II SA/Łd 1030/16

Dnia 13 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2017 roku sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 27 ust. 1, ust. 1a i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016r., poz. 169 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a." – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy A. z dnia [...], nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wyjaśniło, że wskazaną na wstępie decyzją organu I instancji odmówiono R. J. umorzenia zaległości alimentacyjnych za okres od dnia 1 czerwca 2016r. do dnia 30 czerwca 2016r. wypłaconych na rzecz osób uprawnionych do alimentów – D. i K. J. w wysokości 600,00 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od ww. zobowiązania w wysokości 3,00zł wyliczonych na dzień 21 lipca 2016r. Następnie organ II instancji wskazał, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji R. J. wskazał, iż nie dysponuje środkami finansowymi na spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz swoich dzieci. Odwołujący się dodał, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, a dokumenty dotyczące aktualnego stanu zdrowia złoży po przekazaniu odwołania do SKO w Ł. Dalej organ odwoławczy przytoczył treść w art. 27 ust. 1 i ust. 1a, art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i wyjaśnił, że kwestia możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych pozostawiona została uznaniu organowi administracyjnemu. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie. Instytucja uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracyjny może, ale nie musi umorzyć świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami, co oznacza możliwość negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia przesłanek. Organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, ale wybór ten nie może być dowolny, musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. SKO wyjaśniło, że granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. Kontrola prawidłowości decyzji podejmowanych w oparciu o tzw. uznanie administracyjne polega przy tym na kontroli czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem, w szczególności zaś czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego czyli nie nosi cech dowolności. Kolegium podniosło dalej, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w dniu 20 czerwca 2016r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych w miesiącu czerwcu 2016r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej do świadczeń dzieci – K. i D. J. Organ I instancji w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej rodziny R. J., a także stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie dzieci przeprowadził. z wnioskodawcą wywiad środowiskowy w dniu 20 lipca 2016r. i ustalił, że R. J. (41 lat) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje u znajomej, która - w zamian za użyczenie auta - Audi 80 (1991 rocznik), którego jest właścicielem - pozwala zamieszkiwać w swoim mieszkaniu i ponosi koszty jego utrzymania. Strona dokłada się jedynie do kosztów zakupu energii (40,00 złotych, które w ramach pomocy finansowej otrzymuje od swojej mamy). R. J. jest w separacji z żoną (sprawa rozwodowa w toku). Zobowiązany jest do alimentacji dzieci: K. J. i D. J. w wysokości po 300,00 złotych miesięcznie na dziecko. W czerwcu 2016r. R. J. wpłacił z tego tytułu kwotę 20,00 złotych. Wnioskodawca oświadczył, iż nie pracuje, ale jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba poszukująca pracy bez prawa do zasiłku. Dotąd otrzymał 3 oferty pracy, ale został odrzucony przez pracodawcę. Strona wyjaśnia, iż nie wykazuje aktywności zawodowej, bowiem nie pozwala jej na to stan zdrowia. Do dnia 29 lutego 2016r. R. J. legitymował się orzeczeniem orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy - obecnie oczekuje na nowe orzeczenie (z T., gdzie ma stałe miejsce zameldowania) oraz ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie przyznania renty chorobowej. Wnioskodawca jest pod opieką lekarza gastrologa, neurochirurga, z kserokopii zaświadczenia lekarskiego wydanego dla potrzeb Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dnia 18 maja 2016r. wynika, iż u R. J. rozpoznano zapalnie trzustki oraz cukrzycę insulino-niezależną, ponadto zgłasza dolegliwości zwyrodnieniowe kręgosłupa. Zdaniem Kolegium powyższe okoliczności nie stanowią uzasadnionej przesłanki do umorzenia R. J. zadłużenia należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych. Posiadane schorzenia, trudna sytuacja zdrowotna i materialna strony w istocie swej nie nakłada na organ administracji automatycznego obowiązku umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz synów, gdyż art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie przewiduje by okoliczności takie same w sobie, z pominięciem rzeczywistej sytuacji dłużnika alimentacyjnego, stanowiły oderwaną przesłankę umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko, gdy ich sytuacja życiowa i materialna jest dobra, ale także wówczas kiedy są oni pozbawieni stałego źródła dochodu. W związku z powyższym kłopoty zdrowotne R. J., czy nawet korzystanie z szeroko rozumianej finansowej pomocy najbliższego środowiska (w tym A. B., czy matki strony) nie mogą stanowić przesłanki do zdjęcia odpowiedzialności za zapewnianie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci. Kolegium wyjaśniło, że świadczenia alimentacyjne wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się z powstałych zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Jednakże pomoc ta udzielana jest jedynie w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie "zamiast" tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi zatem swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony i nie może być traktowana w inny sposób. Zwrot wypłacanych świadczeń należy więc traktować, jako podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze. Zdaniem organu II instancji umorzenie należności R. J. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem strony. W ocenie organu odwoławczego, umorzenie należności R. J. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Dlatego Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową, zdrowotną i bytową wnioskodawcy. Kolegium podniosło także, iż kategoryczne sformułowanie wniosku z dnia 20 czerwca 2016r. "o umorzenie należności wypłaconych w czerwcu 2016 na rzecz małoletnich", uniemożliwiło organowi rozważenie możliwości umorzenia stronie choćby samych odsetek, bądź rozłożenia należnej kwoty na raty. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył R. J., wyrażając swoje niezadowolenie z wydanych przez organy administracji decyzji oraz ponownie przedstawił swoją sytuację życiową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę prawną wniosku (zarazem podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów) stanowi przepis art. 30 ust. 2 powołanej we wstępnej części uzasadnienia ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W przepisie tym ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Skarga nie jest zasadna. Sąd w pełni akceptuje stanowisko organów, ze nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności. Zawsze bowiem podstawą do przejęcia (czasowego) przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica jest bezskuteczność egzekucji należnych alimentów, spowodowana z reguły bardzo trudną sytuacją materialną, rodzinną zobowiązanego. Dotyczy to zatem ex definitione osób w bardzo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Dla zwolnienia się z tego obowiązku dłużnik winien wskazać na okoliczności szczególne, wykraczające poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo. Sytuacją uzasadniającą umorzenie należności może być bardzo, ale to bardzo zły stan zdrowia, uniemożliwiający samodzielne funkcjonowanie, nie rokujący żadnej poprawy sytuacji finansowej dłużnika alimentacyjnego. Umorzenie może również uzasadniać nagłe pogorszenie sytuacji życiowej na skutek zdarzeń losowych. Nie można bowiem zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. Poza tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja ulegnie poprawie, także na skutek zdarzeń losowych. I choć skarżący powołuje się na problemy ze zdrowiem, to należy brać pod uwagę przede wszystkim, że jest on w wieku produkcyjnym i winien wykazać się determinacją w poszukiwaniu pracy. Składane przez niego zaświadczenia nie świadczą w każdym razie o niemożności wykonywania pracy. Co więcej, ani w dacie orzekania przez organy, ani w toku postepowania sądowego skarżący nie uzyskał zaświadczenia potwierdzającego niemożność podjęcia zatrudnienia. Natomiast z konstrukcji normy zawartej w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i zasad ogólnych tej ustawy wywieźć należy, że to dłużnik alimentacyjny powinien wykazać, że pomimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i w konsekwencji poprawić na tyle swoją sytuację życiową, żeby spłacić zadłużenie wobec Państwa. W interesie dłużnika leży wykazanie takiej postawy - w zakresie przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej – która będzie zasługiwała na uwzględnienie przy ważeniu między interesem jednostki a interesem społecznym. Słusznie Kolegium stwierdziło, ze skarżący takiej postawy nie wykazał, trzykrotna odmowa pracodawcy (nieudokumentowana) nie świadczy o intensywności prób zmiany sytuacji życiowej. Skarżący przyznał, że otrzymuje od matki 80 zł/miesięcznie na papierosy, na co zwrócił uwagę organ I instancji. Zgodzić się zatem należy, że po pierwsze skarżący mógłby te pieniądze przeznaczyć na choć częściową spłatę alimentów. Zły stan zdrowia nie może stanowi samodzielnej przesłanki umorzenia należności. Podobnie jest z bezrobociem. Ten fakt również nie może przesądzać o konieczności umorzenia należności. Pasywność skarżącego w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej przemawia za przyznaniem w niniejszej sprawie prymatu słusznemu interesowi społecznemu nad interesem indywidualnym skarżącego. Zgodzić się trzeba z tezą, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie byłoby to sprzeczne z założeniami omawianej ustawy i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 omawianej ustawy. Natomiast, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odmowa umorzenia zadłużenia w całości wraz z odsetkami nie zamyka skarżącemu drogi do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie częściowe czy rozłożenie na raty. Z uwagi na powyższe sąd oddalił skargę z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.. Dz.U.2016, poz.718). jako pozbawioną uzasadnionych podstaw prawnych. m.m.