II SA/Łd 1005/07

Dnia 21 lutego 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek Sędziowie Sędzia NSA: Anna Stępień Sędzia WSA: Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi H. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od organu administracji – Kierownika Urzędu do Spaw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej – H. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. – Dz.U. z 2002r., nr 42, poz. 371 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania H. P. uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 wskazanej ustawy w związku z ust. 3 tego przepisu. W uzasadnieniu organ podał, że mąż strony – E. P. nabył uprawnienia kombatanckie z byłego ZBoWiD w Ł. z tytułu "służby w odrodzonym WP" w okresie od 23 kwietnia do 9 maja 1945r. i "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od 24 maja 1945r. do 31 grudnia 1947r.". Decyzją z dnia [...] o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał E. P. uprawnienia kombatanckie z następujących tytułów: służba w Wojsku Polskim podczas działań wojennych w okresie od kwietnia do maja 1945r., zachowania uprawnień przyznanych przez ZBoWiD w okresie od maja 1945r. do czerwca 1947r. oraz potwierdzenia uprawnień przyznanych przez ZBoWiD w okresie od lipca do grudnia 1947r. W okresie zaliczonym jako działalność kombatancka mąż strony pełnił służbę wojskową w jednostkach Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W piśmie z dnia 7 marca 2007r. Instytut Pamięci Narodowej podał, że 3 Brygada Pułk KBW, w której służył E. P. w latach 1945 – 1946 walczyła z UPA, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz innymi ugrupowaniami. Natomiast 8 Pułk, w którym służył w latach 1948 – 54 walczył z Konspiracyjnym Wojskiem Polskim, Armią Krajową oraz innymi formacjami. Następnie, przytaczając treść art. 20 ust. 3 i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracji podniósł, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek zachowałby je, gdyby żył. Uprawnienia wdowy po kombatancie, jakkolwiek pochodne statusu męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. Ponowna ocena uprawnień zmarłego męża nie jest więc postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zmarły mąż strony pełniąc służbę w jednostkach Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a więc w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, podczas i w związku z tą działalnością wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. P. zarzuciła decyzji z dnia [...], że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym. Podniosła, iż jej mąż nie walczył z oddziałami wymienionymi w powołanym w decyzji piśmie Instytutu Pamięci Narodowej i brak jest dowodów stanowiących podstawę przyjętych w decyzji ustaleń faktycznych. Strona wskazał również, iż jej mąż do jednostki KBW został wcielony po Studiach Wojskowych – Kwatermistrzostwa z poboru, był bezpartyjny, a służbę odbywał jako oficer finansowy. H. P. podniosła nadto, iż jako sanitariuszka PCK uczestniczyła w działaniach wojennych w 1939r., a w czasie okupacji była dwukrotnie wywieziona, przy czym za drugim razem do obozu. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uwzględnił wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję własną z dnia [...]. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, organ administracji ponowił argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], a nadto stwierdził, że strona nie podała nowych faktów. Wskazał, że bez znaczenia jest fakt rozpoczęcia przez męża strony służby w okresie wojny oraz wyznaczenie jej miejsca w KWB bez jego zgody, gdyż z tego typu okolicznościami ustawa o kombatantach nie wiąże żadnych skutków prawnych. Zdaniem organu administracji bez znaczenia jest również fakt, iż zmarły mąż strony miał zachowane uprawnienia kombatanckie, albowiem uprawnienia wdowy po kombatancie są oceniane indywidualnie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych poinformował stronę także o tym, że jeżeli posiada ona jakiekolwiek dokumenty potwierdzające wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, może ubiegać się o przyznanie uprawnień kombatanckich z innych tytułów wymienionych w ustawie. W skardze na powyższą decyzję H. P. podtrzymała argumentację i zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie wyjaśnić jednak należy, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Przy czym stosownie do treści art. 3 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sprawując tę kontrolę sądy administracyjne stosują przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zauważyć także trzeba, iż sąd wprawdzie rozstrzyga w granicach danej sprawy, lecz nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Bada zatem z urzędu zgodność zaskarżonego aktu lub czynności z prawem materialnym i przepisami normującymi postępowanie przed organami administracji. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia prawidłowości zastosowania przez organ administracji art. 20 ust. 2 i 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przepis art. 20 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy określa uprawnienia socjalne przysługujące wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Jak trafnie zauważył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przytaczając wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002r., III RN 57/2002 (OSNP 2004, nr 2, poz. 24) w uzasadnieniach wydanych w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięć, uprawnienia wdowy mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich jej mąż zachowałby je, gdyby żył. Wdowie przysługują zatem jej własne uprawnienia, których przesłanką jest "bycie wdową po kombatancie" i dlatego też przesłanki ich nabycia powinny być oceniane w odniesieniu do jej osobistej sytuacji prawnej. Pogląd ten jest już zresztą ugruntowany w orzecznictwie sądowym, na co również zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w powołanym wyżej wyroku. Tym nie mniej jednak zauważyć trzeba, iż w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia określone w tej ustawie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści tego przepisu wynika zatem, że zatrudnienie, służba lub pełnienie funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej stanowi podstawę do wydania na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, niezależnie od tego z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane bądź decyzji o odmowie przyznania uprawnień określonych w omawianej ustawie, w tym uprawnień określonych w jej art. 20 ust. 2 osobom wymienionym w ust. 3 tego ostatniego przepisu, lecz pod warunkiem wykonywania podczas i w związku z tą działalnością zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Mówiąc inaczej, samo "zatrudnienie, służba lub pełnienie funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej" nie stanowi samodzielnej przesłanki do zastosowania omawianego unormowania i konieczne jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego wykonywania tego rodzaju zadań śledczych i operacyjnych. Uzasadniając zatem zastosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, organ administracji zobowiązany jest wykazać w sposób przekonujący zaistnienie okoliczności odpowiadających hipotezie wynikającej z tego przepisu normy prawnej. Ustalenia poczynione w tym przedmiocie powinny natomiast znajdować oparcie w aktach sprawy, czego w rozpatrywanym przypadku zabrakło. Z akt administracyjnych wynika wprawdzie, iż zmarły mąż skarżącej pełnił służbę w 3 Brygadzie Pułku KBW w latach 1945 – 1946 oraz 8 Pułku KBW w latach 1948 – 1954. W orzecznictwie sądowym nie budzi zaś wątpliwości, iż pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (por. np. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992r., II UZP 7/91 – OSNC APU nr 10/92, poz. 174 podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994r, K 15/1993 – OTK 1994/1/4 i wyroku NSA z dnia 10 lutego 2005r., OSK 1126/2004 – Lex nr 165721). Tym samym uznaje się, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. W aktach administracyjnych brak jest jednakże dowodów świadczących o tym, że zmarły mąż skarżącej podczas i w związku z tą działalnością osobiście wykonywał zadania, o jakich stanowi art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie Sądu dowodu na tę okoliczność nie może bowiem stanowić powoływane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 5 marca 2007r., z którego treści poza tym, że 3 Brygada KBW w latach 1945 – 1946 brała udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową, zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", zaś 8 Pułk KBW w latach 1948 – 1954 walczył z Konspiracyjnym Wojskiem Polskim, zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", ugrupowaniami zbrojnymi określanymi jako "bandy o charakterze rabunkowym" oraz pełnił służbę konwojową, wynika również, iż Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie nie posiada w swoim zasobie dokumentów, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie osobistego udziału E. P. w walkach prowadzonych przez w/w jednostki. Dodać w tym miejscu należy, że bezspornym w rozpatrywanej sprawie jest, iż wobec zmarłego męża skarżącej toczyło się w oparciu o przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego postępowanie weryfikacyjne w związku z uprawnieniami przyznanymi mu przez ZBoWiD. Postępowanie to zostało jednakże zakończone decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej, a nie decyzją o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Poza tym z akt administracyjnych wynika także, iż w związku z tym postępowaniem w piśmie z dnia 26 września 2000r. Centralne Archiwum Wojskowe podało jedynie, że w aktach Oficerskiej Szkoły Intendentury, w której pełnił służbę E. P. okresie kwiecień – październik 1945r. nie odnaleziono danych o zwalczaniu zbrojnego podziemia. Żołnierze WBW Lublin w okresie październik 1945 - styczeń 1948 zwalczali NSZ oraz poakowskie zbrojne podziemie i brali udział w walkach z UPA. W aktach jednostki nie odnaleziono wykazów imiennych ani listy płac dodatku specjalnego wypłacanego żołnierzom biorącym udział w akcjach. Natomiast żołnierze 8 Pułku KBW w okresie styczeń 1948 – maj 1954 zwalczali poakowskie zbrojne podziemie oraz bandy rabunkowe. Pełnili również służbę konwojową. Z załączonej do tego pisma karty przebiegu służby w Siłach Zbrojnych E. P. natomiast wynika, iż tak jak twierdzi skarżąca – istotnie był on oficerem finansowym bądź pełnił funkcję kierownika sekcji finansowej we wskazanych wyżej jednostkach. Na okoliczność odbywania służby w jednostkach KBW w charakterze oficera finansowego zmarły mąż skarżącej powołał się zresztą w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 30 stycznia 1976r. Tak więc w rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów wskazujących na wykonywanie przez E. P. zadań śledczych i operacyjnych w związku ze służbą w KBW. Pominięcie przez organ administracji okoliczności wynikających ze wskazanych dokumentów i niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w sposób właściwy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. miało zatem zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, ze względu na naruszenie wymienionych wcześniej przepisów prawa materialnego, jak również przepisów o postępowaniu przed organami administracji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania uzasadnia natomiast treść art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. A.D.