II SA/Łd 10/09

Dnia 24 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant Sekretarz sądowy Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2009 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...] r. znak [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104, art. 145a § 1 i § 2, art. 149 § 3 k.p.a., wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (Dz.U. z dnia 7 lipca 2008 r. nr 119, poz. 770) odmówił A. P. wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego dotyczącego przyznania zaliczki alimentacyjnej za okres 2006/2007 i 2007/2008 na dziecko J.K. na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ orzekający wskazał, iż w dniu 6 sierpnia 2008 r. A. P. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania zaliczki alimentacyjnej za okres 2006/2007 oraz 2007/2008 na dziecko J.K. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06. Zdaniem Prezydenta w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw prawnych do wznowienia postępowania w trybie art. 145a § 1 k.p.a., bowiem w powyższych okresach zasiłkowych wierzycielka nie złożyła wniosków o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dziecko. Niespornym wobec tego jest, iż nie została spełniona przesłanka polegająca na wydaniu decyzji w oparciu o niezgodne z Konstytucją przepisy, która - w myśl art. 145a § 1 k.p.a. - jest niezbędna do żądania wznowienia postępowania. W odwołaniu od powyższej decyzji A. P. zarzuciła, iż nie złożyła wniosków o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, ponieważ uniemożliwił jej to urząd, który informował ją ustnie, że w świetle obowiązujących przepisów prawa w spornym okresie nie kwalifikuje się do otrzymania zaliczki alimentacyjnej z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim. Poza tym urzędnicy podkreślali, że decyzja z dnia [...] r. o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej w dalszym ciągu pozostaje w obrocie prawnym. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145a § 1 i 2, art. 149 § 3 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium, przytoczywszy treść art. 145a § 1 i art. 149 § 3 k.p.a., wywiodło, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt. P 18/06), na podstawie którego strona opiera swe żądanie, stwierdzający niekonstytucyjność art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. nr 228, poz. 2255 ze zm.) w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez te osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem do zaliczki alimentacyjnej, wszedł w życie w dniu jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, to jest w dniu 7 lipca 2008 r. Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek przedmiotowych do wznowienia postępowania, bowiem w spornych okresach zasiłkowych strona nie wystąpiła ze stosownymi wnioskami o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dziecko, które wszczynałyby postępowanie administracyjne w tym zakresie, zakończone następnie wydaniem decyzji administracyjnych opartych na niekonstytucyjnych przepisach, które teraz - w wyniku ewentualnego wznowienia postępowania - mogłyby zostać uchylone. W tym stanie rzeczy żądanie A.P. dotyczące wznowienia postępowania w sprawie, która nie zakończyła się wydaniem decyzji administracyjnej, jest bezprzedmiotowe i jako takie musiało skutkować odmową wznowienia postępowania w trybie art. 149 § 3 Kpa. W dalszej części uzasadnienia SKO podniosło, iż art. 149 § 3 k.p.a. nie stanowi o "odmowie wszczęcia postępowania", tak jak to ma miejsce na gruncie art. 157 § 3 k.p.a., lecz o "odmowie wznowienia postępowania". Jednakże, w ocenie Kolegium, stwierdzona wada jest nieistotna dla bytu decyzji I instancji, bowiem zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku chodzi o to, że postępowanie administracyjne z przyczyn formalnych nie może być wszczęte i prowadzone. Odnosząc się następnie do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że nie zasługują one na uwzględnienie i podniosło, iż od dnia 1 października 2008 r. obowiązuje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U nr 192, poz. 1378 ze zm.), określająca zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji; warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Zgodnie z art. 41 tej ustawy sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejście w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W ocenie SKO, nawet w przypadku wznowienia postępowania i uchylenia decyzji odmownej z 5 grudnia 2005 r., nie jest już możliwym złożenie przez stronę wniosków o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej z datą wsteczną za okres zasiłkowy 2006/2007 oraz 2007/2008, ponieważ zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. z 2005 r., nr 86, poz. 732) postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej jest postępowaniem wnioskowym, wszczynanym na żądanie strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, powtarzając zarzuty z odwołania od decyzji I instancji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Tym niemniej tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stosownie zaś do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku zaś braku występowania powyższych naruszeń prawa oraz przepisów postępowania Sąd, stosownie do art. 151 p.p.s.a, nie uwzględniwszy skargi – oddala ją. Rozpatrując przedmiotową sprawę Sąd stwierdza, że w pełni podziela argumentację Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, która nie narusza przepisów prawa. W sprawie poza sporem jest, iż w okresach zasiłkowych 2006/2007 oraz 2007/2008 organ nie wydawał decyzji w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Okoliczności tej nie kwestionuje sama skarżąca, podnosząc jedynie, że organ I instancji uniemożliwił jej formalne złożenie wniosku z uwagi na niezmienioną sytuację rodzinną w stosunku do okresu poprzedniego, zakończonego decyzją z 5 grudnia 2005r. W tym miejscu należy podkreślić, iż sprawy o przyznanie zaliczki alimentacyjnej są sprawami na wniosek ( art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm. ), który można złożyć także za pośrednictwem poczty. Decyzje wydawane są ponadto na okres zasiłkowy, tj. od 1 września do 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, co wynika z art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. 228, poz. 2255 ze zm. ) w zw. z art. 18 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników... Dlatego też nie można przyjąć, iż decyzja z dnia 5 grudnia 2005r., odmawiająca skarżącej prawa do zaliczki alimentacyjnej, jest decyzją bezterminową, gdyż jej skutek - z uwagi na wskazane wyżej unormowanie - ograniczony był jedynie do 31 sierpnia 2006r. Przechodząc do dalszych rozważań Sąd podnosi, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o wznowienie postępowania dotyczącego zaliczki alimentacyjnej za okres zasiłkowy 2006/2007 i 2007/2008, którego przesłanką ma być wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. sygn. akt P 18/06 ( Dz.U. nr 119, poz. 770 ). Wynika to z faktu, iż wznowienie postępowania jest jednym z trybów weryfikacji decyzji ostatecznych, polegającym na możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, w przypadku zaistnienia jednej z wad określonych treścią art. 145 § 1 k.p.a., bądź w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny o rzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja ( art. 145a § 1 k.p.a.). Złożenie przez stronę wniosku o wznowienie postępowania w pierwszej kolejności obliguje organ do jednoznacznego ustalenia, czy wznowienie jest dopuszczalne z przyczyn podmiotowych, a więc czy pochodzi od strony, przedmiotowych - czy w sprawie wydana została ostateczna decyzja administracyjna oraz, czy podanie o wznowienie zostało złożone w terminie. Brak którejkolwiek z tychże przesłanek obliguje organ - stosownie do treści art. 149 § 3 k.p.a - do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na bezsporną okoliczność, iż organ nie podejmował decyzji w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej na okres 2006/2007 oraz 2007/2008, a tym samym brak jest ostatecznej decyzji administracyjnej, co do której można wystąpić z podaniem o wznowienie postępowania, zgodzić się należy ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, iż zachodziła podstawa do wydania aktu w trybie art. 149 § 3 k.p.a, czyli do odmowy wznowienia postępowania. Wprawdzie organ I instancji, wskazując prawidłowo podstawę prawną swego rozstrzygnięcia, orzekł o odmowie wszczęcia postępowania wznowieniowego, zamiast o odmowie wznowienia, ale uchybienie to nie należy - w ocenie Sądu - do wadliwości, które winno skutkować uchyleniem decyzji. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku. B.C.