II SA/Łd 1046/03

Dnia 7 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski /spr./, Sędziowie NSA Irena Krzemieniewska, NSA Janusz Nowacki, Protokolant referendarz sądowy Ewa Alberciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2004 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania B. S. oddala skargę. Burmistrz Opoczna decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekł o odmowie wymeldowania B. S. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w O., ul. [...]. Od tej decyzji odwołał się J. S., podnosząc, że jego była żona B. S. posiada własny majątek, gdzie zamieszkuje i powinna być zgodnie z prawem zameldowana. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy orzeczenie swoje uzasadnił następująco: W myśl art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy zobowiązany jest do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji administracyjnej w sprawie wymeldowania osoby w dwóch sytuacjach. Skutek powyższy powinien nastąpić, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu /art.9 ust.2 ustawy/ i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Decyzję o wymeldowaniu należy wydać także względem osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W niniejszej sprawie nie ma podstaw do wymeldowania B. S. na podstawie drugiego stanu faktycznego, gdyż jej miejsce pobytu jest znane. Natomiast w pierwszej z omawianych sytuacji, po orzeczeniu przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 27 maja 2002 r. niezgodność art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej /wyrok opubl. w Dz.U z 19.06.2003 r. Nr 78, poz.716/ - niezbędną do wymeldowania przesłanką jest dobrowolne opuszczenie lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Nieruchomość przy ul. Westerplatte Nr 13 w O. stanowi współwłasność B. i J. S. W dniu 14 września 2001 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim orzekł rozwód małżonków i eksmisję J. S. ze wspólnego domu stron i oddał go w wyłączne posiadanie B. S.. Do protokółu przesłuchania z dnia [...]odwołujący się oświadczył, że była żona po kłótni wyprowadziła się dobrowolnie zabierając swoje dzieci i rzeczy osobiste i co najmniej od 1999 r. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego. Ponownie potwierdził to w protokóle z rozprawy administracyjnej w dniu [...]. B. S. w zeznaniach złożonych do protokołu nie zaprzecza, że opuściła budynek przy ul. [...] w O., wyjaśnia jednak, że opuszczenie nie było dobrowolne. Została do niego zmuszona awanturniczym zachowaniem J. S.. Na dowód przedłożyła wyrok Sądu Rejonowego w Opocznie Wydziału Karnego z dnia 10 maja 2002 r., sygn. II K 334/00 za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad rodziną. Twierdzi, że zamierza powrócić do spornej nieruchomości natychmiast po wykonaniu przez komornika wyroku eksmisyjnego. W ocenie Wojewody organ I instancji trafnie przyjął, że skoro B. S. nie opuściła dotychczasowego miejsca pobytu stałego dobrowolnie, to nie zachodzi przesłanka wymeldowania. Stan opuszczenie lokalu, w którym jest się zameldowanym, jako przesłanka wymeldowania w rozumieniu art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych powinien być przejawem przede wszystkim woli osoby opuszczającej lokal, a zatem opuszczeniem dobrowolnym. J. S. w dniu 4 lipca 2003 r. wniósł skargę na decyzję Wojewody do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzucił decyzji niezgodność z prawem polegającą na przyjęciu, iż B. S. nie opuściła lokalu dobrowolnie z własnej woli bez wymeldowania. Organy administracyjne, zdaniem skarżącego, popełniły błędy w ustaleniach faktycznych uznając wyłącznie wyjaśnienia złożone przez B. S. Jeżeli chodzi o znęcanie się nad B. S., to wyroki wydane przez Sądy: Rejonowy w Opocznie i Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim są sprzeczne z orzeczeniami Sądu Najwyższego w sprawach podobnych do sprawy skarżącego. Utrzymały się one tylko dlatego, że skarżący nie miał pieniędzy na wszczęcie postępowania kasacyjnego. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga J. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, iż zgodnie z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz.1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U Nr 153, poz.169/ sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja stosownie do art.145 § 1 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz.1270/ podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi: 1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda nie naruszył przepisów postępowania, zaś błędna interpretacja przepisu prawa materialnego nie miała wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /tekst jedn. Dz.U z 2002 r. nr 87, poz.960/ w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wymeldowanie mogło nastąpić w 2 przypadkach. W pierwszym - osoba mająca być wymeldowana utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu wymienione w art.9 ust.2 tej ustawy i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W drugim przypadku - osoba mająca być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywa w nim co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić. W rozpoznawanej sprawie zachodzi pierwsza z wymienionych sytuacji, gdyż miejsce pobytu B. S. jest znane. Wojewoda trafnie ustalił, iż opuszczenie lokalu przez B. S. nie było dobrowolne i nigdy nie zrezygnowała ona z powrotu do przedmiotowego lokalu. Przyczyną opuszczenia lokalu było zachowanie skarżącego, który znęcał się nad B. S. psychicznie i fizycznie. Za powyższe czyny został skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności /z zawieszeniem na okres 2 lat/ prawomocnym orzeczeniem sądu. B. S. ma zamiar powrócić do domu położonego w O. przy ul. [...] niezwłocznie po wykonaniu przez komornika eksmisji skarżącego, orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim. Stanowisko Wojewody znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przez "opuszczenie lokalu" w rozumieniu art.15 ust.2 powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeżeli zaś strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, to nie można tego uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu /v. wyrok NSA z 21.03.2001 r., sygn. akt V SA 2950/00 - publ. LEX 80643/. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji potwierdził, że B. S. posiada uprawnienie do przebywania w przedmiotowym lokalu, wynikające z przysługującej jej współwłasności nieruchomości przy ul. [...] w O. Jednocześnie wyjaśnił, że w związku z utratą mocy obowiązującej art.9 ust.2 powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności, nie jest konieczne ustalenie przez organy administracji drugiej z przesłanek określonych w art.15 ust.2 tej ustawy - uprawnienia do przebywania w lokalu. Pogląd ten nie znalazł aprobaty sądu. Jednakże powyższa ocena wyrażona przez Wojewodę nie miała wpływu na prawidłowość decyzji, skoro uznano, że B. S. jest nadal współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości. Przepis art.9 ust.2 stanowił, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż mimo utraty z dniem 19 czerwca 2002 r. mocy obowiązującej tego przepisu art.9 ust.2 ustawy, Trybunał Konstytucyjny nie uchylił w przepisie art.15 ust.2 ustawy odesłania do art.9 ust.2. Przepis ten stanowi "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art.9 ust.2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu ...". Analiza tego przepisu w kontekście prawidłowego wyjaśnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzić musi do wniosku, iż czym innym jest potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, a czym innym samo uprawnienie do takiego przebywania. Orzekając o niezgodności art.9 ust.2 ustawy z art.52 ust.1, art.83 w zw. z art.2 Konstytucji RP, Trybunał uznał, bowiem za niezgodny z Konstytucją "obowiązek", a raczej ciężar uzyskania formalnego potwierdzenia przez osobę obarczoną obowiązkiem meldunkowym uprawnienia do przebywania w lokalu ze strony właściciela /zarządcy/ nieruchomości. Nie może oznaczać to, że każdy może zameldować swój pobyt w dowolnym lokalu, bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, wynikającego np. z własności lokalu, najmu, użyczenia itp. Powyższe rozważanie prowadzi do wniosku, że mimo uchylenia art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ustawodawca świadomie pozostawił w art.15 ust.2 ustawy odesłanie do tego przepisu, uważając jak się wydaje w sposób wcześniej wskazany, iż czym innym jest niezgodne z Konstytucją żądanie przedstawienia potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, a czym innym samo posiadanie takich uprawnień. W przeciwnym przypadku nie dałoby się w sposób racjonalny zrekonstruować normatywnych przesłanek wymeldowania z art.15 ust.2 ustawy. Z treści tego przepisu wynikałoby bowiem, że istnieją 2 stany faktyczne pozwalające na takie wymeldowanie. Pierwszy polegałby na opuszczeniu bez wymeldowania z miejsca stałego pobytu, a drugi na opuszczeniu takiego miejsca bez wymeldowania przy jednoczesnym nie przebywaniu w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy w sytuacji, gdy miejsca nowego pobytu takiej osoby nie można ustalić. Takie odczytywanie art.15 ust.2 ustawy sprzeczne byłoby z paradygmatem racjonalnego ustawodawcy, bez którego nie dałoby się interpretować przepisów prawa. W każdym bowiem przypadku do wymeldowania wystarczyłby sam fakt opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Przesłanki dotyczące okresu nie przebywania w lokalu i nieznanego miejsca nowego pobytu byłyby zbędne. Wszystko to prowadzi do wniosku, iż wolą ustawodawcy było, aby organy administracji badały przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu, czy osoba, która ma być wymeldowana posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu. Rozwiązanie zbieżne z poglądem przedstawionym w uzasadnieniu decyzji Wojewody wprowadzone zostało dopiero ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U nr 93, poz.887/. Zgodnie z art.1 pkt 6 tej ustawy art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych otrzymał brzmienie: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Wprowadzona zmiana weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. /art.2 ustawy/. Jak wcześniej wspomniano nieprawidłowa interpretacja przepisu art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie miała wpływu na wynik sprawy. Nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w skardze zarzut błędnego ustalenia przez organy administracyjne stanu faktycznego sprawy, poprzez uwzględnienie jedynie wyjaśnień złożonych przez B. S.. Prawdziwość zeznań B. S., dotyczących przyczyn wyprowadzenia się przez nią z nieruchomości położonej przy ulicy [...] w O., potwierdzona została wyrokiem Sądu skazującym J. S. na karę pozbawienia wolności za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad B. S.. Tym samym zeznania skarżącego, złożone podczas jego przesłuchania przez organ administracyjny pierwszej instancji, o dobrowolnym opuszczeniu nieruchomości przez B. S. nie mogą być uznane za wiarygodne. Z kolei zarzut sprzeczności wyroków sądów karnych, wydanych w sprawie J. S., z orzecznictwem Sądu Najwyższego w innych podobnych sprawach uznać należy za polemikę skarżącego z prawomocnymi orzeczeniami sądowymi. Krytyczna ocena treści tych wyroków przez skarżącego nie może mieć wpływu na orzeczenie sądu administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.