II SA/Łd 1018/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA A. Stępień (spr.), Sędziowie NSA: T. Zbrojewski, Z. Zgierski, Protokolant asystent sędziego B. Czyżewska, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K. S. kwotę 100,- zł (sto) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 2 lit. "a" oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w wyniku rozpatrzenia wniosku K. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...], Nr [...] i odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Uzasadniając powyższą decyzję organ stwierdził, iż fakt urodzenia się strony w miejscowości Wittenberg w dniu 29 marca 1944r., w trakcie pobytu rodziców na robotach przymusowych nie jest represją w rozumieniu wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), wobec czego świadczenie z tego tytułu nie może zostać jej przyznane. W dniu 13 lipca 2004r. K. S. i Kombatancki Związek A wnieśli do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo, w którym powołując się załączone do akt sprawy dokumenty, podnieśli, iż skarżąca jest osobą poszkodowaną przez III Rzeszę. Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 31 § 1 i 2 k.p.a. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dopuścił do udziału w postępowaniu Kombatancki Związek A - Zarząd Naczelny w Ł. Drugim postanowieniem z tej samej daty, wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził niedopuszczalność do wniesienia odwołania od w/w decyzji własnej z dnia [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, iż pismo z dnia 13 lipca 2004r. jest odwołaniem od decyzji z dnia [...] wydanej w trybie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., która zawierała pouczenie o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przypadku jej niezgodności z prawem w terminie 30 dni od dnia doręczenia, w związku z czym, z uwagi na treść art. 15 k.p.a. z mocy art. 134 k.p.a. należało stwierdzić jego niedopuszczalność. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, powołując się na fakt podlegania represjom ze strony III Rzeszy jako osoby urodzonej w trakcie deportacji do pracy przymusowej rodziców, K. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 wymienionej ustawy ). Podobne unormowanie zawiera ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), powoływana dalej w skrócie jako p.p.s.a. Stosownie do treści art. 3 § 1 i art. 135 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Artykuł 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia ( art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ). Stwierdzenie wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa wchodzi natomiast w rachubę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ). Jednocześnie wskazać należy, że stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga daną sprawę w jej granicach nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ma prawo oraz obowiązek dokonania oceny, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów proceduralnych w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. W niniejszej sprawie poza sporem jest, iż skarżąca K. S. ostateczną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] otrzymała w dniu 5 lipca 2004r. wraz z pouczeniem o możliwości jej zaskarżenia do właściwego miejscowo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia. Skarżąca została pouczona również, że skargę w dwóch egzemplarzach należy skierować na adres: "Wojewódzki Sąd Administracyjny za pośrednictwem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ul. Wspólna 2/4 00-926 Warszawa 63". W dniu 13 lipca 2004r., a więc w ustawowym terminie do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na w/w decyzję z dnia [...], K. S. i Kombatancki Związek A wnieśli do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo, w którym powołując się na załączone do akt sprawy dokumenty podnieśli, iż jest ona osobą poszkodowaną przez III Rzeszę. W ocenie Sądu, pismo to winno zatem zostać przez organ administracji potraktowane jako skarga skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wniesiona za jego pośrednictwem i stosownie do treści art. 54 § 2 p.p.s.a. przekazane Sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią w celu rozpoznania. Żądanie strony należy bowiem oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego, a nie na podstawie jego tytułu. Przedstawienie na piśmie przez stronę własnego stanowiska w sprawie, odmiennego od zawartego w doręczonej decyzji ostatecznej z dnia [...], winno być uważane, co jest chyba oczywiste, za przejaw niezadowolenia z rozstrzygnięcia, a wniesienia takiego polemicznego pisma w terminie do wniesienia skargi wymagało co najmniej ustaleń co do jego charakteru. Okoliczność, że jako adresata pisma wskazano Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, a nie Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie może przesądzać o tym, iż pismo z dnia 13 lipca 2004r. nie było skargą skierowaną do sądu administracyjnego, a jedynie "odwołaniem" od w/w decyzji ostatecznej, skoro zgodnie z treścią art. 54 § 1 p.p.s.a., o czym skarżąca została pouczona, skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Praktyka nadto wskazuje, że jest to częsty sposób oznaczania adresata także w przypadkach, gdy charakter pisma nie budzi wątpliwości. Jeżeli charakter pisma budził wątpliwości, to organ administracji miał obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony, gdyż o tym, jaki charakter ma mieć wniesione pismo, decyduje ostatecznie strona ( por. np. wyroki NSA: z dnia 3 kwietnia 1986r. - SA/Ka 22/86, z dnia 17 września 1992r. - III SA 949/92, z dnia 23 kwietnia 1993r. - SA/Kr 2342/92 nie publikowane, a także z dnia 18 lutego 1994r.- SA/Wr 1587/93, Prok. i Pr. 1995/2/ 54, z dnia 14 września 1995r. - SA/Wr 2618/94, z dnia 26 listopada 1999r. - I SA/Łd 1592/97, LEX nr 40547, z dnia 14 listopada 2001r. - V SA 552/01, LEX nr 84484, z dnia 5 grudnia 2001r. - II SA/Gd 315/00, LEX nr 76101, z dnia 4 kwietnia 2002r. - I SA 2188/00, LEX nr 76101 ). Ma to szczególne znaczenie w stosunku do osób, których treść składanych pism świadczy o ich nieporadności i widocznej nieumiejętności formułowania wniosków. Tymczasem w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął próbę ustalenia treści żądania skarżącej. W konsekwencji uznać należy, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie miał prawa do tego, by bez wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości w tym zakresie podejmować zaskarżone rozstrzygniecie, naruszając w istotny sposób zasady określone w art. 7 - 9 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy ( por. np. M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. Kantor Zakamycze 2000, s. 827 - 828 oraz B. Adamiak i B. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 78, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 października 1984r. sygn. II SA 1205/84, ONSA nr 2, poz. 98 i z dnia 11 czerwca 1990r. sygn. I SA 367/90, ONSA nr 2 - 3, poz. 47 ). Na marginesie koniecznym jest wskazanie, iż w tezie wyroku z dnia 23 lipca 1992r., III ARN 40/92 ( opublikowanym: przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1993/4, poz. 68, Wspólnota 1992/47, str. 16, Państwo i Prawo 1993/3, str. 110 i 1993/8 str. 116, Orzecznictwo Gospodarcze 1992/4, poz. 92) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, iż obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy ( art. 9 k.p.a. ) powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza ( lub powinien stwierdzić ), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet z ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Mając powyższe na uwadze z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 200 i 205 § p.p.s.a. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności orzekanie o wstrzymaniu wykonania decyzji jest bezprzedmiotowe ( art. 152 p.p.s.a. ).