnomocnik stwierdził, że skarżący nie ma najmniejszej możliwości zgromadzenia środków na poniesienie wpisu, a prawo pomocy jest wyjątkową instytucją, skierowaną do osób takich jak skarżący. W przypadku odmowy jego przyznania skarżący nie będzie miał jakichkolwiek możliwości podjęcia działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie Sądu referendarz sądowy w postanowieniu z 21 lutego 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącego zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności z informacji zawartych w formularzu PPF, oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, a także nadesłanych dodatkowych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Lokal, w którym zamieszkuje rodzina skarżącego, stanowi własność brata strony. Skarżący, jak podaje, nie osiąga żadnych dochodów oraz nie ponosi kosztów utrzymania lokalu. Natomiast jego zobowiązania z tytułu leasingu i kredytu są pokrywane z zaciągniętego kredytu w rachunku A. w kwocie 50.000 zł. Ponadto oświadczył, że posiada zobowiązania zarówno z tytułu należności publicznoprawnych, jak i komercyjnych, powstałych wobec podmiotów prywatnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazał, że wobec jego majątku toczy się równolegle kilkanaście postępowań egzekucyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych. Skarżący mimo wezwania nie podał jednak aktualnej kwoty zobowiązań wynikających z tego tytułu, wskazując jedynie ogólnie w złożonym sprzeciwie, że może być to nawet kwota kilku milionów złotych. Uwadze referendarza nie umknął również fakt, iż jak wynika z wyciągów z rachunku bankowego nadesłanych przez stronę w okresie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, tj.. dokonano wpłat gotówkowych we wpłatomacie w wysokości 4.000 zł (19.12.2016r) oraz w kwocie 4.100 zł (2.01.2017r.), tytułem zasilenia konta, co jak słusznie podniesiono w kwestionowanym postanowieniu czyni zasadnym tezę, że skarżący posiada jednak dodatkowe źródło dochodu, mimo deklarowanego braku jego osiągania. Ponadto zarówno w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i dodatkowym oświadczeniu o sytuacji majątkowej własnej oraz żony, mimo stosownego wezwania, podatnik nie przedstawił informacji dotyczących majątku małżonki, osiąganego przez nią dochodu oraz ewentualnie posiadanych przez nią kont bankowych. W tej sytuacji podzielić należy zawartą w zaskarżonym postanowieniu tezę co do tego, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dokonał rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwia dokonanie pełnej oceny zdolności płatniczych skarżącego pod kątem poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto zdaniem sądu, jako niewiarygodne i gołosłowne należy ocenić twierdzenia skarżącego co do tego, że nie posiada on obecnie żadnego majątku i nie jest w stanie wskazać wysokości swoich zobowiązań. W szczególności z akt niniejszej sprawy wynika (deklaracja VAT-7), iż w czerwcu 2016r. skarżący dokonał sprzedaży towarów i usług za kwotę 37.000 zł, zaś w lipcu i wrześniu 2016r. za kwoty po 2.000 zł, natomiast w sierpniu nie odnotował sprzedaży. W tym okresie zakupy towarów i usług przez wnioskodawcę oscylowały w granicach od 2.078 zł do 5.314 zł miesięcznie. Dane te znajdują odzwierciedlenie także w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, z której wynika, że od początku 2016 roku do końca września 2016 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 85.250 zł. i poniósł koszty w wysokości 55.930 zł. Z zeznania PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 wynika natomiast, że skarżący osiągnął przychód na poziomie 637.181,59, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 907.682,39 zł, co zaowocowało stratą w wysokości 270.500,80 zł. Z kolei z nadesłanego zeznania podatkowego za 2014 rok wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 1.642.843 zł, poniósł koszty 1.549.005 zł uzyskując z niej dochód w kwocie 93.837 zł. Wymienione kwoty świadczą zdaniem Sądu o tym, iż wbrew stanowisku strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wniesionym sprzeciwie działalność gospodarcza strony daje możliwość partycypacji w kosztach postępowania zainicjowanego przed sądem. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Sąd podkreśla przy tym, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Sąd podkreśla raz jeszcze, iż mimo niewątpliwie skomplikowanej sytuacji finansowej podatnika partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony, nawet, jeśli miałoby to wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący pomimo kłopotów finansowych kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, która do września 2016r. przyniosła jednak zysk, podobnie jak w 2014r., kiedy był on znacznie większy. Powyższe w ocenie sądu przeczy twierdzeniom strony o braku jakichkolwiek środków, z których mógłby zostać pokryty wpis sądowy w niniejszej sprawie. Podsumowując postawa podatnika uchylającego się od kompleksowego przedstawienia zarówno swojej sytuacji materialnej (w tym ponoszonych wydatków niezbędnych do utrzymania wraz z podaniem rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu wraz ze wskazaniem źródła ich pochodzenia), jak również sytuacji majątkowej żony powoduje, że jak słusznie wskazano w kwestionowanym postanowieniu z 21 lutego 2017r. brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto ustosunkowując się do argumentacji sprzeciwu Sąd nie podziela podniesionego przez pełnomocnika poglądu, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w jednej ze spraw powoduje swego rodzaju związanie sądu w kolejnych sprawach, wobec zbliżonego stanu faktycznego, do przyznawania podatnikowi analogicznego uprawnienia. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona, a w związku z tym, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.