II SA/Łd 1009/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie NSA Andrzej Kozerski, p. o. sędziego WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Protokolant asystent sędziego Kinga Brykalska - Stępień, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2004 roku przy udziale sprawy ze skargi M. W. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności wraz z ustawowymi odsetkami za przepracowane godziny ponadnormatywne, wysokości świadczenia emerytalnego i odszkodowania za utratę zdrowia, 1. oddala skargę w przedmiocie zwrotu należności wraz z ustawowymi odsetkami za przepracowane godziny ponadnormatywne 2. odrzuca skargę w pozostałym zakresie. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji w Ł. utrzymał w mocy Decyzję Nr [...] z dnia [...] wydaną przez Komendanta Powiatowego Policji w K. odmawiającą wypłacenia skarżącemu należności wraz z odsetkami za przepracowane godziny ponadnormatywne w IV kwartale 1992 roku oraz w latach 1993-1998 W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa wynikającymi z Zarządzenia Nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 27 września 1991 roku w sprawie rozkładu czasu służby policjantów, do którego wydania umocowany został Komendant Główny Policji w art. 33 ust. 2 Ustawy o Policji (Dz.U. z 1990 r. Nr 30 poz. 179 w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 maja 2001 r) przewidywały jedynie udzielenie policjantowi za przedłużony czas służby, czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż prośba o odbiór godzin za przedłużony czas służby równała się wydaleniu policjanta ze służby w resorcie. Takie postępowanie naruszałoby zasady praworządności, na których opiera się działalność wszystkich organów państwa. W skardze do Naczelnego Sadu Administracyjnego M. W. wniósł o; 1/ zwrot należności wraz z ustawowymi odsetkami za przepracowane godziny ponadnormatywne w IV kwartale 1992 roku oraz w latach 1993 – 1998 zgodnie z grafikami służb, 2/ ponowne naliczenie świadczeń emerytalnych uwzględniając należności za przepracowane godziny ponadnormatywne, 3/ odszkodowanie za utratę zdrowia. W uzasadnieniu podniósł, że w czasie gdy pełnił służbę w Komendzie Rejonowej w K. tj. w IV kwartale 1992 roku oraz w latach 1993-1998 na stanowisku referenta ds. wypadków drogowych grafiki służb były tworzone i zatwierdzane celowo i świadomie przez przełożonych w taki sposób, że na jednego funkcjonariusza przypadało przepracowanie 300 do 400 godzin miesięcznie, nie licząc godzin przepracowanych wynikających ze służby. Za przepracowane godziny ponadnormatywne nie był w żaden sposób wynagradzany czy to w postaci finansowej czy w postaci odbioru godzin, o których nie było mowy, gdyż kolejny miesiąc był również zaplanowany przez przełożonych na przepracowanie 300 – 400 godzin. Sytuacja taka trwała sześć lat, bowiem w wyniku pogorszenia stanu zdrowia skarżący zmuszony był odejść na emeryturę. Po odejściu na emeryturę wielokrotnie zwracał się do Komendanta Powiatowego Policji w K., jak również do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. o zwrot należności wraz z odsetkami za przepracowane godziny ponadnormatywne, ponowne naliczenie świadczeń emerytalnych z uwzględnieniem przepracowanych godzin ponadnormatywnych oraz odszkodowanie z powodu utraty zdrowia. Z uwagi na fakt, iż na swoje interwencje skarżący nie otrzymał żadnych konkretnych informacji skierował sprawę do Naczelnego Sadu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 30 stycznia 2002 roku sygn.akt II SAB/Łd 13/01 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. W. na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w K., zobowiązał Komendanta Powiatowego w K. do wydania decyzji w przedmiocie należności za godziny ponadnormatywne w terminie miesiąca od otrzymania wyroku, oraz oddalił skargę w przedmiocie ponownego naliczenia świadczeń emerytalnych i przyznania odszkodowania z powodu utraty zdrowia. Następstwem przedmiotowego orzeczenia była wydana przez Komendanta Powiatowego Policji w K. decyzja nr [...] z dnia [...] oddalająca jako bezzasadne, nie mające oparcia w przepisach prawa, żądanie dotyczące zwrotu należności wraz z odsetkami za przepracowane godziny ponadnormatywne w IV kwartale 1992 roku oraz w latach 1993-1998. W wyniku wniesionego odwołania Komendant Wojewódzki Policji w Ł. decyzją Nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący kwestionuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji podnosząc, że tworzenie i zatwierdzanie przez przełożonych grafików służb przewidujących do przepracowania 300-400 godzin miesięcznie, nie licząc godzin przepracowanych wynikających ze służby przez okres ponad sześć lat jest naruszeniem zasad praworządności. Dodatkowo skarżący podnosi, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, gdyż znaczne kwoty wydaje na leczenie schorzeń nabytych w związku ze służbą. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Ł. wniósł o oddalenie skargi w odniesieniu do punktu 1 oraz o odrzucenie skargi w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził , że zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów prawa , które w odniesieniu do funkcjonariuszy Policji nie przewidują wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Odbiór czasu wolnego w zamian za przedłużony czas służby następuje w okresie trwania stosunku służbowego. Po zwolnieniu policjanta ze służby żadne roszczenia z tego tytułu nie przysługują. Natomiast w odniesieniu do żądania wynikającego z punktu 2 i 3 skargi to zostały one już merytorycznie rozstrzygnięte przez NSA wyrokiem z dnia 30 stycznia 2002 roku oddalającym skargę w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1271 z późń.zm.) Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwy do rozpatrzenia skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003r.w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych/.../ (Dz.U. z 2003r. Nr 52 poz. 652). Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) obowiązującej od 1 stycznia 2004r. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzje lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; Mając na uwadze tak określoną kognicję i przyczyny będące podstawą uchylenia decyzji, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Bezsporne jest w przedmiotowej sprawie, iż skarżący został zwolniony ze służby w dniu 15 listopada 1998 roku. Również organy administracji prowadzące postępowania w niniejszej sprawie nie kwestionowały faktu przepracowania godzin ponadnormatywnych w IV kwartale 1992 roku oraz w latach 1993-1998. Sporna natomiast pozostaje kwestia czy policjantowi, który został zwolniony ze służby przysługuje ekwiwalent pieniężny za godziny nadliczbowe. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji ( Dz.U. z 1990 roku Nr 30 poz. 179 z późń.zm. w brzmieniu obowiązującym w dacie zwolnienia skarżącego ze służby) w art. 100 stanowiła, że uposażenie policjanta składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia. W ustawie wyróżniono następujące dodatki do uposażenia: dodatek za stopień, dodatek służbowy oraz dodatki uzasadnione szczególnymi właściwościami, kwalifikacjami, warunkami, albo miejscem pełnienia służby. (art. 104). Innych składników uposażenia nie przewidziano. W ustawie o Policji nie istnieje pojęcie godzin nadliczbowych. Unormowania powyższe korespondują z art. 33 ustawy zgodnie z którym czas pełnienia służby policjanta jest określony wymiarem jego obowiązków, z uwzględnieniem prawa do wypoczynku Rozkład czasu służby określał Komendant Główny Policji . Przyjąć zatem należy, iż w czasie trwania stosunku służbowego policjant nigdy nie pełnił służby w godzinach nadliczbowych. Komendant Główny Policji wewnętrznym aktem uregulował czas służby policjantów przewidując za przedłużony czas służby jedynie ekwiwalent w postaci czasu wolnego w tym samym wymiarze (§ 1 ust. 3 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 27 września 1991 r.). Należności, które powinny być wypłacone policjantowi, który zostaje zwolniony ze służby reguluje art. 114 ust. 1 ustawy o Policji zgodnie z którym- policjant zwolniony ze służby na podstawie art. 38 ust. 4 i art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust 2 pkt 1 i 3-6 oraz ust 3 otrzymuje: 1/ odprawę 2/ ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy nie wykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za urlopy zaległe, 3/ zryczałtowany ekwiwalent pieniężny za nie wykorzystany w danym roku przejazd, ze środków Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, 4/ zwrot kosztów przejazdu do obranego miejsca zamieszkania dla siebie, małżonka i dla dzieci pozostających na jego utrzymaniu oraz zwrot kosztów przewozu urządzenia domowego według zasad obowiązujących przy przeniesieniach służbowych, 5/ nie wykorzystane w danym roku świadczenia pieniężne przysługujące stosownie do przepisów wydanych na podstawie art. 73 ust. 4. Stwierdzić zatem należy, iż także ten przepis nie daje podstawy do wypłaty jakiegokolwiek ekwiwalentu pieniężnego za przedłużony czas służby Powyższy pogląd jest zgodny z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sadu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2001r S.A./Rz 1954/00 opublikowany w Prawie Pracy z 2002 r nr 2 str. 40). W tej sytuacji skarga nie mogła być uwzględniona, bowiem obowiązujące przepisy nie dawały organom administracji podstaw do jej uwzględnienia. Jedyną przewidziana rekompensatą było odebranie sobie czasu wolnego od służby w ramach ekwiwalentu - przed zwolnieniem się ze służby. Sąd natomiast nie może wypowiedzieć się w kwestii prawidłowości ustalania grafików służb, bowiem nie należy to do kognicji Sądu. W tej sytuacji skarga w zakresie zwrotu należności wraz z ustawowymi odsetkami za przepracowane godziny ponadnormatywne w IV kwartale 1992 roku oraz w latach 1993-1998 nie zasługuje na uwzględnienie. Taka ocena jest wynikiem obowiązujących regulacji prawnych i wypływającego z nich wniosku, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Już tylko na marginesie trzeba wskazać, że z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy – Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 2001 roku Nr 100 poz. 1084) została zasadniczo zmieniona treść art. 33 ustawy o Policji. W przepisie tym ustawodawca uregulował czas pełnienia służby, poprzez określenie, że zadania służbowe policjanta powinny być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonywanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w 3-miesięcznym okresie rozliczeniowym (art. 33 ust. 2) W zamian za czas służby przekraczający normę określoną w ust. 2 policjantowi udziela się czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 112 ust. 3, albo może mu być przyznana rekompensata pieniężna, o której mowa w art. 13 ust. 4a pkt 1.(art. 33 ust. 3) Zasadą więc pozostało udzielanie w pierwszej kolejności czasu wolnego od służby w zamian za czas przekraczający normę, natomiast opisane wyjątki wynikające z art. 112 ust. 3 i art. 13 ust. 4a pkt 1 dotyczą: Pierwszy – policjantów uczestniczących bezpośrednio w zabezpieczaniu przez Policję bezpieczeństwa i porządku publicznego w trakcie imprezy masowej w czasie, o którym mowa w art. 33 ust. 3 , Drugi – policjantów właściwych miejscowo komend powiatowych (miejskich) i komisariatów, którzy realizują zadania z zakresu służby prewencyjnej w czasie pełnienia służby przekraczającym normę określoną w art. 33 ust. 2. Powyższe przepisy nie pozostawiają wątpliwości, że nawet w obecnie obowiązującym stanie prawnym przewidziane w tej ustawie możliwości ewentualnego wypłacania rekompensaty pieniężnej nie dotyczą policjantów pełniących służbę w rodzaju jaką pełnił skarżący. (referent ds. wypadków drogowych) . Mając zatem na uwadze, iż zaskarżona decyzja nie naruszała obowiązującego prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2002 r Nr 153 poz. 1270) skargę oddalił. W zakresie dotyczącym ponownego naliczenia świadczenia emerytalnego uwzględniającego należności za przepracowane godziny ponadnormatywne oraz odszkodowania za utratę zdrowia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowił odrzucić skargę jako niedopuszczalną. Już w wyroku z dnia 30 stycznia 2002 roku sygn. akt II SAB/Łd 13/01 Naczelny Sad Administracyjny oddalił skargę w tym zakresie uznając brak podstaw prawnych do jej uwzględnienia. W wyroku tym Sąd wyjaśnił szczegółowo i wnikliwe motywy takiego rozstrzygnięcia. Bezspornym jest, że w wyroku tym NSA zobowiązał Komendanta Powiatowego Policji w K. do wydania decyzji tylko w przedmiocie należności za godziny ponadnormatywne. Decyzja taka została wydana przez organ pierwszej instancji w dniu[...] , a następnie utrzymana w mocy decyzją organu drugiej instancji z dnia [...] Wniesienie więc skargi w przedmiocie w jakim zaskarżone decyzje w ogóle nie rozstrzygały tj. w kwestii ponownego naliczenia świadczenia emerytalnego i przyznania odszkodowania z powodu utraty zdrowia (i kwestie te wręcz nie mogły być rozpoznane przez Komendanta Powiatowego Policji w K. co wyjaśnił NSA w w/w wyroku z dnia 30 stycznia 2002 r.) należy uznać za niedopuszczalne co skutkuje odrzuceniem skargi w tym zakresie zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270).