II SA/Łd 1032/10

Dnia 4 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy po sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: przyznać skarżącej B. M. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. B. M., opiekun prawny S. R., zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [....] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalił powyższą skargę B. M. Pismem z dnia 24 stycznia 2011 roku B. M. wniosła o doręczenie jej wyroku z dnia 13 grudnia 2010 roku wraz z uzasadnieniem, a nadto wniosła o przywrócenie terminu do złożenia powyższego wniosku. Zaś w dniu 27 stycznia 2011 roku B.M. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Podała, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, a jej jedynym dochodem jest emerytura w wysokości 1100 złotych, zaś jej zadłużenie wynosi ok. 2000 złotych, bowiem spłaca mieszkanie własnościowe (49,12 m kw.). Wskazała także, iż nie posiada przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 3 lutego 2011 roku odmówiono przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Natomiast referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 lutego 2011 roku oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, uzasadniając, że prawo pomocy przysługuje do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Postanowienie to doręczono skarżącej dnia 18 lutego 2011 roku. B. M. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w dniu 24 lutego 2011 r., podnosząc, iż referendarz sądowy dokonał zawężającej interpretacji, pozbawiając ją w ten sposób możliwości skorzystania z prawa pomocy, podczas gdy postępowanie kasacyjne jest dla strony jeszcze bardziej skomplikowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do brzmienia art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych lub wydatków albo obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wedle przepisu art. 260 p.p.s.a. z kolei w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez B. M., jest zatem utrata mocy przez zaskarżone postanowienie z dnia 9 lutego 2011 roku i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku B. M. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym od wykazania przez wnioskodawcę, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, iż podjęła wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Tym samym strona mając na względzie konieczność poniesienia tych wydatków powinna rozważyć racjonalność swoich wydatków i w ten sposób poszukiwać źródła ewentualnych oszczędności. Nade wszystko należy pamiętać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jest to instytucja wyjątkowa, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą B. M., sprawująca funkcję opiekuna prawnego dla S. R., przebywającego w domu pomocy społecznej, stwierdzić należy, że skarżąca– zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i z tego powodu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Odnosząc się zaś do stanowiska zawartego w sprzeciwie warto wyjaśnić, iż z uwagi na trwające postępowanie zażaleniowe nie uprawomocniło się postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a w konsekwencji nie można również stwierdzić, iż sprawa została prawomocnie zakończona. m.ch.