II SA/Łd 104/08

Dnia 28 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska, Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o odmowie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat K. S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy Al. A kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokat K. S. z funduszów Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 15 lutego 2005 roku ( sygn. akt II SA/Łd 799/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [..] utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [..], odmawiającą skarżącemu przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Sąd wskazał, że żadna z faktycznych podstaw żądania – praca przymusowa w fabryce obuwia w Łodzi w latach 1942 –1944 i późniejsza praca przymusowa przy budowie okopów w okolicy W. nie daje podstaw do przyznania świadczenia pieniężnego w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich . Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007 rok w sprawie II OSK 1752/06. utrzymał w mocy powyższe orzeczenie. W dniu 12 stycznia 2006 roku skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu represji. We wniosku tym skarżący wskazał, że w decyzji z dnia [...] organ administracji ustosunkował się wyłącznie do kwestii jego pracy przymusowej przy budowie okopów w okolicach W. w okresie od października 1944 r. do kwietnia 1945 r., pomijając zagadnienie pracy skarżącego w fabryce obuwia A w miejscu zamieszkania w okresie od kwietnia 1942 do października 1944 r. a w szczególności okoliczność, iż pracę tę wykonywał jako dziecko. Decyzją z dnia [..] Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpoznaniu wniosku skarżącego w trybie określonym w art. 154 §1 kpa odmówił zmiany powyższej decyzji z dnia [..]. Organ administracji ustalił, że T. R. w okresie od 1942 r. do października 1944r. pracował przymusowo w Ł/, a zatem na terenie II Rzeczpospolitej w jej granicach sprzed 1 września 1939 roku. Praca zaś wykonywana na terenie państwa polskiego nie jest represją w rozumieniu powołanej ustawy i świadczenie za jej wykonywanie nie przysługuje. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy powołując się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2005 rok wskazujące w jego ocenie, że wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego rozpoznawany został pod kątem deportacji z pominięciem zagadnienia pracy przymusowej w fabryce obuwia w wieku dziecięcym. Skarżący podkreślił również, że Sąd Najwyższy ustalił, że żadne przepisy nie określały wieku osoby zmuszanej do pracy. Również zatem represje mogły dotknąć dzieci. Decyzją z dnia [..] Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie przepisu art. 138 §1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie zmiany decyzji własnej z dnia [...]. W uzasadnieniu organ ponownie wyjaśnił, że praca przymusowa na terytorium państwa polskiego w wieku dziecięcym nie stanowi represji w rozumieniu powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 roku. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł T. R. powołując argumenty wskazane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponadto skarżący wskazał, że za prześladowania hitlerowskie jako dziecko do lat 16-tu, które w latach 1939-1945 pracowało przymusowo w miejscu lub prowincji zamieszkania, otrzymał rekompensatę pieniężną z Fundacji "Polsko- Niemieckie Pojednanie". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Podstawę wniosku skarżącego z dnia 6 stycznia 2006r. stanowi zarzut, iż organ administracji dotychczas rozważył jako podstawę żądania deportację do pracy w okolicach W., z pominięciem faktu pracy przymusowej w fabryce obuwia A w Ł. w okresie od kwietnia 1942 r. do października 1944 roku, która to praca zdaniem skarżącego rodzi uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Tymczasem zarówno WSA w Łodzi, jak i NSA w uzasadnieniach swych rozstrzygnięć odniosły się do zagadnienia pracy skarżącego w fabryce obuwia w Ł. w latach 1942 – 1944, oceniając uprawnienie skarżącego do świadczenia pieniężnego także z tego tytułu. I tak w uzasadnieniu wyroku z dnia 15.02.2005r. na karcie 3 uzasadnienia sąd potwierdza, iż skarżący pracował w niemieckiej fabryce obuwia A w Ł. (k.20 akt II S.A./Łd 799/04). Z kolei NSA stwierdza, iż "w rozpoznawanej sprawie jest niesporne, iż skarżący pomiędzy 1942 a 1945 rokiem wykonywał pracę przymusową najpierw na terenie Ł., a następnie został wywieziony w okolice W. na roboty przymusowe w celu kopania rowów" (k.153v ww akt ). Zatem zarzut skarżącego nie jest trafny. Jako podstawę prawną kwestionowanej wówczas decyzji wskazał organ art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) W myśl tego przepisu represją uzasadniającą przyznanie stosownego świadczenia są dwie okoliczności. Pierwszą z nich jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych (art. 2 ust. 1 omawianej ustawy). Drugą okolicznością jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terytoria przez nią okupowane w okresie wojny w latach 1939 –1945 (art. 2 ust. 2 "a" omawianej ustawy). Zarówno organ, jak i sąd podkreślały, iż nie każda praca przymusowa wykonywana na rzecz III Rzeszy uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił ponadto, że praca wykonywana przez skarżącego na terenie Ł. oraz pod W. jest wprawdzie pracą przymusową, ale z uwagi na wykonywanie jej na terytorium państwa polskiego, w jego granicach przed dniem 1 września 1939 roku nie może stanowić podstawy przyznania stosownego świadczenia pieniężnego. W odniesieniu do pracy wykonywanej w Ł. Sąd jednoznacznie stwierdził, że " skoro skarżący zamieszkiwał w Ł., to nie sposób bronić tezy o deportacji ( wywiezieniu) do wykonywania tej pracy". Powyższe oznacza, że postępowania - administracyjne jak i zakończone powołanymi wyżej orzeczeniami sądowoadministracyjne, prowadzone były z uwzględnieniem kwestii pracy przymusowej skarżącego w fabryce obuwia w Ł. we wskazanym przez niego okresie. Fakt i czas, a nawet miejsce wykonywania tej pracy przymusowej nie są sporne. Natomiast wykonywanie pracy przez skarżącego w Ł. czyli w miejscu zamieszkania stanowi przesłankę negatywną wyłączającą możliwość przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Wiek skarżącego w czasie podejścia pracy na rzecz III Rzeszy w świetle powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 roku nie ma znaczenia dla rozważanej kwestii o tyle, że świadczenie przysługuje niezależnie od wieku ówczesnego "pracownika". Z tej przyczyny organy rozstrzygające wniosek nie akcentowały w sposób szczególny tej oczywistej okoliczności faktu. Z uwagi na to, iż wniosek skarżącego z dnia 6 stycznia 2006r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego, wywodzonym – jak o tym wyżej – z tych samych przesłanek, co rozstrzygnięty ostateczną decyzją z [...] - należy przyjąć, że organ administracji prawidłowo rozpoznał wniosek skarżącego w trybie powołanego art. 154 kpa. Oddalenie skargi przez sąd administracyjny w Łodzi nie wyłączyło możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią tego artykułu decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego zakończonego decyzją ostateczną - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz zweryfikowanie decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za jej zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony ( por. wyrok NSA dnia 6 .12.2006 r. II OSK 594/06, lex nr 315133) Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem w orzecznictwie, tryb postępowania przewidziany w art. 154 kpa służy organom administracji do usuwania takich decyzji ostatecznych, które są niecelowe lub sprzeczne z zakreśloną linią postępowania w sprawach określonego rodzaju. Uwzględnienie zaś wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej wykonywanej w miejscu zamieszkania prowadziłoby do wydania aktu niezgodnego z powołaną ustawą z dnia 31 maja 1996 roku, która nie przewiduje tzw. uznania administracyjnego dla orzekania w wnioskowanym zakresie. Ponadto słuszny interes strony nie może sprowadzać się do subiektywnego poczucie krzywdy skarżącego oraz do odmiennej od organu administracji oceny stanu faktycznego . Skarżący nie wskazał nowych okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji w trybie powołanego art. 154 kpa. Twierdzenia skarżącego, iż z tytułu pracy przymusowej w Ł. otrzymał rekompensatę pieniężną z Fundacji "Polsko- Niemieckie Pojednanie" nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia . Fundacja jest instytucją niezależną od budżetu państwa. Dysponuje własnymi środkami pieniężnymi, kieruje się samodzielnie ustalonymi kryteriami i wewnętrznymi regulacjami przyznawania pomocy dla więźniów i robotników przymusowych III Rzeszy , a nie kryteriami zawartymi w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku. Należy podkreślić, iż rozstrzygnięcia i orzeczenia sądu wydawane w sprawie uprawnień T. R. do świadczenia pieniężnego nie są próbą zanegowania jego cierpień i krzywd doznanych podczas II wojny światowej. Są one jedynie następstwem takich rozwiązań ustawowych, które wiążą przyznanie świadczeń tylko z określonymi w ustawie rodzajami represji. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. P.H.