I SO/Łd 2/14

Dnia 1 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2007 roku do grudnia 2008 roku postanawia: 1. przyznać J. L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie doradcy podatkowego; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 7 marca 2014 roku J. L. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie J. P.. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną oraz małoletnim synem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są ich wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości ok. 2.000 zł netto. Wnioskodawca jest właścicielem zakupionego na kredyt mieszkania o powierzchni 85 m2 położonego w Z., nie posiada innego majątku ani oszczędności. Miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się kwotą ok. 1.122 zł czynsz, opłata za energię i wodę oraz telewizję cyfrową. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazał, że ok. 2.500 zł wynosi miesięczna rata spłacanego przez rodzinę kredytu mieszkaniowego wraz z obowiązkowymi ubezpieczeniami, która zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy pokrywana jest z pożyczek uzyskiwanych od członków rodziny. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 czerwca 2013 roku przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego i oddalił wniosek w pozostałym zakresie argumentując, że obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet, jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest istotna wysokość deklarowanych przez rodzinę wydatków, ale kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu mediów, podatki, wydatki na przedszkole dziecka czy leki to jednak do kategorii tej nie można zaliczyć wydatków na telewizję cyfrową czy spłatę kredytu. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż co miesiąc skarżący ponosi wydatki w wysokości 122 zł z tytułu opłat za telewizję cyfrową, a także wysokie, przekraczające kwotę posiadanych na utrzymanie dochodów wydatki na zaspokojenie swoich zobowiązań prywatnoprawnych z tytułu rat kredytowych, które w całości pokrywane są z pożyczek od członków rodziny. Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym wnioskodawcy prowadziłoby do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów toczonego postępowania na Skarb Państwa czyli współobywateli. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy posiada stałe comiesięczne dochody, a dzięki pomocy rodziny jest on w stanie regularnie i terminowo spłacać swoje zobowiązania kredytowe w wysokości 2.500 zł. Od powyższego postanowienia w dniu 17 czerwca 2014 roku skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że w jego ocenie wykazał on, że nie posiada środków na poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a nadto w innych sprawach o sygn. akt I SO/Łd 8/13 i I SA/Łd 9/13 zostało mu przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym. Oświadczył, że pomoc rodziny nie jest jego przychodem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Stosownie do treści art. 246 § 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny- art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawca wskazał, że wspólnie z żoną oraz synem prowadzi gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód zamyka się kwotą około 2.000 zł netto. Skarżący jest właścicielem zakupionego na kredyt mieszkania o powierzchni 85 m2 położonego w Z., nie posiada innego majątku ani oszczędności. Miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się kwotą ok. 1.122 zł i obejmuje czynsz, opłatę za energię i wodę oraz telewizję cyfrową. Około 2.550 zł wynosi miesięczna rata spłacanego przez rodzinę kredytu mieszkaniowego wraz z obowiązkowymi ubezpieczeniami, która w całości według oświadczenia wnioskodawcy, pokrywana jest z pożyczek od członków rodziny. Uwzględniając powyższe, wysokość ewentualnego wpisu od skargi w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 76.047 zł, stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i dlatego, w celu zachowania prawa do sądu zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy za niezasadny. Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet, jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest istotna wysokość deklarowanych przez rodzinę wydatków, ale kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Prawidłowa analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, iż wszystkie wskazane we wniosku wydatki jego gospodarstwa domowego należą do wydatków koniecznych, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu mediów, podatki, wydatki na przedszkole dziecka czy leki, to jednak do kategorii tej nie można zaliczyć wydatków na telewizję cyfrową czy spłatę kredytu. Za osobę ubogą ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie można uznać osoby regularnie opłacającej abonament za telewizję cyfrową w wysokości 122 zł miesięcznie. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego oparty został na argumentacji odwołującej się do okoliczności, że pomoc rodziny udzielana na spłatę kredytu nie jest przychodem wnioskodawcy. Odnosząc się do tego argumentu wskazać należy, że w złożonych wyjaśnieniach odmiennie od oświadczeń składanych we wcześniejszych wnioskach o prawo pomocy J. L. wskazywał, że raty kredytu pokrywał początkowo z posiadanych oszczędności, a następnie do końca 2013 roku z pożyczek od członków rodziny i te pożyczki są także obecnie źródłem spłaty rat kredytowych. Mimo wystosowanego w tym zakresie przez referendarza sądowego wezwania do udokumentowania okoliczności uzyskiwania pożyczek od członków rodziny umożliwiających spłatę kredytu wnioskodawca dowodów takich nie przedstawił. Tym samym nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących źródeł finansowania regulowanych terminowo zobowiązań prywatnoprawnych. Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym wnioskodawcy prowadziłoby do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów toczonego postępowania na Skarb Państwa czyli współobywateli. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy posiada stałe comiesięczne dochody w wysokości ok. 2.000 zł, a ponadto wnioskodawca regularnie i terminowo spłaca swoje zobowiązania kredytowe w wysokości 2.500 zł miesięcznie. Powyższe wskazuje, że jest wstanie wygospodarować środki na częściową partycypację w kosztach ewentualnie zainicjowanego postępowania sądowego zwłaszcza, że kwota 500 zł stanowić będzie jego jedyny koszt. Uwzględniając powyższe na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. MK