II SA/Łd 1040/04

Dnia 19 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Ewa Alberciak, Protokolant: asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 roku sprawy ze skargi J.F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J.F. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu wpisu sądowego. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J.F. przyznania uprawnienia do świadczenia przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu swojej decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdzał wykonywania pracy przymusowej przez 6 miesięcy, natomiast zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) świadczenie przysługuje osobom, które zostały deportowane do prawy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych. Po otrzymaniu w/w decyzji skarżąca złożyła w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że z francuskiego dokumentu, który załączyła do wniosku o przyznanie świadczenia wynikało, iż została deportowana wraz z rodzicami do pracy przymusowej w okresie od 10 kwietnia 1944 do 31 marca 1945 r., czyli na okres ponad sześciu miesięcy. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżąca przebywała w miejscowości T. w prowincji Ardeny we Francji w okresie od 10 kwietnia 1944 do 31 marca 1945 roku. Jednakże, nie było możliwe zaliczenie okresu pobytu na deportacji po dniu 15 września 1944 roku. Organ, powołując się na publikacje historyczne wskazał, że w dniu 15 września 1944 roku prowincja Ardeny została zajęta przez wojska alianckie, a zatem praca deportowanych tam pracowników, choćby nadal była wykonywana, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.F. podniosła, że pomimo zajęcia przez aliantów prowincji Ardeny, gospodarstwo, w którym przebywała wraz z rodzicami znajdowało się nadal pod zarządem Niemców i rodzice w dalszym ciągu musieli wykonywać w nim pracę. Skarżąca wskazała ponadto, że nie mogła wrócić wraz z rodzicami do okupowanej nadal Polski. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W jej uzasadnieniu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie podniósł, że skarżąca przebywała na deportacji przez 5 miesięcy i 10 dni, do czasu wyzwolenia prowincji Ardeny przez wojska alianckie, natomiast zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich represją jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Jednakże nie można było zaliczyć skarżącej okresu po zajęciu prowincji Ardeny przez aliantów, czyli po 20 września 1944 roku, bowiem praca wykonywana po tym okresie nie stanowiła represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela przyjętej przez organ wykładni przepisu art. 2 pkt 2 wskazanej powyżej ustawy, a wynikającej z powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku NSA z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt VSA 3877/00 – LEX nr 50152). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego prezentowany jest również całkowicie odmienny pogląd, zgodnie z którym określenie "zakończenie wojny" należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945 r., a nie do sytuacji wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (vide: wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r., sygn. III RN 158/98 – OSNAPU 2000, Nr 3, poz. 86, wyrok NSA, Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2002 r. sygn. II SA/Łd 535/00 - niepublikowany). Za przyjęciem tego odmiennego poglądu przemawiają co najmniej trzy argumenty. Po pierwsze, w powołanym przepisie art. 2 ustawy z dnia z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) mówi się o deportacji na okres co najmniej 6 miesięcy w okresie wojny, która trwała do 8 maja1945 r. Ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Po drugie, przed zakończeniem działań wojennych nie było najmniejszych szans na powrót z deportacji do Polski, gdyż nadal trwały działania wojenne i przebiegały linie frontów. Po trzecie zaś, działania wojenne na terenie Europy, okupowanym przez III Rzeszę kończyły się w różnym okresie i trudno uznać, aby organ orzekający w niniejszej sprawie posługując się nawet opracowaniami historycznymi miał pełne rozeznanie co do konkretnego dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów tym bardziej, że znane są również przypadki kontrofensyw III Rzeszy na określonych terenach i w związku z tym – przechodzenia konkretnych terenów z rąk do rąk. W tej sytuacji tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. W rozpoznawanej sprawie skarżąca podnosiła również, iż gospodarstwo rolne, w którym pracowała po dniu 15.09. 1944 r. nadal pozostawało w rękach Niemców i zmuszona była do wykonywania w nim pracy, a ponadto powrót do Polski nie był możliwy z uwagi na fakt pozostawania Polski pod okupacją niemiecką. Okoliczności tych organ nie rozważył mimo, iż skarżącej do wymaganego 6 – miesięcznego okresu deportacji brakowało zaledwie kilkanaście dni. Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie poniesionych przez skarżącą kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art. 200, 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).