II SA/Łd 1042/09

Dnia 26 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2010 roku przy udziale - sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki oddala skargę. LS Starosta [...] decyzją wydaną w dniu [...], znak: [...] działając na podstawie art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 roku Nr 50, poz. 291 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze. zm. ), odmówił przyznania H. G. własności części działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości G., w gminie P.. W toku przeprowadzonego postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że w/w nieruchomość wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przejętego od M. i J., małżonków M. na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie decyzji Urzędu Gminy w P., znak: [...] z dnia [...] w zamian za świadczenia emerytalne. Następnie, na podstawie wydanej, przez Wojewodę [...], decyzji z dnia [...], znak: [...] powyższy grunt, stanowiący ówcześnie część działki, oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], stał się własnością Gminy P. Dalej Starosta [...] wyjaśnił, że z załączonych do wniosku dokumentów spadkowych, po byłych właścicielach spornej nieruchomości – M. i J. M., wynika, że z żądaniem zwrotu nieruchomości wystąpiła H. G., będąca spadkobiercą tychże właścicieli. W dniu 26 czerwca 2009 roku przeprowadzono lustrację przedmiotowej działki, w której uczestniczyła wnioskodawczyni, ustalając że jest ona użytkowana rolniczo, bowiem rośnie na niej zboże. Nadto H. G. złożyła do protokołu oświadczenie, że od 1976 roku, tj. od momentu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, znajdowała się ona we władaniu J. M., której w użytkowaniu tejże nieruchomości pomagała wnioskodawczyni wspólnie z mężem. Ponadto H. G. oświadczyła, że uprawiała w/w działkę do 2008 roku, wydzierżawiając ją następnie L. K. na okres 10 lat. Odwołanie od decyzji Starosty [...] wniosła H. G., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania jej na własność przedmiotowej działki, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy, Staroście [...], do ponownego rozpoznania. W jego treści podnosząc zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez stwierdzenie, że przedmiotowa działka, po śmierci M. M. i J. M., nie pozostawała we władaniu odwołującej się. W uzasadnieniu odwołania H. G. wyjaśniła, że sporną działkę użytkowała od 1976 roku do momentu wydzierżawienia jej L. K. w roku 2008. Następnie strona wskazała, że starania o odzyskanie przedmiotowej działki rozpoczęła w grudniu 2007 roku, składając wniosek o jej zwrot, zaś ze względu na opieszałość urzędników oraz zły stan zdrowia, zarówno odwołującej się, jak i jej męża, a także brak pomocy w uprawie tejże działki ze strony syna, H. G. zmuszona była działkę wydzierżawić, jednak nastąpiło to dopiero wiosną 2008 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu wskazanego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...], znak: [...] Naczelnik Gminy P. przejął, na podstawie art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 roku o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118), gospodarstwo rolne o powierzchni 5,33 ha położone we wsi G., oznaczone nr działek [...],[...] i [...], stanowiące własność rodziców skarżącej – J. i M. małż. M. Z przejęcia wyłączone zostały zabudowania, które pozostały odrębną od gruntu własnością rolników przejmowanego gospodarstwa. W pkt 3 tej decyzji przyznano J. i M. małż. M. prawo do dożywotniego użytkowania działki o powierzchni, nie przekraczającej 0, 50 ha, które miało zostać przydzielone po wykonaniu w/w decyzji. Z pisma Urzędu Gminy w P. z dnia [...] wynika, że brak dokumentów na okoliczność, w jakim miejscu miałaby zostać wydzielona małżonkom M. działka do dożywotniego użytkowania. M. M. zmarł pół roku po przejęciu gospodarstwa na własność Państwa, tj. [...] i na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...], sygn. akt [...] spadek po nim nabyli: żona J. M. w 2/8 części, jego córki: W. K., Z. Ś. – D., W. W., J. C. i H. G. oraz syn K. M. po 1/8 części każde z nich. W. K. zmarła 1 lipca 1998 roku i spadek po niej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...], sygn. akt [...] nabyli: mąż W. K. i córka A. S. - po połowie. J. M. zmarła 19 czerwca 1999 roku i spadek po niej w całości, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...], sygn. akt [...] nabyła skarżąca H. G. Decyzją z dnia [...], znak: [...] Wojewoda [...] skomunalizował własność działki nr [...]o powierzchni 0,74 ha, stanowiącej część działki nr [...], wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przejętego na rzecz Państwa, decyzją Naczelnika Gminy P. z dnia [...]. W toku postępowania, prowadzonego na skutek złożonego przez H. G., dokonano podziału działki nr [...] na działkę nr [...] o powierzchni 0,1412 ha, na której znajduje się budynek mieszkalno - gospodarczy oraz działkę nr [...] o powierzchni 0, 5988 ha jako użytek rolny, w oparciu o operat podziałowy, zaewidencjonowany w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. w dniu [...] za nr [...]. Nadto organ odwoławczy wskazał, że od wiosny 2008 roku obie działki znajdują się w posiadaniu dzierżawcy, bowiem w dniu 2 kwietnia 2008 roku skarżąca zawarła, z L. K., pisemną umowę dzierżawy, na mocy której oddała mu do używania i pobierania pożytków działkę o dotychczasowym nr [...] o powierzchni 0,74 ha (obecnie działki nr [...] i [...]) w zamian za czynsz w postaci 3 kwintali ziemniaków każdego roku. Umowę zawarto na 10 lat, a dzierżawca zgłosił te umowę do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. celem otrzymania dopłat bezpośrednich. W konkluzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, że dla J. i M. M., w decyzji z dnia [...], zostało ustanowione uprawnienie do dożywotniego użytkowania działki o powierzchni nie przekraczającej 0,50 ha. Choć zapis w decyzji wskazuje, że przysługujące małżonkom M. prawo do dożywotniego użytkowania tejże działki miało zostać przydzielone po wykonaniu w/w decyzji, a z pisma Urzędu Gminy w P. z dnia [...] wynika, że brak dokumentów, stwierdzających w jakim miejscu miała by zostać wydzielona małżonkom owa działka, to nie budzi wątpliwości, iż chodzi o objętą wnioskiem działkę nr [...]. Nie stanowi bowiem przeszkody do realizacji przedmiotowego uprawnienia to, że w decyzji o przejęciu gospodarstwa brakowało konkretnego oznaczenia (wydzielenia) działki oddanej rolnikom do bezpłatnego dożywotniego użytkowania, skoro w przeprowadzonym postępowaniu udowodnione zostało faktyczne korzystanie z działki gruntu nr [...], stanowiącej część przekazanej nieruchomości rolnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, na wyżej wymienioną decyzję, złożyła H. G. Wnosząc o jej uchylenie ponowiła argumentację zawartą w treści odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz.U Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiący, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1), a nadto iż z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2 a ). Wskazana regulacja prawna stawia zstępnemu, ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki, warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza to wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego. Roszczenia przewidziane tymże przepisem nie mogą być interpretowane rozszerzająco, albowiem ich celem jest zaspokojenie interesów rolnika, a nie osób trzecich. Co do zasady przysługują one rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu, jeśli zaś chodzi o jego zstępnych, odnoszą się one jedynie do osób ściśle określonych w ust. 2a wskazanej normy prawnej, czyli tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania. Zgodnie z definicją prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i prawie pobierania jej pożytków (art. 252 Kodeksu cywilnego). Takie prawo korzystania z działki, czyli jej uprawiania i pobierania pożytków, ustawodawca zapewnił rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Użytkowanie jest niezbywalne (art. 254 Kc) i wygasa na skutek niewykonywania przez lat 10. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Białymstoku z dnia 9 lipca 1998 roku, w sprawie o sygn. akt SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). W warunkach rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko organu, iż H. G. nie spełniła przesłanek zawartych w art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Trafnie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, iż w dacie składania wniosku, czyli w dniu 27 lutego 2009 roku sporna działka od dnia 2 kwietnia 2008 roku, tj. do momentu zawarcia umowy dzierżawy z L. K. nie była użytkowana przez wnioskodawczynię. Co prawda w toku postępowania skarżąca podnosiła, że sporną działkę użytkowała od 1976 roku do momentu wydzierżawienia jej L. K. w 2008 roku, jednakże wykładania przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wymaga, aby użytkowanie zstępnych miało charakter ciągły. Zatem zaprzestanie użytkowania przedmiotowej działki przez H. G., przed złożeniem wniosku o jej nieodpłatne przyznanie, będące skutkiem zawarcia umowy dzierżawy z L. K., powoduje utratę uprawnień wynikających z wyżej przywołanego przepisu, tym bardziej, że rezygnacja ta miała charakter dobrowolny. Regulacja prawna zawarta w przywołanym przepisie stawia zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika, jest zatem wymagane osobiste (faktyczne) użytkowanie tejże nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Wobec tego takiego warunku nie spełnia zstępny, który nie korzysta z gruntu działki. Ze względu na powyższe należy wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., wydając zaskarżoną decyzję, w sposób prawidłowy zastosowało przepis art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w wyroku. M.O.